|
|
Онлайн-Марафон 2: Казахский язык за год
Страница 2 (№ 21–40)
|
|
Автор: Андрей Якубин Телеграм-канал «Казахский язык за год»
📅 №21
📹 Разбор (youtube)
🌦 БОЛАШАҚҚА БОЛЖАМ АРҚЫЛЫ ҚАРАЙМЫЗ
МЫ СМОТРИМ В БУДУЩЕЕ ЧЕРЕЗ ПРОГНОЗЫ
📌 Глагол дня: болжау – прогнозировать
|
«Адам ойлайды, ал Құдай шешеді» деген сөз бар. |
Есть такое выражение: «Человек предполагает, а Бог располагает».
| |
Біздің болашағымыз әрқашан болжамдарымыз бен жорамалдарымызға байланысты. |
Наше будущее всегда связано с нашими прогнозами и предположениями.
| |
Бірақ біз оның нақты болатынын немесе болмайтынын 100% біле алмаймыз. |
Но мы не знаем на 100%, произойдёт это или нет.
| |
Сондықтан да ол болжам деп аталады. |
Именно поэтому это и называется прогнозом.
| |
Болжау дегеніміз — қолдағы ақпаратқа, тәжірибеге және бақылауларға сүйене отырып, болашақта не болуы мүмкін екені туралы болжам жасау. |
Предполагать и прогнозировать означает делать выводы о том, что может произойти в будущем, опираясь на имеющуюся информацию, опыт и наблюдения.
| |
Өмірде әртүрлі салалар бойынша болжам жасаудың пайдасы бар. |
Делать прогнозы в той или иной сфере бывает полезно в жизни.
| |
Мысалы, терезеге қарап, кешке ауа райының қандай болатынын болжай аламыз және өзімізбен қолшатыр немесе қосымша киім алып шығамыз. |
Например, посмотрев в окно, мы можем предположить, какая погода будет вечером, и взять с собой зонтик или дополнительную одежду.
| |
Елдегі белгілі бір экономикалық өзгерістерді болжай отырып, адам алдын ала қосымша білім алып немесе жаңа мамандық игеріп, сол өзгерістерге дайын бола алады. |
Прогнозируя определённые экономические изменения в стране, можно заранее получить дополнительное образование или новую профессию и быть готовым к этим изменениям.
| |
Болжаудың жоспарлаудан айырмашылығы — оның нақтылығының төмен болуында. |
Прогнозирование отличается от планирования своей неточностью.
| |
Біз болжаған кезде оқиғалардың қалай өрбитінін нақты білмейміз. |
Когда мы прогнозируем, мы не знаем, как будут развиваться события.
| |
Сонымен қатар, жоспарлар біздің іс-әрекеттерімізге байланысты болса, болжамдар айналамыздағы жағдайлардың қалай өзгеретініне байланысты болады. |
А ещё планы связаны с нашими действиями, а прогнозы — с развитием обстоятельств вокруг нас.
|
📘 ГРАММАТИКА: «-УЫНДА / -УІНДЕ» — ДЕЛО В ТОМ, ЧТО... / СУТЬ В ЭТОМ... 🔽
📑 Пример из текста:
Болжаудың жоспарлаудан айырмашылығы — оның нақтылығының төмен болуында.
Прогнозирование отличается от планирования тем, что его точность ниже.
🔍 Разбираем форму: болуында
Фраза переводится:
= в том, что...
= заключается в том, что...
= дело в том, что...
= причина в том, что...
📐 Как строится форма: етістік + у + тәуелдік жалғауы + жатыс септік
📌 болу — быть
📌 ы — притяжательное окончание III лица
болуы
= то, что оно есть
= факт его существования
📌 нда — жатыс септік
болуында
= в том, что оно есть
👉 Буквально: болуында
= в его существовании
= в том, что оно есть
Однако в речи эта форма обычно переводится как:
— в том, что...
— заключается в том, что...
— причина в том, что...
— дело в том, что...
📌 мәселе
Мәселе уақыттың аз болуында.
Проблема в том, что времени мало.
📌 себеп
Себебі тәжірибенің жоқ болуында.
Причина в том, что нет опыта.
📌 айырмашылық
Айырмашылығы көлемінің үлкен болуында.
Отличие заключается в том, что его размер больше.
📌 артықшылық
Бұл әдістің артықшылығы қарапайым болуында.
Преимущество этого метода в том, что он простой.
📌 ерекшелік
Ерекшелігі адамдарға жақын болуында.
Его особенность в том, что он ближе к людям.
👉 Эта конструкция очень часто используется после слов:
— мәселе (проблема)
— себеп (причина)
— айырмашылық (отличие)
— ерекшелік (особенность)
— артықшылық (преимущество)
— мән (суть)
🧩 Примеры:
Мәселе ақшаның жетіспеуінде емес.
Проблема не в том, что не хватает денег.
Себебі оның дайын болмауында.
Причина в том, что он не был готов.
Бұл әдістің артықшылығы қарапайым болуында.
Преимущество этого метода в том, что он простой.
Айырмашылығы көлемінің үлкен болуында.
Отличие заключается в том, что его размер больше.
Ерекшелігі адамдарға жақын болуында.
Его особенность в том, что он ближе к людям.
📌 Очень важно:
Форма «болуында» не обозначает место.
Здесь жатыс септік используется абстрактно и выражает причину, основание, особенность или суть чего-либо.
Поэтому:
оның маңызды болуында
= в том, что это важно
оның дұрыс болуында
= в том, что это правильно
оның дайын болмауында
= в том, что он не был готов
📌 Обратите внимание:
На самом деле важно не слово «болуында», а более широкая модель:
етістік + у + тәуелдік жалғауы + жатыс септік
Например:
келуінде = в том, что пришёл
оқуында = в том, что учится
жұмыс істеуінде = в том, что работает
сөйлеуінде = в том, что говорит
болуында = в том, что есть
болмауында = в том, что нет
жетіспеуінде = в том, что не хватает
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
болашаққа — в будущее
(болашақ — будущее, -қа — дат. падеж)
арқылы — через, посредством
қараймыз — смотрим
(қарау — смотреть, -ймыз — мы)
адам — человек
ойлайды — предполагает, думает
(ойлау — думать, предполагать, -йды — наст. вр.)
ал — а, но
Құдай — Бог
шешеді — решает
(шешу — решать, -еді — наст. вр.)
деген сөз — выражение
(деу — говорить, деген — причастие, сөз — слово)
бар — есть, имеется
біздің — наш
(біз — мы, -дің — род. падеж)
болашағымыз — наше будущее
(болашақ — будущее, -ымыз — наше)
әрқашан — всегда
болжамдарымыз — наши прогнозы
(болжам — прогноз, -дар — мн. ч., -ымыз — наши)
бен — и, с
(соединительный аффикс)
жорамалдарымызға — нашим предположениям
(жорамал — предположение, догадка, -дар — мн. ч., -ымыз — наши, -ға — дат. падеж)
байланысты — связано, зависит от
(байланысу — связываться)
бірақ — но
оның — его, её
(ол — он, она, -ның — род. падеж)
нақты — точный, конкретный
болатынын — что будет, произойдёт
(болу — быть, происходить, -атын — причастие, -ын — вин. падеж)
немесе — или
болмайтынын — что не будет, не произойдёт
(болу — быть, происходить, -майтын — отрицательное причастие, -ын — вин. падеж)
біле алмаймыз — не можем знать
(білу — знать, -е алмау — не мочь, -мыз — мы)
сондықтан — поэтому
да — же, именно, также
ол — он, это
болжам — прогноз
деп аталады — называется
(деп — что, как, атау — называть, -лады — страдательная форма)
болжау — прогнозировать, предполагать
дегеніміз — означает, это
(деу — говорить, деген — причастие, -іміз — наше)
қолдағы — имеющийся, находящийся под рукой
(қол — рука, -дағы — находящийся в)
ақпаратқа — на информацию
(ақпарат — информация, -қа — дат. падеж)
тәжірибеге — на опыт
(тәжірибе — опыт, -ге — дат. падеж)
және — и
бақылауларға — на наблюдения
(бақылау — наблюдение, -лар — мн. ч., -ға — дат. падеж)
сүйене отырып — опираясь
(сүйену — опираться, отырып — деепричастная форма)
болашақта — в будущем
(болашақ — будущее, -та — местный падеж)
не — что
болуы мүмкін — может произойти
(болу — быть, происходить, мүмкін — возможно)
екені туралы — о том, что
(екен — является, оказывается, туралы — о)
болжам жасау — делать прогноз
(болжам — прогноз, жасау — делать)
өмірде — в жизни
(өмір — жизнь, -де — местный падеж)
әртүрлі — различные
салалар бойынша — по сферам, по областям
(сала — сфера, область, -лар — мн. ч., бойынша — по)
болжам жасаудың — прогнозирования
(болжам жасау — прогнозировать, -дың — род. падеж)
пайдасы — польза
(пайда — польза, -сы — притяжательная форма)
мысалы — например
терезеге — в окно
(терезе — окно, -ге — дат. падеж)
қарап — посмотрев
(қарау — смотреть, -п — деепричастие)
кешке — вечером
(кеш — вечер, -ке — дат. падеж)
ауа райының — погоды
(ауа райы — погода, -ның — род. падеж)
қандай — какой
болжай аламыз — можем предположить
(болжау — прогнозировать, -й алу — мочь, -мыз — мы)
өзімізбен — с собой
(өзіміз — мы сами, -бен — творительный падеж)
қолшатыр — зонт
қосымша — дополнительный
киім — одежда
алып шығамыз — берём с собой
(алу — брать, шығу — выходить, алып шығу — взять с собой, -мыз — мы)
елдегі — находящийся в стране
(ел — страна, -дегі — находящийся в)
белгілі бір — определённый
экономикалық — экономический
өзгерістерді — изменения
(өзгеріс — изменение, -тер — мн. ч., -ді — вин. падеж)
болжай отырып — прогнозируя
(болжау — прогнозировать, отырып — деепричастная форма)
алдын ала — заранее
білім алып — получив образование
(білім алу — получать образование, -ып — деепричастие)
жаңа — новый
мамандық — профессия, специальность
игеріп — освоив
(игеру — осваивать, -іп — деепричастие)
сол — тот, тот самый
өзгерістерге — к изменениям
(өзгеріс — изменение, -тер — мн. ч., -ге — дат. падеж)
дайын бола алады — может быть готовым
(дайын болу — быть готовым, ала алады — может)
жоспарлаудан — от планирования
(жоспарлау — планирование, -дан — исходный падеж)
айырмашылығы — отличие
(айырмашылық — отличие, разница, -ы — притяжательная форма)
нақтылығының — точности
(нақтылық — точность, -ының — род. падеж)
төмен болуында — в том, что она низкая
(төмен — низкий, болу — быть, -ында — местный падеж)
болжаған кезде — когда прогнозируем
(болжау — прогнозировать, -ған — причастие, кезде — когда)
оқиғалардың — событий
(оқиға — событие, -лар — мн. ч., -дың — род. падеж)
қалай — как
өрбитінін — будут развиваться
(өрбу — развиваться, размножаться, плодиться, -йтін — причастие, -ін — вин. падеж)
білмейміз — не знаем
(білу — знать, -мейміз — отрицательная форма, мы)
сонымен қатар — кроме того, также
жоспарлар — планы
(жоспар — план, -лар — мн. ч.)
іс-әрекеттерімізге — нашим действиям
(іс-әрекет — действие, -тер — мн. ч., -іміз — наши, -ге — дат. падеж)
байланысты болса — если связаны
(байланысу — связываться, болса — условное наклонение)
болжамдар — прогнозы
(болжам — прогноз, -дар — мн. ч.)
айналамыздағы — окружающих нас
(айналамыз — вокруг нас, -дағы — находящийся в)
жағдайлардың — обстоятельств
(жағдай — ситуация, обстоятельство, -лар — мн. ч., -дың — род. падеж)
өзгеретініне — тому, что изменится
(өзгеру — изменяться, -етін — причастие, -іне — дат. падеж)
байланысты болады — зависят
(байланысу — связываться, болады — будет)
Скрыть словарь
📅 №22
📹 Разбор (youtube)
🎨 СӨЗДІК ҚОРЫНЫҢ ТЕРЕҢІНДЕ ЖАСЫРЫНҒАН БОЯУЛАР ӘЛЕМІ
ПАЛИТРА КРАСОК, СКРЫТАЯ В ГЛУБИНЕ СЛОВАРНОГО ЗАПАСА
📌 Глагол дня: бейнелеу – изображать
|
Мен Дулат Исабеков шығармаларын қазақ тілінде оқи отырып, тілдің тек ақпарат жеткізудің құралы ғана емес, сонымен қатар бір нәрсені әсерлі бейнелеудің, түрлі оқиғалардың көркем көрінісін жасаудың, көңіл күйді, тіпті иісті де жеткізудің құралы екенін анық түсіндім. |
Читая произведения Дулата Исабекова на казахском языке, я ясно увидел, что язык служит не только инструментом для передачи информации, но ещё и для того, чтобы ярко изображать что-либо, создавать красочные картины тех или иных событий, передавать настроение и даже запах.
| |
Дулат Исабеков өз шығармаларындағы оқиғаларды соншалықты әсерлі бейнелейді: ол қыстың қақаған аязы туралы жазғанда, сен сол суықты сезінгендей боласың, ал қазақ халқының даласы мен тұрмысын суреттегенде, оны көз алдыңа елестетесің. |
Дулат Исабеков настолько ярко изображает события в своих произведениях, что ты чувствуешь мороз, когда он рассказывает про суровую зиму, видишь степь и быт казахского народа.
| |
Оның шығармаларындағы кейіпкерлер де сондай айқын әрі әсерлі суреттелгендіктен, оларды көз алдыңа анық елестете бастайсың. |
Персонажи его произведений настолько яркие и выразительные, что ты буквально начинаешь их представлять.
| |
Ал біздің сөздік қорымызға сөздер көбірек қосылған сайын, өзіміздің ішкі дүниемізді де тіл арқылы өзгелерге соғұрлым жарқын әрі көркем көрсете аламыз. |
И чем больше слов появляется в нашем словарном запасе, тем ярче и красочнее мы можем изобразить наш внутренний мир другим людям посредством языка.
| |
Ал сөз қоры аз болған кезде, бұл айналамыздағы дүниенің барлық бояуын көрсете алмайтын ақ қара түсті теледидарға ұқсайды. |
А когда мы знаем мало слов, это похоже на чёрно-белый телевизор, который не передает всех красок окружающего мира.
| |
Сондықтан да мен қазақ тілінің тек базалық деңгейінде тоқтап қалғым келмейді. |
Наверное, поэтому я не хочу останавливаться на базовом уровне казахского языка.
| |
Оның тереңіне бойлап, бүкіл бояулар әлемін сезініп, сол байлықтан ләззат алғым келеді. |
А хочу погрузиться в его глубину, чтобы насладиться всей палитрой его красок.
|
📘 ГРАММАТИКА: ІЛІК СЕПТІК И ФОРМА -ДАҒЫ/-ДЕГІ/-ТАҒЫ/-ТЕГІ 🔽
📑 Пример из текста:
Дулат Исабеков өз шығармаларындағы оқиғаларды соншалықты әсерлі бейнелейді: ол қыстың қақаған аязы туралы жазғанда, сен сол суықты сезінгендей боласың.
🔍 В этом предложении есть две интересные формы:
• шығармаларындағы
• қыстың
На первый взгляд обе формы выступают определениями к существительным, но образуются они по-разному и передают разное значение.
━━━━━━━━━━━━━━━
🧩 ІЛІК СЕПТІК (РОДИТЕЛЬНЫЙ ПАДЕЖ)
📑 Пример:
қыстың қақаған аязы - суровый зимний мороз
(буквально: мороз зимы)
🔍 Разбираем форму:
қыс - зима
қыстың - зимы
📐 Схема: Существительное + окончание родительного падежа
(-ның/-нің, -дың/-дің, -тың/-тің)
📑 Примеры:
үйдің төбесі
крыша дома
кітаптың мұқабасы
обложка книги
баланың ойыншығы
игрушка ребёнка
Қазақстанның астанасы
столица Казахстана
қыстың аязы
мороз зимы
📌 Вопросы:
кімнің? чей?
ненің? чего?
📌 Родительный падеж показывает принадлежность, владение или тесную связь одного предмета с другим.
━━━━━━━━━━━━━━━
🧩 ФОРМА -ДАҒЫ/-ДЕГІ/-ТАҒЫ/-ТЕГІ
📑 Пример:
өз шығармаларындағы оқиғалар - события, находящиеся в его произведениях
🔍 Разбираем форму:
шығарма - произведение
шығармалар - произведения
шығармалары - его / её / их произведения
шығармаларында - в его / её / их произведениях
📌 Здесь появляется вставная буква «н», потому что после притяжательного окончания 3-го лица перед падежным окончанием используется соединительный звук «н».
шығармаларындағы - находящиеся в его / её / их произведениях
📐 Схема: Существительное в местном падеже (жатыс септік) + форма -дағы/-дегі/-тағы/-тегі
📌 Эта форма образует определение со значением местонахождения.
📌 Вопрос:
қайдағы? находящийся где?
📑 Примеры:
үйдегі адам
человек, который находится дома
кітаптағы сурет
картинка в книге
қаладағы саябақ
парк в городе
сөмкедегі телефон
телефон в сумке
мектептегі оқушы
ученик в школе
сырттағы адам
человек снаружи
жолдағы көлік
машина на дороге
━━━━━━━━━━━━━━━
🧩 СРАВНИМ
қыстың аязы - мороз зимы
ненің? чего? - родительный падеж
кітаптағы сурет - картинка в книге
қайдағы? находящаяся где? - форма -тағы
үйдің төбесі - крыша дома
ненің? чего? - родительный падеж
үйдегі адам - человек, который находится дома
қайдағы? находящийся где? - форма -дегі
━━━━━━━━━━━━━━━
🧩 ШПАРГАЛКА
📌 Если один предмет принадлежит другому или является его частью, используется родительный падеж (ілік септік).
Мысалы:
үйдің төбесі
крыша дома
кітаптың мұқабасы
обложка книги
қыстың аязы
мороз зимы
📌 Если предмет находится внутри, на поверхности или в пределах другого места, используется форма -дағы/-дегі/-тағы/-тегі.
Мысалы:
үйдегі адам
человек дома
кітаптағы сурет
картинка в книге
қаладағы саябақ
парк в городе
шығармаларындағы оқиғалар
события в произведениях
📌 Простое правило:
Ілік септік → принадлежность
(чей? чего?)
Форма -дағы/-дегі/-тағы/-тегі → местонахождение
(находящийся где?)
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
сөздік қорының — словарного запаса
(сөздік қор — словарный запас, -ының — род. падеж)
тереңінде — в глубине
(терең — глубина, -інде — местный падеж)
жасырынған — скрытый
(жасырыну — скрываться, -ған — причастие)
бояулар — краски
(бояу — краска, -лар — мн. ч.)
әлемі — мир
(әлем — мир, -і — притяжательная форма)
шығармаларын — произведения
(шығарма — произведение, -лар — мн. ч., -ын — вин. падеж)
қазақ тілінде — на казахском языке
(қазақ тілі — казахский язык, -нде — местный падеж)
оқи отырып — читая
(оқу — читать, отырып — деепричастная форма)
тілдің — языка
(тіл — язык, -дің — род. падеж)
тек — только
ақпарат — информация
жеткізудің — передачи, донесения
(жеткізу — передавать, доставлять, -дің — род. падеж)
құралы — инструмент, средство
(құрал — инструмент, средство, -ы — притяжательная форма)
ғана емес — не только
сонымен қатар — кроме того, также
бір нәрсені — что-либо
(нәрсе — вещь, предмет, -ні — вин. падеж)
әсерлі — выразительный, воздействующий, впечатляющий
бейнелеудің — изображения
(бейнелеу — изображать, -дің — род. падеж)
түрлі — различные
оқиғалардың — событий
(оқиға — событие, -лар — мн. ч., -дың — род. падеж)
көркем көрінісін — художественный образ, красивую картину
(көркем — красивый, художественный, көрініс — картина, образ, -ін — вин. падеж)
жасаудың — создания
(жасау — создавать, делать, -дың — род. падеж)
көңіл күйді — настроение
(көңіл күй — настроение, -ді — вин. падеж)
тіпті — даже
иісті — запах
(иіс — запах, -ті — вин. падеж)
екенін — что является, что оказывается
(екен — является, оказывается, -ін — вин. падеж)
анық түсіндім — ясно понял
(анық — ясно, точно, түсіну — понимать, -дім — я)
өз шығармаларындағы — в своих произведениях
(өз — свой, шығарма — произведение, -ларындағы — находящийся в)
соншалықты — настолько
бейнелейді — изображает
(бейнелеу — изображать, -йді — наст. вр.)
қыстың — зимы
(қыс — зима, -тың — род. падеж)
қақаған аязы — лютый мороз
(қақаған — трескучий, суровый, аяз — мороз, -ы — притяжательная форма)
туралы — о, про
жазғанда — когда пишет
(жазу — писать, -ғанда — когда)
сол суықты — тот холод
(сол — тот, суық — холод, -ты — вин. падеж)
сезінгендей — словно почувствовал
(сезіну — чувствовать, -гендей — как будто)
боласың — становишься, оказываешься
(болу — быть, -сың — ты)
қазақ халқының — казахского народа
(қазақ халқы — казахский народ, -ның — род. падеж)
даласы — степь
(дала — степь, -сы — притяжательная форма)
тұрмысын — быт
(тұрмыс — быт, -ын — вин. падеж)
көз алдыңа — перед глазами
(көз — глаз, алдың — перед тобой, -а — дат. падеж)
елестетесің — представляешь
(елестету — представлять, воображать, -сің — ты)
кейіпкерлер — персонажи
(кейіпкер — персонаж, -лер — мн. ч.)
айқын — ясный, отчётливый
әрі — и, а также
суреттелгендіктен — поскольку описаны
(суреттеу — описывать, изображать, -лген — страд. залог, -діктен — потому что)
оларды — их
(олар — они, -ды — вин. падеж)
анық — ясно, отчётливо
елестете бастайсың — начинаешь представлять
(елестету — представлять, бастау — начинать, -сың — ты)
сөздік қорымызға — в наш словарный запас
(сөздік қор — словарный запас, -ымыз — наш, -ға — дат. падеж)
сөздер — слова
(сөз — слово, -дер — мн. ч.)
көбірек — больше
қосылған сайын — чем больше добавляется
(қосылу — добавляться, -ған сайын — чем больше..., по мере того как..., всякий раз, когда...)
өзіміздің — наш собственный
(өзіміз — мы сами, -дің — род. падеж)
ішкі дүниемізді — внутренний мир
(ішкі дүние — внутренний мир, -мізді — наш, вин. падеж)
тіл арқылы — посредством языка
(тіл — язык, арқылы — через)
өзгелерге — другим людям
(өзге — другой, -лер — мн. ч., -ге — дат. падеж)
соғұрлым — тем, настолько
жарқын — яркий
көркем — красивый, художественный
көрсете аламыз — можем показать
(көрсету — показывать, -е алу — мочь, -мыз — мы)
аз — мало
болған кезде — когда есть, когда имеется
(болу — быть, -ған кезде — когда)
айналамыздағы — окружающий нас
(айналамыз — вокруг нас, -дағы — находящийся в)
дүниенің — мира
(дүние — мир, -нің — род. падеж)
барлық — весь, все
бояуын — краски
(бояу — краска, -ын — вин. падеж)
ақ қара түсті — чёрно-белый
(ақ — белый, қара — чёрный, түс — цвет, -ті — прилагательная форма)
теледидарға — телевизору
(теледидар — телевизор, -ға — дат. падеж)
ұқсайды — похож
(ұқсау — быть похожим, -йды — наст. вр.)
тоқтап қалғым келмейді — не хочу останавливаться
(тоқтау — останавливаться, қалып қою — остаться, қалғым келеді — хочу остановиться, келмейді — не хочу)
тереңіне — в глубину
(терең — глубина, -іне — дат. падеж)
бойлап — углубившись, погрузившись
(бойлау — углубляться, погружаться, -п — деепричастие)
бүкіл — весь, целый
сезініп — ощущая
(сезіну — чувствовать, -іп — деепричастие)
сол байлықтан — от этого богатства
(сол — тот, байлық — богатство, -тан — исходный падеж)
ләззат алғым келеді — хочу получать удовольствие, наслаждаться
(ләззат алу — получать удовольствие, наслаждаться, -ғым келеді — хочу)
Скрыть словарь
📅 №23
📹 Разбор (youtube)
👁 ТІЛ ҮЙРЕНУДЕГІ КӨРНЕКІЛЕНДІРУ
ВИЗУАЛИЗАЦИЯ В ИЗУЧЕНИИ ЯЗЫКОВ
📌 Глагол дня: үңілу – всматриваться, проникать, углубляться
|
Үш күн бұрын бір адам маған қазақ тілін бір жарым жылдан бері үйреніп жүргенін айтып, жаңа сөздерді қалай жақсырақ есте сақтауға болатынын білгісі келетінін жазды. |
3 дня назад один человек написал мне, что изучает казахский язык уже полтора года и хотел бы узнать, как лучше запоминать новые слова.
| |
Себебі қазіргі деңгейі өз көңілінен шықпайды екен. |
Потому что его не устраивает текущий уровень.
| |
📑 Менің ойыма бірден бірнеше әдіс келді: |
Мне сразу пришли в голову несколько методов:
| |
🔹 Тілді ұмытпау үшін оны күн сайын қолдану; |
Ежедневно использовать язык, чтобы он не забывался;
| |
🔹 Жаңа сөздер мен сөз тіркестерін дәптерге жазып, олармен сөйлемдер құрастыру; |
Записывать новые слова и выражения в блокнот и составлять с ними предложения;
| |
🔹 Күн сайын сөйлесу; |
Ежедневно общаться;
| |
🔹 Қазақ тіліндегі кітаптар мен мақалаларды дауыстап оқу. |
Читать книги и статьи на казахском языке вслух.
| |
Мұның бәрі шынымен маңызды. |
Всё это действительно важно.
| |
Менің ойымша, онсыз тілді үйрену өте қиын болады. |
И без этого, думаю, изучать язык будет очень трудно.
| |
Бірақ соңғы күндері мен қазақ тіліндегі мәтіндерді мәнерлеп оқуға, айтқанымды көз алдыма елестетуге және әрбір сөздің мағынасына терең үңілуге тырысып жүрмін. |
Но в последние дни я стараюсь выразительно проговаривать тексты на казахском языке, представлять то, о чём говорю, и вникать в каждое слово.
| |
Сөздерді жай ғана механикалық түрде қайталау көп пайда бермейді. |
Простое механическое повторение даёт мало пользы.
| |
Ал әр сөздің мағынасын түсініп, оған сәйкес келетін бейнені ойша елестеткен кезде, жаңа сөздер есте жақсырақ сақталып, түрлі образдар мен сезімдерге байланысады. |
Когда же ты вникаешь в смысл каждого слова и мысленно представляешь соответствующую картинку, новые слова запоминаются лучше, связываясь с образами и ощущениями.
| |
Уақыт өте келе белгілі бір бейнелер қажетті сөздерді жадыңнан өздігінен еске түсіре бастайды. |
Со временем определённые образы сами начинают вызывать из памяти нужные слова.
| |
Заттарды көргенде немесе таныс иістерді сезгенде, олардың атауларын қазақ тілінде жиі еске түсіре бастайсың. |
Видя предметы или ощущая знакомые запахи, ты всё чаще вспоминаешь их названия уже на казахском языке.
|
📘 ГРАММАТИКА: «-ДАН / -ДЕН БЕРІ» — ПЕРИОД, В ТЕЧЕНИЕ КОТОРОГО ДЕЙСТВИЕ ПРОДОЛЖАЕТСЯ 🔽
📑 Пример из текста:
Қазақ тілін бір жарым жылдан бері үйреніп жүргенін айтты.
Он сказал, что изучает казахский язык уже полтора года.
🔍 Разбираем форму: бір жарым жылдан бері
Фраза переводится:
= уже полтора года
= в течение полутора лет
= начиная с момента «полтора года назад» и до настоящего времени
📐 Как строится форма: зат есім + шығыс септік (-дан / -ден / -тан / -тен / -нан / -нен) + бері
📌 жыл — год
📌 жылдан — форма шығыс септік от слова жыл
📌 бері — с тех пор, начиная с
👉 жылдан бері
📌 бір аптадан бері — уже неделю
📌 кешеден бері — со вчерашнего дня
📌 балалық шағынан бері — с самого детства
📌 мектептен бері — со школьных времён
👉 Эта конструкция показывает:
— момент начала действия в прошлом;
— что действие продолжается до настоящего времени;
— длительный период от прошлого к настоящему.
🧩 Примеры:
Мен қазақ тілін екі жылдан бері үйреніп жүрмін.
Я изучаю казахский язык уже два года.
Ол бұл қалада он жылдан бері тұрады.
Он живёт в этом городе уже десять лет.
Біз бір аптадан бері жаңбыр күтіп жүрміз.
Мы уже неделю ждём дождя.
Кешеден бері одан ешқандай хабар алған жоқпын.
Я ничего не слышал от него со вчерашнего дня.
Таңертеңнен бері жұмыс істеп отырмын.
Я работаю с самого утра.
📌 Важно:
«бері» подчёркивает, что действие или состояние продолжается до настоящего момента.
👇 Сравните:
Мен қазақ тілін екі жыл үйрендім.
Я изучал казахский язык два года.
Мен қазақ тілін екі жылдан бері үйреніп жүрмін.
Я изучаю казахский язык уже два года.
👉 В первом предложении сообщается только факт продолжительности действия в прошлом.
👉 Во втором предложении действие началось два года назад и продолжается до сих пор.
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
тіл үйренудегі — в изучении языка
(тіл — язык, үйрену — изучать, -де — местн. п., -гі — относящийся к»)
көрнекілендіру — визуализация, делать наглядным
(көрнекі — наглядный, көрнекілендіру — визуализировать)
үш күн бұрын — три дня назад
бір жарым жылдан бері — уже полтора года
(бір жарым жыл — полтора года, бері — с тех пор, уже)
үйреніп жүргенін — что изучает
(үйрену — изучать, -іп жүру — продолжительное действие, -генін — что)
жаңа сөздерді — новые слова
(жаңа сөз — новое слово, -дерді — вин. падеж)
қалай жақсырақ — как лучше
есте сақтауға — запоминать, сохранять в памяти
(есте сақтау — запоминать, -ға — дат. падеж)
болатынын — что можно, что будет
(болу — быть, -атынын — что)
білгісі келетінін — что хочет узнать
(білу — знать, білгісі келу — хотеть узнать, -тінін — что)
себебі — потому что
қазіргі — нынешний, текущий
деңгейі — уровень
(деңгей — уровень, -і — притяжательная форма)
өз көңілінен шықпайды — не устраивает
(көңілінен шығу — нравиться, устраивать, шықпайды — не устраивает)
ойыма — мне в голову
(ой — мысль, -ыма — дат. падеж)
бірден — сразу
бірнеше — несколько
әдіс — метод, способ
келді — пришёл
(келу — приходить, -ді — прош. вр.)
ұмытпау үшін — чтобы не забывать
(ұмыту — забывать, -пау — отрицательная форма, үшін — для того чтобы)
күн сайын — каждый день
қолдану — использовать, применять
сөз тіркестерін — словосочетания, выражения
(сөз тіркесі — словосочетание, -н — вин. падеж)
дәптерге — в тетрадь, блокнот
(дәптер — тетрадь, -ге — дат. падеж)
жазып — записав
(жазу — писать, -ып — деепричастие)
олармен — с ними
(олар — они, -мен — творительный падеж)
сөйлемдер — предложения
(сөйлем — предложение, -дер — мн. ч.)
құрастыру — составлять
сөйлесу — разговаривать, общаться
мақалаларды — статьи
(мақала — статья, -ларды — вин. падеж)
дауыстап — вслух
(дауыс — голос, дауыстап — вслух)
мұның бәрі — всё это
шынымен — действительно
маңызды — важный
ойымша — по моему мнению
(ой — мысль, -ымша — по мнению)
онсыз — без этого
(ол — это, -сыз — без)
өте қиын — очень трудно
соңғы күндері — в последние дни
(соңғы — последний, күндер — дни, -і — притяжательная форма)
мәтіндерді — тексты
(мәтін — текст, -дерді — вин. падеж)
мәнерлеп — выразительно
(мәнерлі — выразительный, мәнерлеп — выразительно)
оқуға — читать, для чтения
(оқу — читать, -ға — дат. падеж)
айтқанымды — то, что я сказал
(айту — говорить, -қаным — сказанное мной, -ды — вин. падеж)
көз алдыма — перед глазами
(көз алды — перед глазами, -ма — дат. падеж)
елестетуге — представлять
(елестету — представлять, воображать, -ге — дат. падеж)
әрбір — каждый
мағынасына — к значению
(мағына — значение, -сына — дат. падеж)
терең үңілуге — глубоко вникать
(терең — глубоко, үңілу — вникать, всматриваться, -ге — дат. падеж)
тырысып жүрмін — стараюсь
(тырысу — стараться, -ып жүру — продолжающееся действие, -мін — я)
жай ғана — просто
механикалық түрде — механически
қайталау — повторение, повторять
көп пайда бермейді — не приносит большой пользы
(пайда беру — приносить пользу, бермейді — не приносит)
мағынасын — значение, смысл
(мағына — значение, -сын — вин. падеж)
түсініп — поняв
(түсіну — понимать, -іп — деепричастие)
оған сәйкес келетін — соответствующий ему
(сәйкес келу — соответствовать, -етін — причастие)
бейнені — образ, изображение
(бейне — образ, изображение, -ні — вин. падеж)
ойша — мысленно
елестеткен кезде — когда представляешь
(елестету — представлять, -кен кезде — когда)
жақсырақ — лучше
сақталып — запоминаясь, сохраняясь
(сақталу — сохраняться, -ып — деепричастие)
түрлі — различные
образдар — образы
сезімдерге — к ощущениям, чувствам
(сезім — чувство, ощущение, -дерге — дат. падеж)
байланысады — связываются
(байланысу — связываться, -ады — наст. вр.)
уақыт өте келе — со временем
белгілі бір — определённый
бейнелер — образы
(бейне — образ, -лер — мн. ч.)
қажетті — нужный, необходимый
жадыңнан — из памяти
(жады — память, -ңнан — исходный падеж)
өздігінен — самостоятельно, сами по себе
еске түсіре бастайды — начинают вспоминать, напоминать
(еске түсіру — вспоминать, бастау — начинать)
заттарды — предметы, вещи
(зат — предмет, вещь, -тарды — вин. падеж)
көргенде — когда видишь
(көру — видеть, -генде — когда)
немесе — или
таныс иістерді — знакомые запахи
(таныс — знакомый, иіс — запах, -терді — вин. падеж)
сезгенде — когда чувствуешь
(сезу — чувствовать, -генде — когда)
олардың атауларын — их названия
(атау — название, -ларын — вин. падеж)
жиі — часто
еске түсіре бастайсың — начинаешь вспоминать
(еске түсіру — вспоминать, бастау — начинать, -сың — ты)
Скрыть словарь
📅 №24
📹 Разбор (youtube)
✈️ БӘЛКІМ, СОНДЫҚТАН МЕН АСА ҰҚЫПТЫЛЫҚТЫ ҚАЖЕТ ЕТЕТІН ЖҰМЫСТАРДЫ ҰНАТПАЙТЫН ШЫҒАРМЫН
НАВЕРНОЕ, ПОЭТОМУ Я НЕ ЛЮБЛЮ ЮВЕЛИРНУЮ РАБОТУ
📌 Глагол дня: желімдеу – клеить, склеивать
|
Бала кезімде анам маған көптеген бөлшектерден желімдеп құрастыру керек болатын ұшақтың моделін сыйлағаны есімде. |
Я помню, как в детстве мама подарила мне модель самолёта, которую нужно было склеить из множества деталей.
| |
Мен үшін бұл нағыз сынақ болды. |
Для меня это было настоящее испытание.
| |
Бұл қораптағы көптеген пластик бөлшектерден, нұсқаулықтан және желімнен тұратын жинақ еді. |
Это был набор из множества пластиковых деталей, инструкция и клей в коробке.
| |
Осы бөлшектердің барлығын алдымен арнайы пышақпен литниктерден кесіп алу керек болатын. |
Все эти детали сначала нужно было отрезать от литников специальным ножом.
| |
Менде арнайы пышақ болмағандықтан, бөлшектерді кәдімгі, бірақ өткір қайшымен қиып алдым. |
А у меня его не было, и я отрезал детали обычными, хотя и острыми, ножницами.
| |
Кейбір бөлшектер өте кішкентай болатын. Мысалы, руль, ұшқыштың мүсіншесі немесе ұшақ кабинасындағы орындық. |
Некоторые детали были очень маленькими, например, руль, фигурка пилота или сиденье в кабине самолёта.
| |
Оларды литниктен кесіп алу өте қиын еді, қолда ұстап тұру да қиын болатын, әрі оларды желімдеу де оңай болған жоқ. |
И их было очень трудно отрезать от литника, трудно было держать в руке, ну и клеить их тоже было непросто.
| |
Құдайға шүкір, бөлшектерді сындырмадым, бәрін желімдеп шықтым, сөйтіп шынымен де әдемі ұшақ пайда болды. |
Слава Богу, детали я не сломал, всё склеил, и у меня действительно получился красивый самолёт.
| |
Бірақ мұның бәрін кесіп алып, желімдеудің өте қиын болғаны соншалық, аздап күйзеліске түстім. |
Но из-за того, что всё это было невероятно трудно вырезать и клеить, я получил небольшой стресс.
| |
Содан бері мен өзіме желімдеп құрастыруға арналған ұшақтардың, көліктердің және танктердің модельдерін сатып әперуді енді сұрамайтын болдым. |
С тех пор я больше не просил покупать мне модели самолётов, машин и танков для склеивания.
| |
Содан бері әлі күнге дейін өте ұсақ бөлшектермен жасалатын дәлдікті қажет ететін жұмыстарды онша ұнатпаймын. |
И по сей день я не очень люблю ювелирную работу с очень мелкими деталями.
|
📘 ГРАММАТИКА: «-ША / -ШЕ» — УМЕНЬШИТЕЛЬНЫЙ СУФФИКС 🔽
📑 Пример из текста:
Кейбір бөлшектер өте кішкентай болатын. Мысалы, руль, ұшқыштың мүсіншесі немесе ұшақ кабинасындағы орындық.
🔍 Разбираем форму: мүсіншесі
📌 мүсін = статуя, фигура, скульптура
📌 -ше = суффикс, который часто обозначает небольшой предмет или его уменьшенную разновидность
📌 мүсінше = статуэтка, фигурка
📌 сі = притяжательное окончание III лица
мүсіншесі
= его фигурка
= фигурка пилота
👉 В тексте:
ұшқыштың мүсіншесі
ұшқыш + тың + мүсінше + сі
= фигурка пилота
📐 Как строится форма: зат есім + ша / ше
📌 кітап- книга
кітапша - небольшая книга, брошюра
📌 сандық - сундук
сандықша - шкатулка, небольшой сундук
📌 қалта - карман
қалташа - кармашек, небольшой карман
🧩 Примеры в предложениях:
Үстелде ағаштан жасалған мүсінше тұр.
На столе стоит деревянная статуэтка.
Маған осы кітапша қатты ұнады.
Мне очень понравилась эта брошюра.
Әжем зергерлік бұйымдарын сандықшада сақтайды.
Бабушка хранит украшения в шкатулке.
Жейденің ішінде қалташа бар.
Внутри рубашки есть кармашек.
📌 Обратите внимание:
Кроме уменьшительного значения, суффикс -ша / -ше также может иметь значение «по-..., как ..., на манер ...».
Например:
қазақша = по-казахски
орысша = по-русски
балаша = по-детски
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
бәлкім — возможно, наверное
сондықтан — поэтому
аса — очень, чрезвычайно
ұқыптылықты — аккуратность, тщательность
(ұқыптылық — аккуратность, -ты — вин. падеж)
қажет ететін — требующий
(қажет ету — требовать, -етін — причастие)
жұмыстарды — работы
(жұмыс — работа, -тар — мн. ч., -ды — вин. падеж)
ұнатпайтын шығармын — наверное, не люблю
(ұнату — любить, -пайтын — отрицательное причастие, шығармын — вероятно, наверное)
бала кезімде — в детстве
(бала кез — детство, -імде — местный падеж)
анам — моя мама
(ана — мама, -м — моя)
маған — мне
(мен — я, -ған — дат. падеж)
көптеген — множество, много
бөлшектерден — из деталей
(бөлшек — деталь, -терден — исходный падеж)
желімдеп — склеив, приклеивая
(желімдеу — клеить, -п — деепричастие)
құрастыру — собирать, конструировать
керек болатын — нужно было
(керек — нужно, болу — быть, -атын — причастие)
ұшақтың моделін — модель самолёта
(ұшақ — самолёт, -тың — род. падеж, модель — модель, -ін — вин. падеж)
сыйлағаны — то, что подарила
(сыйлау — дарить, -ғаны — действие)
есімде — в моей памяти, помню
(ес — память, -імде — местный падеж)
нағыз — настоящий
сынақ — испытание
қораптағы — находящийся в коробке
(қорап — коробка, -тағы — находящийся в)
пластик бөлшектерден — из пластиковых деталей
нұсқаулықтан — из инструкции
(нұсқаулық — инструкция, -тан — исходный падеж)
желімнен — из клея
(желім — клей, -нен — исходный падеж)
тұратын — состоящий из
(тұру — состоять, -атын — причастие)
жинақ — набор, комплект
осы — этот
барлығын — всё, все
(барлығы — всё, -н — вин. падеж)
алдымен — сначала
арнайы — специальный
пышақпен — ножом
(пышақ — нож, -пен — творительный падеж)
литниктерден — от литников
(литник — литник, -терден — исходный падеж)
кесіп алу — отрезать
(кесу — резать, алу — взять)
болмағандықтан — поскольку не было
(болу — быть, -мағандықтан — потому что не было)
кәдімгі — обычный
өткір — острый
қайшымен — ножницами
(қайшы — ножницы, -мен — творительный падеж)
қиып алдым — отрезал
(қию — резать, -ып алу — завершённое действие, -дым — я)
кейбір — некоторые
өте кішкентай — очень маленький
мысалы — например
руль — руль
ұшқыштың — пилота
(ұшқыш — пилот, -тың — род. падеж)
мүсіншесі — фигурка
(мүсінше — фигурка, -сі — притяжательная форма)
немесе — или
ұшақ кабинасындағы — находящийся в кабине самолёта
(ұшақ кабинасы — кабина самолёта, -ндағы — находящийся в)
орындық — сиденье, стул
оларды — их
(олар — они, -ды — вин. падеж)
қолда ұстап тұру — держать в руке
(ұстау — держать, тұру — продолжать действие)
әрі — а также, кроме того
желімдеу — склеивание, клеить
оңай болған жоқ — было непросто
(оңай — легко, болған жоқ — не было)
Құдайға шүкір — слава Богу
сындырмадым — не сломал
(сындыру — ломать, -мадым — отрицательная форма)
бәрін — всё
(бәрі — всё, -н — вин. падеж)
желімдеп шықтым — полностью склеил
(желімдеу — клеить, шығып кету — завершить действие)
сөйтіп — таким образом, и тогда
шынымен де — действительно
әдемі — красивый
пайда болды — появился, получился
(пайда болу — появляться)
мұның бәрін — всё это
(мұның — этого, бәрі — всё, -н — вин. падеж)
желімдеудің — склеивания
(желімдеу — клеить, -дің — род. падеж)
соншалық — настолько
аздап — немного
күйзеліске түстім — испытал стресс
(күйзеліс — стресс, переживание, -ке түсу — впасть, попасть, -тім — я)
содан бері — с тех пор
өзіме — себе
(өзім — сам, -е — дат. падеж)
арналған — предназначенный для
(арнау — предназначать, -лған — причастие)
ұшақтардың — самолётов
(ұшақ — самолёт, -тардың — род. падеж)
көліктердің — машин
(көлік — транспорт, машина, -тердің — род. падеж)
танктердің — танков
(танк — танк, -тердің — род. падеж)
модельдерін — модели
(модель — модель, -дерін — вин. падеж)
сатып әперуді — покупать для меня
(сатып әперу — купить и дать кому-либо, -ді — вин. падеж)
енді — больше, теперь
сұрамайтын болдым — перестал просить
(сұрау — просить, -майтын болу — перестать делать)
әлі күнге дейін — до сих пор
ұсақ бөлшектермен — с мелкими деталями
(ұсақ — мелкий, бөлшек — деталь, -термен — творительный падеж)
жасалатын — выполняемый, сделанный
(жасау — делать, -латын — страдательное причастие)
дәлдікті қажет ететін жұмыстар — работы, требующие точности
(дәлдік — точность, -ті — вин. падеж, қажет ету — требовать, жұмыс — работа)
онша ұнатпаймын — не очень люблю
(ұнату — любить, онша — не очень, -паймын — отрицательная форма)
Скрыть словарь
📅 №25
📹 Разбор (youtube)
🪲 КОЛОРАДО ҚОҢЫЗДАРЫН ЖОЮ
УНИЧТОЖЕНИЕ КОЛОРАДСКИХ ЖУКОВ
📌 Глагол дня: жою – уничтожать, устранять, ликвидировать
|
Мен мектепте оқып жүрген кезде біздің саяжайымыз болатын, онда біз әртүрлі көкөністер мен жемістер өсіретінбіз. |
Когда я учился в школе, у нас была дача, и на ней мы выращивали разные овощи и фрукты.
| |
Бір кездері біз колорадо қоңызымен белсенді түрде күрестік. |
Был период, когда мы активно боролись с колорадским жуком.
| |
Бұл — басы қызғылт сары, қанатқаптары қара-ақ жолақты жәндік. |
Это насекомое с оранжевой головой и чёрно-белыми надкрыльями.
| |
Бұл қоңыз картоп пен қызанаққа зиян келтіретін, бірақ жемістерін емес, дәл жапырақтарын жеп қоятын. |
Этот жук уничтожал нашу картошку и помидоры, но не сами плоды, а именно листья.
| |
Ол өте тез көбейетін, сондықтан оны толықтай жою бізге қиын болатын. |
Он очень быстро размножался, и полностью уничтожить его нам было трудно.
| |
Оны езіп өлтіруге болмайтын еді, өйткені оның ішінде өсімдіктерде саңырауқұлақ ауруларын тудыруы мүмкін токсиндер болатын. Сонымен қатар, иісі арқылы басқа қоңыздарды өзіне тартатын. |
Давить его нельзя, так как внутри него есть токсины, которые могут вызывать грибок на растениях, а также привлекать своим запахом других жуков.
| |
Біз не істедік? |
Что мы делали?
| |
Өзімізбен бірге пластик бөтелкелер алып жүретінбіз. |
Мы брали с собой пластиковые бутылки.
| |
Олардың жартысына дейін су құятынбыз. |
Наливали в них воду примерно до половины.
| |
Содан кейін барлық қоңыздарды қолмен жинап, сол бөтелкелерге салатынбыз. |
И вручную собирали всех жуков в эти бутылки.
| |
Содан кейін қақпағын жауып, олардың тұншығып өлгенін күтетінбіз. |
А потом закрывали крышку и ждали, пока они не задохнутся.
| |
Барлық қоңыздарды жинап, саяжайдағы жұмыстарды аяқтаған соң үйге қайтатынбыз. |
Собрав всех жуков и поработав на даче, мы уезжали домой.
| |
Ал бір аптадан кейін қайта келіп, осы зиянкестерді жоюды жалғастыратынбыз. |
А через неделю опять возвращались, чтобы продолжать уничтожать этих вредителей.
|
📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «ЖОЮ» 🔽
(уничтожать, устранять, ликвидировать)
Спряжение глагола «жою» во всех временах и наклонениях казахского языка.
🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)
мен жоямын — я уничтожаю / буду уничтожать
біз жоямыз
сен жоясың
сендер жоясыңдар
Сіз жоясыз
Сіздер жоясыздар
ол жояды
олар жояды
🧠 Формула:
жоя + мын / сың / ды
🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)
мен жойып жатырмын — я сейчас уничтожаю
біз жойып жатырмыз
сен жойып жатырсың
сендер жойып жатырсыңдар
Сіз жойып жатырсыз
Сіздер жойып жатырсыздар
ол жойып жатыр
олар жойып жатыр
🧠 Формула:
жойып + жатыр + личное окончание
🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)
мен жойдым — я уничтожил(а)
біз жойдық
сен жойдың
сендер жойдыңдар
Сіз жойдыңыз
Сіздер жойдыңыздар
ол жойды
олар жойды
🧠 Формула:
жой + ды + личное окончание
🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее — говорящий был свидетелем)
мен жойғанмын — я когда-то уничтожил(а)
біз жойғанбыз
сен жойғансың
сендер жойғансыңдар
Сіз жойғансыз
Сіздер жойғансыздар
ол жойған
олар жойған
🧠 Формула:
жой + ған + личное окончание
🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)
мен жойыппын — оказывается, я уничтожил(а)
біз жойыппыз
сен жойыпсың
сендер жойыпсыңдар
Сіз жойыпсыз
Сіздер жойыпсыздар
ол жойыпты
олар жойыпты
🧠 Формула:
жойып + пын / ты
🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)
мен жоятынмын — я обычно уничтожал(а)
біз жоятынбыз
сен жоятынсың
сендер жоятынсыңдар
Сіз жоятынсыз
Сіздер жоятынсыздар
ол жоятын
олар жоятын
🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)
мен жоярмын — наверное, буду уничтожать
біз жоярмыз
сен жоярсың
сендер жоярсыңдар
Сіз жоярсыз
Сіздер жоярсыздар
ол жояр
олар жояр
🔹 8. МАҚСАТТЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Будущее намерения)
мен жоймақпын — я собираюсь уничтожить
біз жоймақпыз
сен жоймақсың
сендер жоймақсыңдар
Сіз жоймақсыз
Сіздер жоймақсыздар
ол жоймақ
олар жоймақ
🔹 9. ШАРТТЫ РАЙ
(Условное наклонение)
мен жойсам — если я уничтожу
біз жойсақ
сен жойсаң
сендер жойсаңдар
Сіз жойсаңыз
Сіздер жойсаңыздар
ол жойса
олар жойса
🔹 10. БҰЙРЫҚ РАЙ
(Повелительное наклонение)
мен жояйын — дай-ка я уничтожу
біз жояйық
сен жой
сендер жойыңдар
Сіз жойыңыз
Сіздер жойыңыздар
ол жойсын
олар жойсын
🔹 11. ҚАЛАУ РАЙ
(Желательное наклонение)
менің жойғым келеді — я хочу уничтожить
біздің жойғымыз келеді
сенің жойғың келеді
сендердің жойғыларың келеді
Сіздің жойғыңыз келеді
Сіздердің жойғыларыңыз келеді
оның жойғысы келеді
олардың жойғылары келеді
🔹 12. ЕСІМШЕ
(Причастие)
жойған — уничтоживший, устранивший, ликвидировавший
жоятын — уничтожающий; который обычно уничтожает
жояр — который уничтожит; собирающийся уничтожить
🔹 13. КӨСЕМШЕ
(Деепричастие)
жойып — уничтожив, уничтожая
жоя — уничтожая
жойғалы — собираясь уничтожить / с тех пор как собрался уничтожить
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
колорадо қоңыздарын — колорадских жуков
(колорадо қоңызы — колорадский жук, -дарын — вин. падеж)
жою — уничтожение, уничтожать
мектепте — в школе
(мектеп — школа, -те — местный падеж)
оқып жүрген кезде — когда учился
(оқу — учиться, -ып жүру — продолжительное действие, кезде — когда)
саяжайымыз — наша дача
(саяжай — дача, -ымыз — наша)
әртүрлі — разные, различные
көкөністер — овощи
(көкөніс — овощ, -тер — мн. ч.)
жемістер — фрукты
(жеміс — фрукт, -тер — мн. ч.)
өсіретінбіз — выращивали
(өсiру — выращивать, -етінбіз — прошедшее длительное время)
бір кездері — однажды, был период
қоңызымен — с жуком
(қоңыз — жук, -ымен — творительный падеж)
белсенді түрде — активно
күрестік — боролись
(күресу — бороться, -тік — мы)
басы — голова
(бас — голова, -ы — притяжательная форма)
қызғылт сары — оранжевый
қанатқаптары — надкрылья
(қанатқап — надкрылье, -тары — мн. ч.)
қара-ақ жолақты — чёрно-белый полосатый
(қара — чёрный, ақ — белый, жолақ — полоска, -ты — прилагательная форма)
жәндік — насекомое
картоп — картофель
қызанаққа — помидорам
(қызанақ — помидор, -қа — дат. падеж)
зиян келтіретін — причиняющий вред
(зиян келтіру — наносить вред, -етін — причастие)
бірақ — но
жемістерін — плоды
(жеміс — плод, -тер — мн. ч., -ін — вин. падеж)
дәл — именно
жапырақтарын — листья
(жапырақ — лист, -тарын — вин. падеж)
жеп қоятын — съедал
(жеу — есть, -п қою — завершённое действие, -тын — причастие)
өте тез — очень быстро
көбейетін — размножался
(көбею — размножаться, -етін — причастие)
толықтай — полностью
бізге — нам
(біз — мы, -ге — дат. падеж)
қиын болатын — было трудно
езіп — раздавив
(езу — давить, -іп — деепричастие)
өлтіруге — убить
(өлтіру — убивать, -ге — дат. падеж)
болмайтын еді — было нельзя
өйткені — потому что
оның ішінде — внутри него
өсімдіктерде — на растениях
(өсімдік — растение, -терде — местный падеж)
саңырауқұлақ — грибок, гриб
ауруларын — болезни
(ауру — болезнь, -ларын — вин. падеж)
тудыруы мүмкін — могут вызывать
(тудыру — вызывать, мүмкін — возможно)
токсиндер — токсины
(токсин — токсин, -дер — мн. ч.)
сонымен қатар — кроме того
иісі — запах
(иіс — запах, -і — притяжательная форма)
арқылы — через, посредством
басқа — другие
қоңыздарды — жуков
(қоңыз — жук, -дарды — вин. падеж)
өзіне — к себе
(өзі — сам, -не — дат. падеж)
тартатын — привлекал
(тарту — притягивать, привлекать, -атын — причастие)
не істедік — что мы делали
өзімізбен бірге — с собой
пластик бөтелкелер — пластиковые бутылки
(бөтелке — бутылка, -лер — мн. ч.)
алып жүретінбіз — носили с собой
(алып жүру — носить с собой, -етінбіз — мы)
жартысына дейін — до половины
(жартысы — половина, -на дейін — до)
су құятынбыз — наливали воду
(су құю — наливать воду, -атынбыз — мы)
содан кейін — после этого
барлық — все
қолмен — вручную
(қол — рука, -мен — творительный падеж)
жинап — собрав
(жинау — собирать, -п — деепричастие)
бөтелкелерге — в бутылки
(бөтелке — бутылка, -лерге — дат. падеж)
салатынбыз — помещали, складывали
(салу — класть, помещать, -атынбыз — мы)
қақпағын — крышку
(қақпақ — крышка, -ын — вин. падеж)
жауып — закрыв
(жабу — закрывать, -ып — деепричастие)
тұншығып — задохнувшись
(тұншығу — задыхаться, -ып — деепричастие)
өлгенін — что умерли
(өлу — умирать, -генін — что)
күтетінбіз — ждали
(күту — ждать, -етінбіз — мы)
жұмыстарды — работы
(жұмыс — работа, -тарды — вин. падеж)
аяқтаған соң — после завершения
(аяқтау — завершать, -ған соң — после того как)
үйге — домой
(үй — дом, -ге — дат. падеж)
қайтатынбыз — возвращались
(қайту — возвращаться, -атынбыз — мы)
бір аптадан кейін — через неделю
(апта — неделя, -дан кейін — через)
қайта келіп — вернувшись снова
(қайта — снова, келу — приходить, -іп — деепричастие)
осы — этот
зиянкестерді — вредителей
(зиянкес — вредитель, -терді — вин. падеж)
жалғастыратынбыз — продолжали
(жалғастыру — продолжать, -атынбыз — мы)
Скрыть словарь
📅 №26
📹 Разбор (youtube)
🍚 СІЗ ҚАРАҚҰМЫҚТЫ НЕМЕСЕ КҮРІШТІ ҚОЛМЕН ТАЗАЛАП, ІРІКТЕП КӨРДІҢІЗ БЕ?
А ВЫ ПЕРЕБИРАЛИ ГРЕЧКУ ИЛИ РИС?
📌 Глагол дня: айыру – отделять, разлучать
|
Мен күріш жегенді өте жақсы көремін, ал қызым қарақұмықты жақсы көреді. |
Я очень люблю есть рис, а моя дочь любит гречку.
| |
Мен кішкентай кезімде бізде қарақұмық пен күрішке байланысты бір жұмыс болатын. |
Когда я был маленьким, у нас было одно занятие, связанное с гречкой и рисом.
| |
Анам кейде бізді ас үйге шақырып, қарақұмықты табаққа немесе үстелге сеуіп, оны іріктеп тазалауды айтатын. |
Мама иногда звала нас на кухню, насыпала гречку на поднос или на стол и говорила, чтобы мы перебирали её.
| |
Мәселе мынада: бұрын қарақұмық пен күріштің арасында қоқыс немесе майда тастар кездесетін. |
Дело в том, что раньше гречка или рис могли содержать мусор или мелкие камни.
| |
Яғни дүкенде жарма онша таза күйінде сатылмайтын. |
То есть в магазине крупа продавалась не очень чистой.
| |
Егер біз оны теріп шықпасақ, тамақ ішкен кезде тісіміз тасқа тиіп, тісімізден айырылып қалуымыз мүмкін еді. |
И если бы мы её не перебирали, то во время еды можно было лишиться зуба, наткнувшись на камень.
| |
Ал бұл, әрине, жағымды нәрсе емес. |
А это не очень приятно.
| |
Қазір бұған қажеттілік жоқ, өйткені бүгінде сатылатын жарма әлдеқайда таза. |
Сейчас в этом уже нет нужды, потому что сегодня продают чистую крупу.
| |
Сонымен, біз ас үйге келіп, үстелге отырып, күрішті тас пен қоқыстан айыратынбыз. |
Так вот, мы приходили на кухню, садились за стол и отделяли рис от камней и мусора.
| |
Әрбір дәнді мұқият қарап шығатынбыз. |
Мы внимательно просматривали каждое зёрнышко.
| |
Содан кейін анам сол күріштен кешкі ас дайындайтын. |
А потом мама готовила из этого риса ужин.
| |
Бұл аздап іш пыстыратын, бірақ мұқият істеуді талап ететін жұмыс еді. |
Это была немного скучная и кропотливая работа.
| |
Бірақ бүкіл отбасыға пайдалы іске өз үлесіңді қосқаның көңілге қуаныш сыйлайтын. |
Но зато было приятно поучаствовать в том, что полезно для всей семьи.
| |
Оның үстіне, кейін сол күрішті жеп отырғанда, өзіңді отбасының маңызды әрі қадірлі мүшесі екеніңді көбірек сезінетінсің. |
А ещё, когда ты ел этот рис, то уже чувствовал себя более важным и значимым членом семьи.
|
📘 ГРАММАТИКА: «ӘЛДЕҚАЙДА», «ОДАН ДА» — ГОРАЗДО, ЕЩЁ БОЛЕЕ И ДР.🔽
📑 Пример из текста:
Қазір бұған қажеттілік жоқ, өйткені бүгінде сатылатын жарма әлдеқайда таза.
Сейчас в этом уже нет нужды, потому что сегодня продают гораздо более чистую крупу.
🔍 Разбираем слово: әлдеқайда
= гораздо
= намного
= куда более
= значительно
📌 Это одно из самых распространённых слов для усиления сравнения.
Чаще всего используется перед прилагательными и наречиями.
📑 Примеры:
Бұл үй әлдеқайда үлкен.
Этот дом гораздо больше.
Қазіргі компьютерлер әлдеқайда жылдам.
Современные компьютеры намного быстрее.
Бұл кітап әлдеқайда қызықты.
Эта книга гораздо интереснее.
Мен қазір әлдеқайда жақсы сөйлеймін.
Сейчас я говорю намного лучше.
🧐 Также давайте сегодня разберем несколько других похожих конструкций:
🧩 Анағұрлым — значительно, гораздо более
📑 Примеры:
Бұл әдіс анағұрлым тиімді.
Этот метод значительно эффективнее.
Жаңа бағдарлама анағұрлым ыңғайлы.
Новая программа гораздо удобнее.
Қазіргі жағдай анағұрлым жақсы.
Текущая ситуация значительно лучше.
🧩 Одан да — ещё более, ещё лучше
📌 Используется, когда один предмет или явление превосходит другой ещё сильнее.
📑 Примеры:
Бұл фильм қызық. Ал мына фильм одан да қызық.
Этот фильм интересный. А этот фильм ещё интереснее.
Бүгін жақсы болды. Ертең одан да жақсы болады.
Сегодня было хорошо. Завтра будет ещё лучше.
Бұл үй үлкен. Көрші үй одан да үлкен.
Этот дом большой. Соседний дом ещё больше.
🧩 Едәуір — значительно, заметно
📌 Очень распространённое слово в литературной речи и СМИ.
Показывает заметное изменение или разницу.
📑 Примеры:
Баға едәуір өсті.
Цена заметно выросла.
Жағдай едәуір жақсарды.
Ситуация значительно улучшилась.
Халық саны едәуір көбейді.
Численность населения заметно увеличилась.
🧩 Әжептәуір — довольно, заметно
📌 Обычно показывает заметное, но не очень большое изменение.
📑 Примеры:
Қала әжептәуір өзгеріпті.
Город заметно изменился.
Менің қазақшам әжептәуір жақсарды.
Мой казахский заметно улучшился.
Ауа райы әжептәуір жылыды.
Погода заметно потеплела.
🧩 Біраз — довольно, немало
📌 Очень частое разговорное слово. Может обозначать:
— некоторое количество
— довольно много
— довольно сильно
— некоторое время
📑 Примеры:
Біраз адам келді.
Пришло довольно много людей.
Мен біраз күттім.
Я некоторое время подождал.
Мен біраз шаршадым.
Я довольно сильно устал.
Жол біраз ұзақ екен.
Дорога оказалась довольно длинной.
🧩 Тіпті — даже
📌 Тіпті обычно усиливает высказывание и чаще всего переводится словом «даже».
📑 Примеры:
Ол тіпті келмеді.
Он даже не пришёл.
Мен оны тіпті көрмедім.
Я его даже не видел.
Бұл нәтиже күткеннен де тіпті жақсы шықты.
Этот результат оказался даже лучше, чем ожидалось.
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
қарақұмықты — гречку
(қарақұмық — гречка, -ты — вин. падеж)
немесе — или
күрішті — рис
(күріш — рис, -ті — вин. падеж)
қолмен — вручную
(қол — рука, -мен — творительный падеж)
тазалап — очищая
(тазалау — очищать, -п — деепричастие)
іріктеп — перебирая, сортируя
(іріктеу — сортировать, отбирать, -п — деепричастие)
көрдіңіз бе — пробовали ли, делали ли
(көру — видеть, пробовать, -діңіз — вы, прош. вр., бе — вопросительная частица)
күріш жегенді — есть рис
(күріш — рис, жеу — есть, -генді — отглагольная форма)
өте жақсы көремін — очень люблю
(жақсы көру — любить, -мін — я)
қызым — моя дочь
(қыз — дочь, -ым — моя)
кішкентай кезімде — когда я был маленьким
(кішкентай — маленький, кез — время, -імде — местный падеж)
бізде — у нас
(біз — мы, -де — местный падеж)
байланысты — связанный с
жұмыс — работа, занятие
анам — моя мама
(ана — мама, -м — моя)
кейде — иногда
ас үйге — на кухню
(ас үй — кухня, -ге — дат. падеж)
шақырып — позвав
(шақыру — звать, приглашать, -ып — деепричастие)
табаққа — на поднос, блюдо
(табақ — поднос, блюдо, -қа — дат. падеж)
үстелге — на стол
(үстел — стол, -ге — дат. падеж)
сеуіп — насыпав, рассыпав
(себу — сыпать, рассыпать)
оны — её, его
(ол — он, она, -ны — вин. падеж)
тазалауды — очищение, очистить
(тазалау — очищать, -ды — вин. падеж)
айтатын — говорила
(айту — говорить, -атын — причастие)
мәселе мынада — дело в том, что
бұрын — раньше
арасында — среди, между
(ара — промежуток, -сында — местный падеж)
қоқыс — мусор
майда тастар — мелкие камни
(майда — мелкий, тас — камень, -тар — мн. ч.)
кездесетін — встречались
(кездесу — встречаться, -етін — причастие)
яғни — то есть
дүкенде — в магазине
(дүкен — магазин, -де — местный падеж)
жарма — крупа
онша таза күйінде — не очень чистой
(онша — не очень, таза — чистый, күй — состояние, -інде — местный падеж)
сатылмайтын — не продавалась
(сатылу — продаваться, -майтын — отрицательная форма)
егер — если
теріп шықпасақ — если бы не перебрали
(теріп шығу — перебирать, теру — собирать, набирать, шығу — завершить действие, выйти, -пасақ — если мы не)
тамақ ішкен кезде — во время еды
(тамақ ішу — есть, кезде — когда)
тісіміз — наш зуб
(тіс — зуб, -іміз — наш)
тасқа — на камень
(тас — камень, -қа — дат. падеж)
тиіп — наткнувшись, коснувшись
(тию — касаться, попадать на, -іп — деепричастие)
тісімізден айырылып қалуымыз — лишиться зуба
(айырылу — лишаться, қалып қою — результат действия, -ымыз — наше)
мүмкін еді — могли бы
әрине — конечно
жағымды нәрсе — приятная вещь
(жағымды — приятный, нәрсе — вещь)
қажеттілік — необходимость
жоқ — нет
өйткені — потому что
бүгінде — сегодня, в наши дни
сатылатын — продаваемая, которая продаётся
(сатылу — продаваться, -атын — причастие)
әлдеқайда — намного, гораздо
сонымен — итак
келіп — придя
(келу — приходить, -іп — деепричастие)
отырып — сев
(отыру — сидеть, -ып — деепричастие)
тас пен қоқыстан — от камней и мусора
(тас — камень, қоқыс — мусор, -тан — исходный падеж)
айыратынбыз — отделяли
(айыру — отделять, -атынбыз — мы)
әрбір — каждый
дәнді — зерно, зёрнышко
(дән — зерно, -ді — вин. падеж)
мұқият — внимательно, тщательно
қарап шығатынбыз — внимательно просматривали
(қарау — смотреть, шығып шығу — полностью просмотреть, -атынбыз — мы)
сол күріштен — из этого риса
(сол — тот, күріш — рис, -тен — исходный падеж)
кешкі ас — ужин
дайындайтын — готовила
(дайындау — готовить, -атын — причастие)
аздап — немного
іш пыстыратын — скучный
(іш пыстыру — наводить скуку, -атын — причастие)
бірақ — но
мұқият істеуді — делать тщательно
(мұқият — тщательно, істеу — делать, -ді — вин. падеж)
талап ететін — требующий
(талап ету — требовать, -етін — причастие)
пайдалы іске — полезному делу
(пайдалы — полезный, іс — дело, -ке — дат. падеж)
өз үлесіңді — свой вклад
(үлес — вклад, -іңді — твой, вин. падеж)
қосқаның — то, что ты внёс
(қосу — добавлять, вносить, -қаның — твоё действие)
көңілге қуаныш сыйлайтын — приносило радость
(көңіл — душа, настроение, қуаныш — радость, сыйлау — дарить, -атын — причастие)
оның үстіне — кроме того, к тому же
кейін — потом
жеп отырғанда — когда ел
(жеу — есть, отырып — сидя, -ғанда — когда)
өзіңді — себя
(өз — сам, -іңді — вин. падеж)
отбасының — семьи
(отбасы — семья, -ның — род. падеж)
маңызды — важный
әрі — и, а также
қадірлі — уважаемый, ценный
мүшесі — член семьи
(мүше — член, участник, -сі — притяж)
көбірек — больше
(көп — много, -ірек — еще больше)
сезінетінсің — чувствовал
(сезіну — чувствовать, -етінсің — ты)
Скрыть словарь
📅 №27
📹 Разбор (youtube)
🌳 ЖЕЛ, ЖАҢБЫР ЖӘНЕ СЫНҒАН АҒАШ
ВЕТЕР, ДОЖДЬ И СЛОМАННОЕ ДЕРЕВО
📌 Глагол дня: тербелу – качаться, колебаться
|
Үш күн бұрын Алматыда қатты жел соғып, жаңбыр жауды. |
Три дня назад в Алматы был сильный ветер и дождь.
| |
Осындай ауа райында менің ең бірінші ойым: “Қазір балаларым мен әйелім қайда екен?” |
Когда такая погода, первая моя мысль: «Где сейчас мои дети и жена?»
| |
Неге? Себебі мен олардың осы дауылға тап болып қалмауын ойлап, алаңдаймын. |
Почему? Ну потому что я беспокоюсь о том, чтобы они не попали в эту бурю.
| |
Олардың үйде екенін есіме түсіріп, көңілім жайланды. |
Вспомнив, что они дома, я успокоился.
| |
Сол кезде мен жұмыста, кеңседе отырған едім. |
В этот момент я находился на работе, в офисе.
| |
Терезе ашық еді, желден аздап тербеліп тұрды. |
Окно было открыто и слегка покачивалось.
| |
Сондай-ақ сырттағы ағаштардың қалай тербеліп тұрғаны анық естіліп тұрды. |
Также было отчётливо слышно, как раскачиваются деревья на улице.
| |
Бір кезде интернет өшіп, жарық та сөніп қалды. |
В какой-то момент у меня пропал интернет и погас свет.
| |
Біраз уақыттан кейін бәрін қайта қалпына келтірді. |
Чуть позже все восстановили.
| |
Үйге қайтып келе жатқанда, кіреберісімнің жанындағы жолды жауып қалған сынған ағашты көрдім. |
Возвращаясь домой, я увидел дерево, которое было сломано и преградило дорогу рядом с моим подъездом.
| |
Жақын жерде сөйлесіп тұрған үш жігітті байқап қалып, ағаштың үлкен бұтағын алып тастауға көмектесулерін өтіндім. |
Я заметил трёх ребят, которые стояли неподалёку и разговаривали, и позвал их помочь убрать ветку дерева, потому что она была большой.
| |
Жігіттер көмектесті, біз бұтақты алып тастадық. |
Ребята помогли, и ветку мы убрали.
| |
Бірақ бұл оңай болған жоқ, өйткені сынған бұтақ сымға ілініп қалыпты. |
Хотя это было не очень просто, потому что сломанная ветка повисла на проводе.
| |
Соған қарамастан, төртеуміз бірігіп бәрін реттедік. |
Но вчетвером мы справились.
| |
Сол кезде: «Көмекке дайын көршілер болғаны жақсы екен», — деп ойладым да, үйге кешкі ас ішуге кіріп кеттім. |
И я подумал: «Хорошо, когда есть отзывчивые соседи», — и пошёл домой ужинать.
|
📘 ГРАММАТИКА: «КӨМЕКТЕСУЛЕРІН ӨТІНДІМ» — ПРОСИТЬ КОГО-ТО СДЕЛАТЬ ЧТО-ТО 🔽
📑 Пример из текста:
Жақын жерде сөйлесіп тұрған үш жігітті байқап қалып, ағаштың үлкен бұтағын алып тастауға көмектесулерін өтіндім.
Я заметил трёх ребят, которые стояли неподалёку и разговаривали, и попросил их помочь убрать большую ветку дерева.
🔍 Разбираем форму: көмектесулерін өтіндім
Фраза переводится:
= попросил их помочь
= попросил, чтобы они помогли
📐 Как строится форма: етістік + -у + (лар/лер) + тәуелдік жалғауы + табыс септік + өтіну / сұрау
📌 көмектесу — помогать, помочь (отглагольное существительное)
📌 лері — III жақ көпше тәуелдік жалғауы (притяжательное окончание 3-го лица множественного числа)
📌 н — табыс септік (винительный падеж)
👉 көмектесулерін
📌 өтіндім — я попросил
👉 көмектесулерін өтіндім
📌 По смыслу:
«Я попросил, чтобы они помогли.»
👉 Эта конструкция часто используется после глаголов:
— өтіну (просить)
— сұрау (просить)
— қалау (желать)
— күту (ждать)
— білу (знать)
— көру (видеть)
— есту (слышать)
и показывает действие, которое должен совершить или совершает другой человек.
🧩 Примеры:
Одан келуін өтіндім.
Я попросил его прийти.
Әкемнен көмектесуін сұрадым.
Я попросил отца помочь.
Біз олардың қатысуын қалаймыз.
Мы хотим, чтобы они участвовали.
Мен оның келуін күттім.
Я ждал, что он придёт.
Оның ән айтуын естідім.
Я слышал, как он пел.
💡 Очень часто эта конструкция соответствует русским оборотам:
— чтобы он пришёл
— чтобы они помогли
— чтобы дети участвовали
— чтобы ты подождал
То есть:
келуін өтіндім → попросил прийти
көмектесулерін өтіндім → попросил, чтобы они помогли
қатысуын қаладым → хотел, чтобы он участвовал
келуін күттім → ждал, что он придёт
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
жел — ветер
жаңбыр — дождь
сынған ағаш — сломанное дерево
(сыну — ломаться, -ған — причастие, ағаш — дерево)
Алматыда — в Алматы
(Алматы, -да — местный падеж)
қатты — сильный
жел соғып — подул ветер
(жел соғу — дуть о ветре, -ып — деепричастие)
жауды — пошёл, выпал
(жауу — идти о дожде или снеге, -ды — прош. вр.)
осындай — такой
ауа райында — в такую погоду
(ауа райы — погода, -нда — местный падеж)
ең бірінші — самый первый
ойым — моя мысль
(ой — мысль, -ым — моя)
қазір — сейчас
балаларым — мои дети
(бала — ребёнок, -лар — мн. ч., -ым — мои)
әйелім — моя жена
(әйел — жена, -ім — моя)
қайда екен — интересно, где
неге — почему
себебі — потому что
олардың — их
(олар — они, -дың — род. падеж)
дауылға — в бурю
(дауыл — буря, -ға — дат. падеж)
тап болып қалмауын — чтобы не попали
(тап болу — попасть, столкнуться, қалмау — не оказаться, -ын — вин. падеж)
ойлап — думая
(ойлау — думать, -п — деепричастие)
алаңдаймын — беспокоюсь
(алаңдау — беспокоиться, -мын — я)
үйде екенін — что находятся дома
(үйде — дома, екен — оказывается, -ін — вин. падеж)
есіме түсіріп — вспомнив
(еске түсіру — вспоминать, -іп — деепричастие)
көңілім жайланды — я успокоился
(көңіл — душа, настроение, жайлану — успокаиваться)
сол кезде — в тот момент
жұмыста — на работе
(жұмыс — работа, -та — местный падеж)
кеңседе — в офисе
(кеңсе — офис, -де — местный падеж)
отырған едім — находился, сидел
(отыру — сидеть, -ған едім — прошедшее длительное время)
терезе — окно
ашық еді — было открыто
(ашық — открытый, еді — было)
желден — от ветра
(жел — ветер, -ден — исходный падеж)
аздап — немного
тербеліп тұрды — покачивалось
(тербелу — качаться, колебаться, тұру — вспомогательный глагол)
сондай-ақ — также
сырттағы — находящийся снаружи
(сырт — наружная сторона, -тағы — находящийся в)
ағаштардың — деревьев
(ағаш — дерево, -тардың — род. падеж)
қалай — как
тербеліп тұрғаны — то, как раскачивались
(тербелу — качаться, тұру — вспомогательный глагол, -ғаны — действие)
анық — отчётливо, ясно
естіліп тұрды — было слышно
(естілу — быть слышимым, тұру — вспомогательный глагол)
бір кезде — в какой-то момент
интернет өшіп — интернет отключился
(өшу — выключаться, потухнуть, быть стертым, -іп — деепричастие)
жарық — свет
сөніп қалды — погас
(сөну — гаснуть, -іп қалу — результат действия)
біраз уақыттан кейін — через некоторое время
(біраз уақыт — некоторое время, -тан кейін — после)
бәрін — всё
(бәрі — всё, -н — вин. падеж)
қайта қалпына келтірді — восстановили
(қалпына келтіру — восстановить)
үйге қайтып келе жатқанда — возвращаясь домой
(қайту — возвращаться, келу — идти, -ғанда — когда)
кіреберісімнің жанындағы — рядом с моим подъездом
(кіреберіс — подъезд, -імнің — мой, жанындағы — находящийся рядом)
жолды — дорогу
(жол — дорога, -ды — вин. падеж)
жауып қалған — перегородивший, закрывший
(жабу — закрывать, -ып қалу — результат действия)
көрдім — увидел
(көру — видеть, -дім — я)
жақын жерде — неподалёку
сөйлесіп тұрған — разговаривавшие
(сөйлесу — разговаривать, тұру — вспомогательный глагол)
үш жігітті — трёх парней
(жігіт — парень, -ті — вин. падеж)
байқап қалып — заметив
(байқау — замечать, -п қалу — внезапность действия)
үлкен бұтағын — большую ветку
(үлкен — большой, бұтақ — ветка, -ын — вин. падеж)
алып тастауға — убрать
(алып тастау — убрать, удалить, -ға — дат. падеж)
көмектесулерін — чтобы помогли
(көмектесу — помогать, -лерін — вин. падеж)
өтіндім — попросил
(өтіну — просить, -дім — я)
жігіттер — ребята, парни
(жігіт — парень, -тер — мн. ч.)
көмектесті — помогли
(көмектесу — помогать, -ті — прош. вр.)
алып тастадық — убрали
(алып тастау — убрать, удалить, -дық — мы)
оңай — легко
өйткені — потому что
бұтақ — ветка
сымға — на провод
(сым — провод, -ға — дат. падеж)
ілініп қалыпты — зацепилась, повисла
(іліну — цепляться, -іп қалыпты — оказывается зацепилась)
соған қарамастан — несмотря на это
төртеуміз — мы вчетвером
(төртеу — четверо, -міз — мы)
бірігіп — объединившись, вместе
(бірігу — объединяться, -іп — деепричастие)
реттедік — привели в порядок, уладили
(реттеу — приводить в порядок, улаживать, -дік — мы)
көмекке дайын — готовые помочь
(көмек — помощь, дайын — готовый)
көршілер — соседи
(көрші — сосед, -лер — мн. ч.)
болғаны жақсы екен — хорошо, что есть
деп ойладым — подумал
(деу — говорить, ойлау — думать, -дым — я)
кешкі ас — ужин
ішуге — поесть, для еды
(ішу — есть, пить, -ге — дат. падеж)
кіріп кеттім — зашёл и ушёл внутрь
(кіру — входить, -іп кету — завершённое действие, -тім — я)
Скрыть словарь
📅 №28
📹 Разбор (youtube)
📊 ҚАЖЕТ ЕМЕС НӘРСЕНІ АЗАЙТЫП, ҚАЖЕТ НӘРСЕНІ ҚОСУ
УМЕНЬШИТЬ ТО, ЧТО НЕ НУЖНО, ДОБАВИТЬ ТО, ЧТО НУЖНО
📌 Глагол дня: азайту – уменьшать, убавлять
|
Адамдар көбінесе уақыттың, қаржының және басқа да ресурстардың тапшылығына шағымданады. |
Часто люди жалуются на нехватку времени, денег и других ресурсов.
| |
Оның үстіне, бұл үш мәселенің де түпкі себебі көбінесе осы ресурстарды дұрыс бөлмеуден туындайды. |
Причём у этих трёх проблем чаще всего одна причина — неправильное распределение этих ресурсов.
| |
Мұны мен ең алдымен өзім туралы айтып отырмын, ешкімге меңзеп тұрған жоқпын 😄. |
Я говорю это в первую очередь о себе, ни на кого не намекая,
| |
Көбінесе менің ойыма белгілі бір істерге уақытым жетпей жатыр деген ой келеді. |
Часто мою голову посещают мысли о том, что мне не хватает времени на что-то.
| |
Мысалы, қандай да бір кітап оқуға, үйдегі бір затты жөндеуге және тағы басқа істерге. |
Например, на то, чтобы прочитать какую-то книгу, что-то починить дома и т. д.
| |
Бірақ кейін, күндерімді, уақытымды, немен айналысып жүргенімді және уақытымды неге жұмсап жүргенімді талдай бастағанда, мен әрдайым бір ғана қорытындыға келемін. |
Но потом, когда я начинаю анализировать свои дни, своё время, то, чем я занимаюсь, и на что трачу своё время, я почти всегда прихожу к одному и тому же выводу.
| |
Мен өз уақытымды шын мәнінде маңызды нәрселерге емес, қажетсіз дүниелерге жұмсай береді екенмін. |
Я просто трачу своё время не на то, что мне действительно нужно.
| |
Мысалы, YouTube-тағы пайдасыз видеоларды көруге. |
Например, на просмотр бесполезных роликов в YouTube.
| |
Мен сияқты уақыты немесе басқа ресурстары жетіспейтін адамдарға беретін кеңесім өте қарапайым: «Қажетсіз нәрселерге кететін шығынды азайту керек». |
Для всех людей, у кого, как и у меня, есть нехватка времени или других ресурсов, совет простой: «Уменьшить траты на ненужные вещи».
| |
Егер ресурстарды дұрыс емес бағытта жұмсауды азайтсақ, олар бірден босайды. |
Если уменьшить траты в неправильном направлении, сразу освобождается множество ресурсов.
| |
Ал сол ресурстарды шынымен қажет жерге бағыттауға болады. |
А эти ресурсы можно потратить туда, где они действительно необходимы.
|
📘 ГРАММАТИКА: «ЖҰМСАЙ БЕРЕДІ ЕКЕНМІН» — Я ПОСТОЯННО ТАК ДЕЛАЮ 🔽
📑 Пример из текста:
Мен өз уақытымды шын мәнінде маңызды нәрселерге емес, қажетсіз дүниелерге жұмсай береді екенмін.
Я, оказывается, постоянно трачу своё время не на действительно важные вещи.
🔍 Разбираем форму: жұмсай береді екенмін
Фраза переводится:
= оказывается, я постоянно трачу
= как выяснилось, я постоянно трачу
= выходит, что я постоянно трачу
📐 Как строится форма: етістік + -а/-е/-й + екен + жіктік жалғауы
📌 жұмсау — тратить
📌 жұмсай — форма көсемше
📌 береді — вспомогательный глагол, который показывает повторяемость, привычку или постоянство действия
📌 екен — оказывается
📌 мін — окончание 1-го лица
👉 жұмсай береді екенмін
📌 По смыслу:
— «Оказывается, я постоянно это делаю.»
— «Как выяснилось, у меня есть такая привычка.»
— «Я раньше этого не замечал, но теперь понял.»
📄 Личные окончания:
Мен ... екенмін.
Я, оказывается...
Сен ... екенсің.
Ты, оказывается...
Сіз ... екенсіз.
Вы, оказывается...
Ол ... екен.
Он / она, оказывается...
Біз ... екенбіз.
Мы, оказывается...
Сендер ... екенсіңдер.
Вы, оказывается...
Сіздер ... екенсіздер.
Вы, оказывается...
Олар ... екен.
Они, оказывается...
🧩 Примеры:
Мен көп сөйлейді екенмін.
Оказывается, я много говорю.
Сен бәрін ұмытады екенсің.
Оказывается, ты всё забываешь.
Ол ерте тұрады екен.
Оказывается, он рано встаёт.
Біз жиі қателеседі екенбіз.
Оказывается, мы часто ошибаемся.
Сіз қазақша жақсы сөйлейді екенсіз.
Оказывается, вы хорошо говорите по-казахски.
Олар көп жұмыс істейді екен.
Оказывается, они много работают.
Мен телефонға қарай береді екенмін.
Оказывается, я постоянно смотрю в телефон.
Сен асыға береді екенсің.
Оказывается, ты постоянно торопишься.
Ол уайымдай береді екен.
Оказывается, он постоянно переживает.
Біз қажетсіз заттарды сатып ала береді екенбіз.
Оказывается, мы постоянно покупаем ненужные вещи.
Сіз сұрай береді екенсіз.
Оказывается, вы постоянно спрашиваете.
Олар дауласа береді екен.
Оказывается, они постоянно спорят.
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
қажет емес нәрсені — ненужную вещь
(қажет емес — ненужный, нәрсе — вещь, -ні — вин. падеж)
азайтып — уменьшая
(азаю — уменьшаться, азайту — уменьшать, -ып — деепричастие)
қажет нәрсені — нужную вещь
(қажет — нужный, нәрсе — вещь, -ні — вин. падеж)
қосу — добавлять
адамдар — люди
(адам — человек, -дар — мн. число)
көбінесе — чаще всего, обычно
уақыттың — времени
(уақыт — время, -тың — род. падеж)
қаржының — денег, финансов
(қаржы — финансы, деньги, -ның — род. падеж)
басқа — другой, иной
да — также, ещё
ресурстардың — ресурсов
(ресурс — ресурс, -тар — мн. число, -дың — род. падеж)
тапшылығына — к нехватке, на нехватку
(тапшылық — нехватка, дефицит, -ы — 3-е лицо, -на — дат.-напр. падеж)
шағымданады — жалуются
(шағымдану — жаловаться, -ады — наст.-буд. время, 3-е лицо)
оның үстіне — кроме того, к тому же
үш мәселенің — трёх проблем
(үш — три, мәселе — проблема, -нің — род. падеж)
түпкі себебі — коренная причина
(түпкі — основной, коренной, себеп — причина, -і — притяжательная форма)
көбінесе — чаще всего
дұрыс бөлмеуден — из-за неправильного распределения
(дұрыс — правильно, бөлу — распределять, -меу — отрицательное отглагольное существительное, -ден — исходный падеж)
туындайды — возникает
(туындау — возникать, -йды — наст. вр.)
мұны — это
(бұл — это, -ны — вин. падеж)
ең алдымен — прежде всего
өзім туралы — о себе
(өзім — я сам, туралы — о)
айтып отырмын — говорю
(айту — говорить, отыр — вспомогательный глагол, -мын — я)
ешкімге — никому
(ешкім — никто, -ге — дат. падеж)
меңзеп тұрған жоқпын — не намекаю
(меңзеу — намекать, тұру — вспомогательный глагол, жоқпын — отрицание)
ойыма — мне в голову
(ой — мысль, -ыма — дат. падеж)
белгілі бір — определённый
істерге — делам
(іс — дело, -терге — дат. падеж)
уақытым — моё время
(уақыт — время, -ым — моё)
жетпей жатыр — не хватает
(жету — хватать, -п жатыр — продолжающееся действие)
деген ой — мысль о том, что
келеді — приходит
(келу — приходить, -еді — наст. вр.)
қандай да бір — какой-либо
кітап оқуға — на чтение книги
(кітап оқу — читать книгу, -ға — дат. падеж)
үйдегі — находящийся дома
(үй — дом, -дегі — находящийся в)
затты — вещь, предмет
(зат — предмет, вещь, -ты — вин. падеж)
жөндеуге — чинить, на ремонт
(жөндеу — ремонтировать, -ге — дат. падеж)
тағы басқа — и другие
күндерімді — мои дни
(күн — день, -дерімді — вин. падеж)
немен айналысып жүргенімді — чем я занимаюсь
(айналысу — заниматься, -ып жүру — продолжительное действие, -генімді — что я)
неге жұмсап жүргенімді — на что трачу
(жұмсау — тратить, -ып жүру — продолжительное действие, -генімді — что я)
талдай бастағанда — когда начинаю анализировать
(талдау — анализировать, бастау — начинать, -ғанда — когда)
әрдайым — всегда
қорытындыға келемін — прихожу к выводу
(қорытынды — вывод, -ға келу — приходить к)
шын мәнінде — на самом деле
маңызды нәрселерге — важным вещам
(маңызды — важный, нәрсе — вещь, -лерге — дат. падеж)
қажетсіз дүниелерге — ненужным вещам
(қажетсіз — ненужный, дүние — вещь, мир, -лерге — дат. падеж)
жұмсайды екенмін — оказывается, трачу
(жұмсау — тратить, екенмін — оказывается, я)
пайдасыз видеоларды — бесполезные видео
(пайдасыз — бесполезный, видео, -ларды — вин. падеж)
көруге — смотреть
(көру — смотреть, -ге — дат. падеж)
жетіспейтін — испытывающий нехватку
(жетіспеу — не хватать, -етін — причастие)
беретін кеңесім — мой (тот, который даю) совет
(беру — давать, кеңес — совет, -ім — мой)
қарапайым — простой
кететін шығынды — расход, который уходит
(кету — уходить, шығын — расход, затраты, -ды — вин. падеж)
азайту керек — нужно уменьшить
(азайту — уменьшать, керек — нужно)
дұрыс емес бағытта — в неправильном направлении
(бағыт — направление, -та — местный падеж)
жұмсауды — трату, расходование
(жұмсау — тратить, -ды — вин. падеж)
азайтсақ — если уменьшить
(азайту — уменьшать, -сақ — условное наклонение)
бірден — сразу
босайды — освобождается
(босау — освобождаться, -йды — наст. вр.)
сол ресурстарды — эти ресурсы
(сол — тот, ресурс — ресурс, -тарды — вин. падеж)
шынымен — действительно
қажет жерге — в нужное место
(қажет — нужный, жер — место, -ге — дат. падеж)
бағыттауға болады — можно направить
(бағыттау — направлять, болады — можно)
Скрыть словарь
📅 №29
📹 Разбор (youtube)
💰 БІРЕУ АЛДА ЖҮРЕДІ, АЛ БІРЕУ ОНЫҢ СОҢЫНАН ІЛЕСЕДІ
КТО-ТО ИДЕТ ВПЕРЕДИ, А КТО-ТО СЛЕДУЕТ ЗА НИМ
📌 Глагол дня: ілесу – следовать, идти следом
|
Біз осылай жаратылғанбыз: біреуді үнемі алға жетелейміз немесе біреудің артынан ілесіп жүреміз. |
Мы так устроены, что постоянно либо кого-то ведем за собой, либо за кем-то следуем.
| |
Белгілі бір салада жетістікке жеткен адам көшбасшыға айналады, оның артынан басқалар ілесе бастайды. |
Добиваясь успехов в какой-то области, человек становится лидером, за которым начинают следовать другие.
| |
Ал әзірге жетістіктерің елеусіз болған кезде, сен үнемі біреудің беделді кеңестерін іздеп, сол кеңестерге еріп, әртүрлі салада жетістікке жетуге тырысасың. |
Ну а пока твои успехи незначительны, ты постоянно ищешь чьи-то авторитетные советы, следуешь этим советам и пытаешься добиваться успехов в той или иной сфере.
| |
Қазақ тілін үйрене бастаған кезде мен үнемі түрлі мұғалімдер мен жетістікке жеткен адамдардың кеңестеріне еріп жүрдім. Қазір де солай істеп келемін. |
Начав изучать казахский язык, я постоянно следовал советам разных учителей и людей, добившихся успехов. Да и сейчас продолжаю это делать.
| |
Қазақ тілін үйрену туралы нақты кеңес беретін адамдар көп емес. |
Именно по казахскому языку мало кто дает какие-то советы.
| |
Ал ағылшын тілін үйрену туралы кеңестер мен идеялар өте көп. |
А вот по английскому советов и идей очень много.
| |
Сондықтан мен танымал мұғалімдер мен блогерлердің арналарын ашып, оларды тыңдаймын, содан кейін олардың кеңестерін қазақ тілін үйренуде қолданамын. |
Поэтому я открываю каналы известных учителей и блогеров, слушаю их, а потом их советы применяю в изучении казахского языка.
| |
Ақырында, біреуге ілесіп, оның кеңестерін тәжірибеде қолданып көру керек қой. |
Нужно же за чьи-то советы цепляться и применять их.
| |
Ал сіз үшін қазақ тілін үйрену саласындағы беделді адам кім? |
А для вас кто авторитет в сфере изучения казахского языка?
|
📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА 🚶➡️«ІЛЕСУ» 🔽
(следовать, идти следом, присоединяться, успевать за кем-либо)
Спряжение глагола «ілесу» во всех временах и наклонениях казахского языка.
🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)
мен ілесемін — я следую / буду следовать
біз ілесеміз
сен ілесесің
сендер ілесесіңдер
Сіз ілесесіз
Сіздер ілесесіздер
ол ілеседі
олар ілеседі
🧠 Формула:
ілесе + мін / сің / ді
🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)
мен ілесіп жатырмын — я сейчас следую
біз ілесіп жатырмыз
сен ілесіп жатырсың
сендер ілесіп жатырсыңдар
Сіз ілесіп жатырсыз
Сіздер ілесіп жатырсыздар
ол ілесіп жатыр
олар ілесіп жатыр
🧠 Формула:
ілесіп + жатыр + личное окончание
🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)
мен ілестім — я последовал(а)
біз ілестік
сен ілестің
сендер ілестіңдер
Сіз ілестіңіз
Сіздер ілестіңіздер
ол ілесті
олар ілесті
🧠 Формула:
ілес + ті + личное окончание
🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее — говорящий был свидетелем)
мен ілескенмін — я когда-то последовал(а)
біз ілескенбіз
сен ілескенсің
сендер ілескенсіңдер
Сіз ілескенсіз
Сіздер ілескенсіздер
ол ілескен
олар ілескен
🧠 Формула:
ілес + кен + личное окончание
🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)
мен ілесіппін — оказывается, я последовал(а)
біз ілесіппіз
сен ілесіпсің
сендер ілесіпсіңдер
Сіз ілесіпсіз
Сіздер ілесіпсіздер
ол ілесіпті
олар ілесіпті
🧠 Формула:
ілесіп + пін / ті
🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)
мен ілесетінмін — я обычно следовал(а)
біз ілесетінбіз
сен ілесетінсің
сендер ілесетінсіңдер
Сіз ілесетінсіз
Сіздер ілесетінсіздер
ол ілесетін
олар ілесетін
🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)
мен ілесермін — наверное, буду следовать
біз ілесерміз
сен ілесерсің
сендер ілесерсіңдер
Сіз ілесерсіз
Сіздер ілесерсіздер
ол ілесер
олар ілесер
🔹 8. МАҚСАТТЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Будущее намерения)
мен ілеспекпін — я собираюсь последовать
біз ілеспекпіз
сен ілеспексің
сендер ілеспексіңдер
Сіз ілеспексіз
Сіздер ілеспексіздер
ол ілеспек
олар ілеспек
🔹 9. ШАРТТЫ РАЙ
(Условное наклонение)
мен ілессем — если я последую
біз ілессек
сен ілессең
сендер ілессеңдер
Сіз ілессеңіз
Сіздер ілессеңіздер
ол ілессе
олар ілессе
🔹 10. БҰЙРЫҚ РАЙ
(Повелительное наклонение)
мен ілесейін — дай-ка я последую
біз ілесейік
сен ілес
сендер ілесіңдер
Сіз ілесіңіз
Сіздер ілесіңіздер
ол ілессін
олар ілессін
🔹 11. ҚАЛАУ РАЙ
(Желательное наклонение)
менің ілескім келеді — я хочу последовать
біздің ілескіміз келеді
сенің ілескің келеді
сендердің ілескілерің келеді
Сіздің ілескіңіз келеді
Сіздердің ілескілеріңіз келеді
оның ілескісі келеді
олардың ілескілері келеді
🔹 12. ЕСІМШЕ
(Причастие)
ілескен — последовавший, присоединившийся
ілесетін — следующий, который обычно следует
ілесер — который последует
🔹 13. КӨСЕМШЕ
(Деепричастие)
ілесіп — последовав, следуя
ілесе — следуя
ілескелі — собираясь последовать / с тех пор как собрался последовать
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
біреу — кто-то
алда — впереди
жүреді — идёт, ходит
(жүру — идти, ходить, -еді — наст. вр.)
оның соңынан — за ним
(ол — он, она, оның — его, её, соңы — конец, соңынан — следом за)
ілеседі — следует, идёт следом
(ілесу — следовать за кем-либо, -еді — наст. вр.)
осылай — так, таким образом
жаратылғанбыз — мы созданы, мы устроены
(жарату — создавать, -лғанбыз — страдательная форма, мы)
біреуді — кого-то
(біреу — кто-то, -ді — вин. падеж)
үнемі — постоянно
алға — вперёд
(ал — передняя часть, -ға — дат. падеж)
жетелейміз — ведём за собой
(жетелеу — вести за собой, -йміз — мы)
немесе — или
біреудің артынан — за кем-то
(арты — задняя часть, артынан — следом за)
ілесіп жүреміз — следуем, идём следом
(ілесу — следовать, -іп жүру — продолжительное действие)
белгілі бір — определённый
салада — в сфере, области
(сала — сфера, область, -да — местный падеж)
жетістікке — к успеху
(жетістік — успех, -ке — дат. падеж)
жеткен — достигший
(жету — достигать, -кен — причастие)
адам — человек
көшбасшыға — лидером
(көшбасшы — лидер, -ға — дат. падеж)
айналады — становится
(айналу — становиться, -ады — наст. вр.)
басқалар — другие
ілесе бастайды — начинают следовать
(ілесу — следовать, бастау — начинать)
әзірге — пока
жетістіктерің — твои успехи
(жетістік — успех, -терің — твои)
елеусіз — незначительный, незаметный
болған кезде — когда бывают, когда есть
(болу — быть, кезде — когда)
беделді — авторитетный
кеңестерін — советы
(кеңес — совет, -терін — вин. падеж)
іздеп — ища
(іздеу — искать, -п — деепричастие)
сол кеңестерге — тем советам
(сол — тот, кеңес — совет, -терге — дат. падеж)
еріп — следуя
(еру — следовать, идти за кем-либо, -іп — деепричастие)
әртүрлі — различные
тырысасың — пытаешься
(тырысу — стараться, пытаться, -сың — ты)
қазақ тілін — казахский язык
(қазақ тілі — казахский язык, -н — вин. падеж)
үйрене бастаған кезде — когда начал изучать
(үйрену — изучать, бастау — начинать, кезде — когда)
түрлі — разные, различные
мұғалімдер — учителя
(мұғалім — учитель, -дер — мн. ч.)
адамдардың — людей
(адам — человек, -дардың — род. падеж)
кеңестеріне — советам
(кеңес — совет, -теріне — дат. падеж)
еріп жүрдім — следовал
(еру — следовать, -іп жүру — продолжительное действие, -дім — я)
қазір де — и сейчас
солай — так
істеп келемін — продолжаю делать
(істеу — делать, -іп келу — продолжение действия, -мін — я)
үйрену туралы — об изучении
(үйрену — изучать, туралы — о)
нақты — конкретный
кеңес беретін — дающий совет
(кеңес беру — давать совет, -етін — причастие)
көп емес — немного, мало
ағылшын тілін — английский язык
(ағылшын тілі — английский язык, -н — вин. падеж)
идеялар — идеи
(идея — идея, -лар — мн. ч.)
танымал — популярный, известный
блогерлердің — блогеров
(блогер — блогер, -лердің — род. падеж)
арналарын — каналы
(арна — канал, -ларын — вин. падеж)
ашып — открыв
(ашу — открывать, -ып — деепричастие)
тыңдаймын — слушаю
(тыңдау — слушать, -ймын — я)
содан кейін — после этого
олардың — их
(олар — они, -дың — род. падеж)
үйренуде — в изучении
(үйрену — изучение, -де — местный падеж)
қолданамын — применяю
(қолдану — применять, -амын — я)
ақырында — в конце концов
біреуге — за кем-то, кому-то
(біреу — кто-то, -ге — дат. падеж)
оның кеңестерін — его советы
(кеңес — совет, -терін — вин. падеж)
тәжірибеде — на практике
(тәжірибе — практика, опыт, -де — местный падеж)
қолданып көру — попробовать применить
(қолдану — применять, көру — пробовать)
керек қой — ведь нужно
сіз үшін — для вас
саласындағы — в области, в сфере
(сала — сфера, область, -сындағы — находящийся в)
беделді адам — авторитетный человек
кім — кто
Скрыть словарь
📅 №30
📹 Разбор (youtube)
🥶 НЕЛІКТЕН АДАМДАР ТОҢҒАНДА ДІРІЛДЕЙДІ?
ПОЧЕМУ ЛЮДИ ДРОЖАТ, КОГДА ИМ ХОЛОДНО?
📌 Глагол дня: дірілдеу – дрожать
|
Өмірімде қатты тоңған кездерім көп болған жоқ. |
Я не так часто в жизни замерзал.
| |
Бірақ менің есімде қатты тоңғаным туралы бір көңілді оқиға сақталып қалған. |
Но в моей памяти сохранилось одно весёлое воспоминание о том, как я замёрз.
| |
Ол ауылда болған еді. |
Это было в деревне.
| |
Біз сол кезде өзенге көп шомылатынбыз. |
Мы тогда много купались в речке.
| |
Кеш болып қалған, ал су салқындау еді. |
Уже был вечер, и вода была прохладной.
| |
Біз бірнеше бала едік. |
Нас было несколько детей.
| |
Шомылып болған соң жағалауға шықтық. |
Когда мы накупались, вернулись на берег.
| |
Ата-аналарымыз үстімізге үлкен сүлгілер жапты. |
Родители накинули на нас большие полотенца.
| |
Біз бір-бірімізге қарап тұрдық. Көгерген еріндерімізбен қалшылдап тұрғанымыз қызық көрінетін. |
Мы стояли и смотрели друг на друга, как мы стоим и дрожим с посиневшими губами.
| |
Біз шамамен былай істейтінбіз: «ды-ды-ды-ды-ды» деп тісіміз сақылдайтын. Өзіміз де дірілдеп тұратынбыз. |
Делали мы примерно так: «ды-ды-ды-ды-ды», и тряслись.
| |
Бір-бірімізге сондай күйде қарау неге екені белгісіз, өте көңілді болатын. |
Смотреть друг на друга в таком виде почему-то было весело.
| |
Сонда адамдар неге тоңғанда дірілдейді? |
Так почему люди дрожат, когда им холодно?
| |
Адамға суық болған кезде, ағза дене температурасын шамамен 36,5–37 °C (отыз алты жарымнан отыз жеті градусқа дейінгі) деңгейінде сақтауға тырысады. |
Когда человеку холодно, организм пытается сохранить температуру тела около 36,5–37 °C.
| |
Қосымша жылу шығарудың ең жылдам тәсілдерінің бірі — бұлшықеттерді тез жиырылуға мәжбүрлеу. |
Один из самых быстрых способов выработать дополнительное тепло — заставить мышцы быстро сокращаться.
| |
Біз дірілдеген кезде бұлшықеттерде көптеген өте жылдам, еріксіз жиырылулар болады. |
Когда мы дрожим, происходит множество очень быстрых непроизвольных сокращений мышц.
| |
Осындай жұмыс кезінде бұлшықеттер энергия жұмсап, жылу бөледі. |
Во время такой работы мышцы расходуют энергию и выделяют тепло.
| |
Сол жылу денені жылытуға көмектеседі. Міне, сондықтан адамдар тоңғанда дірілдейді! |
Это тепло помогает согреть тело. Вот так!
|
📘 ГРАММАТИКА: «-ҒАН СОҢ» — ПОСЛЕ ТОГО КАК 🔽
📑 Пример из текста:
Шомылып болған соң жағалауға шықтық.
Когда мы накупались, вернулись на берег.
🔍 Разбираем форму: болған соң
Фраза переводится:
= после того как
= когда закончилось действие
= после завершения чего-либо
📐 Как строится форма: етістік + -ған/-ген/-қан/-кен + соң
📌 Сначала происходит первое действие, а потом второе.
👉 келген соң — после того как пришёл
👉 оқыған соң — после того как прочитал
👉 сөйлеген соң — после того как поговорил
👉 аяқталған соң — после того как завершилось
📌 Пример из текста: Шомылып болған соң жағалауға шықтық.
Здесь конструкция чуть длиннее: шомылып + болған + соң
📌 болу тоже стоит в форме -ған соң.
📌 Поэтому вся конструкция всё равно подчиняется общему правилу:
етістік + -ған/-ген/-қан/-кен + соң
оқып болған соң
после того как закончил читать
жазып болған соң
после того как закончил писать
жұмыс істеп болған соң
закончив работать
📄 Сравните:
Оқыған соң демалдым.
После прочтения отдохнул.
Оқып болған соң демалдым.
После того как закончил читать, отдохнул.
📌 Форма «-ып болған соң» сильнее подчёркивает завершённость действия.
🧩 Примеры:
Мен тамақ жеген соң демаламын.
После того как поем, отдыхаю.
Сен үйге келген соң хабарлас.
Свяжись после того, как придёшь домой.
Ол фильмді көріп болған соң ұйықтады.
После того как досмотрел фильм, лёг спать.
Біз жұмысты аяқтаған соң үйге қайттық.
После того как закончили работу, вернулись домой.
Сіз есепті шығарып болған соң маған көрсетіңіз.
После того как решите задачу, покажите мне.
Олар жаттыққан соң демалды.
После тренировки отдохнули.
Мен кітапты оқып болған соң досыма бердім.
После того как дочитал книгу, отдал её другу.
Сен ыдыс жуған соң шай іше аласың.
После того как помоешь посуду, можешь пить чай.
Ол сөйлеп болған соң бәрі қол соқты.
После того как он закончил говорить, все зааплодировали.
Біз дүкендерді аралаған соң кафеге кірдік.
После того как походили по магазинам, зашли в кафе.
Сіз құжаттарды толтырып болған соң қабылдауға кіріңіз.
После того как заполните документы, проходите на приём.
Олар үйді жинаған соң серуендеуге шықты.
После того как убрали дом, пошли гулять.
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
неліктен — почему
адамдар — люди
(адам — человек, -дар — мн. ч.)
тоңғанда — когда замерзают, когда мёрзнут
(тоңу — мёрзнуть, -ғанда — когда)
дірілдейді — дрожат
(дірілдеу — дрожать, -йді — наст. вр.)
өмірімде — в моей жизни
(өмір — жизнь, -імде — местный падеж)
қатты — сильно
тоңған кездерім — случаи, когда я замерзал
(тоңу — мёрзнуть, -ған — причастие, кез — случай, время, -дерім — мои)
көп болған жоқ — было немного, нечасто
есімде — в памяти, помню
(ес — память, -імде — местный падеж)
тоңғаным туралы — о том, как я замёрз
(тоңу — мёрзнуть, -ғаным — то, что я замёрз, туралы — о)
көңілді — весёлый
оқиға — событие, случай
сақталып қалған — сохранилось
(сақталу — сохраняться, -ып қалу — результат действия)
ауылда — в деревне
(ауыл — деревня, -да — местный падеж)
болған еді — было
сол кезде — тогда, в то время
өзенге — в речку, на речку
(өзен — река, -ге — дат. падеж)
шомылатынбыз — купались
(шомылу — купаться, -атынбыз — мы)
кеш болып қалған — уже наступил вечер
(кеш — вечер, болып қалу — стать, наступить)
су — вода
салқындау — прохладный
бірнеше — несколько
бала — ребёнок
шомылып болған соң — после того как искупались
(шомылу — купаться, болған соң — после того как)
жағалауға — на берег
(жағалау — берег, -ға — дат. падеж)
шықтық — вышли
(шығу — выходить, -тық — мы)
ата-аналарымыз — наши родители
(ата-ана — родители, -мыз — наши)
үстімізге — на нас
(үстіміз — верхняя часть нас, -ге — дат. падеж)
үлкен — большой
сүлгілер — полотенца
(сүлгі — полотенце, -лер — мн. ч.)
жапты — накрыли, накинули
(жабу — накрывать, -ты — прош. вр.)
бір-бірімізге — друг на друга
(бір-бірі — друг друга, -мізге — дат. падеж)
қарап тұрдық — смотрели
(қарау — смотреть, тұру — вспомогательный глагол)
көгерген — посиневший
(көгеру — синеть, -ген — причастие)
еріндерімізбен — губами
(ерін — губа, -дерімізбен — нашими, творительный падеж)
қалшылдап — дрожа
(қалшылдау — дрожать от холода, -п — деепричастие)
тұрғанымыз — то, что мы стояли
(тұру — стоять, -ғанымыз — наше действие)
қызық көрінетін — выглядело забавно
(қызық — интересный, забавный, көріну — казаться, -етін — причастие)
шамамен — примерно
былай — так
істейтінбіз — делали
(істеу — делать, -етінбіз — мы)
деп — говоря, мол
тісіміз — наши зубы
(тіс — зуб, -іміз — наши)
сақылдайтын — стучали
(сақылдау — стучать, цокать, -атын — причастие)
өзіміз де — мы сами тоже
дірілдеп тұратынбыз — дрожали
(дірілдеу — дрожать, тұру — вспомогательный глагол)
сондай күйде — в таком состоянии
(күй — состояние, положение)
неге екені белгісіз — непонятно почему
өте — очень
көңілді болатын — было весело
сонда — тогда, так
суық — холод
ағза — организм
дене температурасын — температуру тела
(дене температурасы — температура тела, -н — вин. падеж)
деңгейінде — на уровне
(деңгей — уровень, -інде — местный падеж)
сақтауға — сохранять
(сақтау — сохранять, -ға — дат. падеж)
тырысады — пытается
(тырысу — стараться, пытаться, -ады — наст. вр.)
қосымша — дополнительный
жылу — тепло
шығарудың — выработки, выделения
(шығару — выводить, производить, -дың — род. падеж)
ең жылдам — самый быстрый
тәсілдерінің бірі — один из способов
(тәсіл — способ, -дерінің бірі — один из)
бұлшықеттерді — мышцы
(бұлшықет — мышца, -терді — вин. падеж)
тез — быстро
жиырылуға — сокращаться
(жиырылу — сокращаться, -ға — дат. падеж)
мәжбүрлеу — заставлять
дірілдеген кезде — когда дрожим
(дірілдеу — дрожать, -ген кезде — когда)
бұлшықеттерде — в мышцах
(бұлшықет — мышца, -терде — местный падеж)
көптеген — множество
еріксіз — непроизвольный
жиырылулар — сокращения
(жиырылу — сокращение, -лар — мн. ч.)
осындай — такой
жұмыс кезінде — во время работы
(жұмыс — работа, кезінде — во время)
энергия — энергия
жұмсап — расходуя
(жұмсау — тратить, расходовать, -п — деепричастие)
бөледі — выделяют
(бөлу — выделять, -еді — наст. вр.)
сол жылу — это тепло
денені — тело
(дене — тело, -ні — вин. падеж)
жылытуға — согревать
(жылыту — согревать, -ға — дат. падеж)
көмектеседі — помогает
(көмектесу — помогать, -еді — наст. вр.)
міне — вот
сондықтан — поэтому
Скрыть словарь
📅 №31
📹 Разбор (youtube)
❄️ АҒАШТЫ СІЛКІП, БІРЕУДІ ҚАРҒА КӨМІП КӨРДІҢІЗ БЕ?
А ВЫ ТРЯСЛИ ДЕРЕВЬЯ СО СНЕГОМ, ЧТОБЫ ЗАСЫПАТЬ КОГО-ТО?
📌 Глагол дня: сілку – трясти, встряхивать
|
Біз бала кезімізде қар жауған кезде осындай бір қызық ойын ойнайтынбыз. |
У нас в детстве была такая забава, когда выпадал снег.
| |
Достарымызбен далада жүретінбіз. |
Мы гуляли с друзьями на улице.
| |
Бір досымыз ағаштың жанына барған кезде, екіншісі ағаштың діңін теуіп қашып кететін, ал әлгі досымызды ағаштағы қар басып қалатын. |
И когда кто-то из нас оказывался рядом с деревом, другой пинал по стволу и убегал, а друга засыпало снегом.
| |
Сосын әлгі досың кек қайтарғысы келіп, сенің ағаштың қасына қашан баратыныңды аңдып жүретін. |
Потом этот друг, желая отомстить, караулил, когда ты будешь рядом с деревом.
| |
Ыңғайлы сәт туса, ағашты сілкіп жіберіп, өзі қашып кететін. |
Чтобы потрясти его над тобой и убежать.
| |
Осылайша аулада жүгіріп жүріп, қар басқан ағаштардың бәрін сілкілейтінбіз. |
И вот так мы бегали по двору и трясли все заснеженные деревья.
| |
Бұл өте көңілді әрі у-шулы ойын еді. |
Это было очень шумно и весело.
| |
Мен өскен сайын, неге екенін білмеймін, қардың астында қалудың өзі маған ұнай бастады. |
Когда я подрос, мне почему-то уже стало нравиться быть засыпанным снегом.
| |
Кейде әйеліммен немесе балаларыммен бірге ағаштың астына тұрып, оны сілкілейтінбіз. |
И мы с женой или детьми вставали под дерево, трясли его.
| |
Сонда үстімізге қар жауып, ерекше әсер сыйлайтын. |
Снег падал, и возникали очень интересные ощущения.
| |
Айнала тап-таза, бәрі аппақ. Бір сәтке ештеңе көрінбей қалады. |
Свежесть, всё белое, ничего не видно.
| |
Содан кейін бір-бірімізге қарап тұрамыз. |
А потом стоишь и смотришь друг на друга.
| |
Бәріміз қардан жасалған аққалалар сияқты көрінетінбіз, себебі үсті-басымыздың бәрін қар басып қалатын. |
Все стоят и выглядят, как снеговики, потому что вся одежда в снегу.
|
📘 ГРАММАТИКА: «ӨСКЕН САЙЫН» — ЧЕМ БОЛЬШЕ / ПО МЕРЕ ТОГО КАК 🔽
📑 Пример из текста:
Мен өскен сайын, неге екенін білмеймін, қардың астында қалудың өзі маған ұнай бастады.
Когда я подрос, сам не знаю почему, мне стало нравиться даже быть засыпанным снегом.
🔍 Разбираем форму: өскен сайын
Фраза переводится:
= по мере того как я рос
= чем старше я становился
= с возрастом
📐 Как строится форма: етістік + -ған/-ген/-қан/-кен + сайын
📌 өсу — расти
📌 өскен — форма есімше (-ған/-ген/-қан/-кен, прошедшее время)
📌 сайын — по мере того как, чем больше, каждый раз когда
👉 өскен сайын
📄 етістік + -ған/-ген/-қан/-кен + сайын:
— показывает изменение или развитие одного явления по мере повторения или продолжения другого действия
— часто переводится как «чем больше..., тем...»
— иногда переводится как «каждый раз, когда...»
📌 После формы на -ған/-ген/-қан/-кен слово сайын не изменяется и не получает никаких окончаний.
Например:
оқыған сайын — чем больше читаешь / по мере того как читаешь
келген сайын — чем чаще приходит / каждый раз когда приходит
айтқан сайын — чем больше говорит / каждый раз когда говорит
өскен сайын — чем больше растёт / по мере того как растёт
📌 Выбор суффикса:
-ған → после сонорных и звонких согласных
алған сайын
чем больше берёт
-ген → после мягких основ
үйренген сайын
чем больше учится
-қан → после глухих согласных
шыққан сайын
каждый раз, когда выходит
-кен → после мягких глухих согласных
өскен сайын
чем старше становится
🧩 Примеры предложений:
Мен қазақша сөйлеген сайын сенімдірек боламын.
Чем больше я говорю по-казахски, тем увереннее становлюсь.
Сен жаттыққан сайын жақсырақ ойнайсың.
Чем больше ты тренируешься, тем лучше играешь.
Ол оқыған сайын жаңа нәрсе біледі.
Чем больше он читает, тем больше узнаёт нового.
Біз кездескен сайын ұзақ әңгімелесеміз.
Каждый раз, когда мы встречаемся, долго разговариваем.
Сіз тәжірибе жинаған сайын жұмысыңыз жеңілдейді.
Чем больше опыта вы набираетесь, тем легче становится работа.
Олар осыны көрген сайын күледі.
Каждый раз, когда они это видят, смеются.
Есейген сайын ата-анамды жақсырақ түсіне бастадым.
По мере взросления я стал лучше понимать своих родителей.
Бұл фильмді көрген сайын жаңа қырларын байқайсың.
Каждый раз, когда смотришь этот фильм, замечаешь в нём новые грани.
Ол қазақша тыңдаған сайын көбірек түсінеді.
Чем больше он слушает казахскую речь, тем больше понимает.
Біз сөйлескен сайын бір-бірімізді жақынырақ тани түсеміз.
Чем больше мы общаемся, тем лучше узнаём друг друга.
📌 Похожие конструкции:
Неғұрлым ... соғұрлым ...
Чем ..., тем ...
Қаншалықты ... соншалықты ...
Насколько ..., настолько ...
🧩 Примеры:
Неғұрлым көп оқысаң, соғұрлым көп білесің.
Чем больше читаешь, тем больше знаешь.
Қаншалықты көп жаттықсаң, соншалықты жақсы нәтиже аласың.
Чем больше тренируешься, тем лучше результат.
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
ағашты — дерево
(ағаш — дерево, -ты — вин. падеж)
сілкіп — тряся, встряхнув
(сілку — трясти, встряхивать, -іп — деепричастие)
біреуді — кого-то
(біреу — кто-то, -ді — вин. падеж)
қарға — снегом
(қар — снег, -ға — дат. падеж)
көміп — засыпав
(көму — закапывать, засыпать, -іп — деепричастие)
көрдіңіз бе — пробовали ли, делали ли
(көру — видеть, пробовать, -діңіз — вы, прош. вр., бе — вопросительная частица)
бала кезімізде — в детстве
(бала кез — детство, -імізде — местный падеж)
қар жауған кезде — когда выпадал снег
(қар жауу — идти о снеге, -ған кезде — когда)
осындай — такой
қызық ойын — интересная игра
(қызық — интересный, ойын — игра)
ойнайтынбыз — играли
(ойнау — играть, -йтынбыз — мы)
достарымызбен — с друзьями
(дос — друг, -тарымызбен — с нашими друзьями)
далада — на улице
(дала — улица, открытое пространство, -да — местный падеж)
жүретінбіз — гуляли, ходили
(жүру — ходить, гулять, -етінбіз — мы)
досымыз — наш друг
ағаштың жанына — к дереву
(ағаш — дерево, -тың — род. падеж, жаны — рядом, -на — дат. падеж)
барған кезде — когда подходил
(бару — идти, подходить, -ған кезде — когда)
екіншісі — другой, второй
діңін — ствол
(дің — ствол дерева, -ін — вин. падеж)
теуіп — пнув
(тебу — пинать, -іп — деепричастие)
қашып кететін — убегал
(қашу — убегать, кету — удаление действия, -етін — у него такое было)
әлгі досымызды — того друга
(әлгі — тот, дос — друг, -ымызды — нашего друга)
ағаштағы — находящийся на дереве
(ағаш — дерево, -тағы — находящийся на)
қар басып қалатын — засыпало снегом
(қар басу — покрывать снегом, -ып қалу — результат действия)
сосын — потом
кек қайтарғысы келіп — желая отомстить
(кек қайтару — мстить, -ғысы келу — хотеть)
сенің — твой
(сен — ты, -ің — род. падеж)
қасына — рядом, к
(қасы — рядом, -на — дат. падеж)
қашан — когда
баратыныңды — что ты пойдёшь
(бару — идти, -атыныңды — что ты)
аңдып жүретін — караулил, выслеживал
(аңду — выслеживать, караулить, -ып жүру — продолжительное действие)
ыңғайлы сәт — удобный момент
(ыңғайлы — удобный, сәт — момент)
туса — если появится
(туу — возникать, появляться, -са — условное наклонение)
сілкіп жіберіп — резко встряхнув
(сілку — трясти, жіберу — усиление и завершённость действия)
өзі — сам
осылайша — таким образом
аулада — во дворе
(аула — двор, -да — местный падеж)
жүгіріп жүріп — бегая
(жүгіру — бегать, -іп жүру — продолжительное действие)
қар басқан — покрытый снегом
(қар басу — покрываться снегом, -қан — причастие)
ағаштардың — деревьев
(ағаш — дерево, -тардың — род. падеж)
бәрін — все
(бәрі — всё, -н — вин. падеж)
сілкілейтінбіз — трясли
(сілку — трясти, -лейтінбіз — мы)
өте — очень
әрі — и, а также
у-шулы — шумный
ойын еді — была игра
өскен сайын — по мере того как рос
(өсу — расти, -ген сайын — по мере того как)
неге екенін білмеймін — не знаю почему
астында қалудың — оказаться под чем-либо
(астында қалу — оказаться под, -дың — род. падеж)
өзі — само по себе
маған — мне
(мен — я, -ған — дат. падеж)
ұнай бастады — начало нравиться
(ұнау — нравиться, бастау — начинать)
кейде — иногда
әйеліммен — с женой
(әйелім — моя жена, -мен — творительный падеж)
балаларыммен — с детьми
(бала — ребёнок, -ларыммен — с моими детьми)
бірге — вместе
астына — под
(асты — низ, -на — дат. падеж)
тұрып — встав
(тұру — стоять, -ып — деепричастие)
оны — его
(ол — он, она, -ны — вин. падеж)
сілкілейтінбіз — трясли
(сілку — трясти, -лейтінбіз — мы)
үстімізге — на нас
(үстіміз — на нас, -ге — дат. падеж)
жауып — падая
(жауу — идти о снеге, -ып — деепричастие)
ерекше әсер — особое впечатление, ощущение
сыйлайтын — дарил, приносил
(сыйлау — дарить, -тын — причастие)
айнала — вокруг
тап-таза — совершенно чистый
бәрі аппақ — всё белое
(аппақ — белоснежный)
бір сәтке — на мгновение
(сәт — момент, -ке — дат. падеж)
ештеңе — ничего
көрінбей қалады — перестаёт быть видно
(көріну — быть видимым, -бей қалу — внезапное исчезновение)
бір-бірімізге — друг на друга
(бір-бірі — друг друга, -мізге — дат. падеж)
қарап тұрамыз — смотрим
(қарау — смотреть, тұру — вспомогательный глагол)
қардан жасалған — сделанные из снега
(қар — снег, жасау — делать, -лған — страдательная форма)
аққалалар — снеговики
(аққала — снеговик, -лар — мн. ч.)
сияқты — как, словно
көрінетінбіз — выглядели
(көріну — выглядеть, казаться, -етінбіз — мы)
себебі — потому что
үсті-басымыздың — одежда, внешний вид
(үсті-басы — одежда, внешний вид, -мыздың — наш)
қар басып қалатын — покрывал снег
(қар басу — покрывать снегом, -ып қалу — результат действия)
Скрыть словарь
📅 №32
📹 Разбор (youtube)
💐 БІЗДІҢ ҮЙЛЕНУ ТОЙЫМЫЗ ТУРАЛЫ ЕСТЕЛІК
ВОСПОМИНАНИЯ О СВАДЬБЕ
📌 Глагол дня: үйлену – жениться, тұрмысқа шығу - выйти замуж
|
Мен екі мың жетінші жылдың жетінші шілдесінде үйлендім. |
Я женился 7 числа, 7 месяца 2007 года.
| |
Бұл менің өмірімдегі ең тамаша күндердің бірі болды. |
Это был один из самых замечательных дней в моей жизни.
| |
Таңертең ерте қолыма ақ раушан гүлін алып, болашақ жарым тұратын үйге келдім. |
Рано утром я приехал к дому, где жила моя будущая супруга, с белой розой в руках.
| |
Есікті қағып едім, ол ашқан кезде оған тұрмысқа шығуын сұрадым. |
Постучал в дверь и, когда она открыла, попросил её выйти за меня замуж.
| |
Ол маған «иә» деді. |
И она сказала мне «да».
| |
Әрине, ол маған бұл күннен екі жыл бұрын-ақ «иә» деген болатын. |
Конечно, она сказала мне «да» ещё за 2 года до этого дня.
| |
Алайда дәл бүгін — ең маңызды, ең ерекше күннің сәті туды. |
Но именно теперь наступил самый важный день.
| |
Біз сенуші адамдар болғандықтан, таңертең ерте Алматыдағы Көк-Төбеге барып, дұға жасадық. |
Так как мы верующие люди, рано утром мы поехали на Кок-Тобе в Алматы и совершили молитву.
| |
Құдайдан жаңа отбасымызға батасын беруін сұрадық. |
Мы попросили Бога благословить нашу новую семью.
| |
Кейін достарымыз келді, біз әдеттегідей қала аралап қыдырдық. |
Потом приехали друзья, и мы, как обычно, катались по городу.
| |
Сол күні үйлену тойлары өте көп болды, барлық неке қию сарайлары жас жұбайларға толы еді. |
В тот день было очень много свадеб, и все загсы были заполнены молодожёнами.
| |
Ал бізге сәті түсті. |
А нам повезло.
| |
Біздің үйдің маңындағы неке қию сарайын жақында ғана жөндеп қойған еді. |
Недалеко от нашего дома недавно отремонтировали загс.
| |
Ал көп адам жөндеудің әлдеқашан бітіп қойғанын әлі білмеген еді. |
И многие ещё не знали, что ремонт уже закончился.
| |
Сондықтан онда адам онша көп болған жоқ. |
Поэтому там было не так много людей.
| |
Тағы бір қызығы, мен салтанатты неке қию рәсімі үшін ақы төлемеген едім. |
Ещё я не оплачивал торжественную церемонию регистрации.
| |
Бірақ бізге оны тегін сыйлады. |
Но нам её подарили просто так.
| |
Сол күні қонақтар көп болды, қуаныш та мол болды, әрі көптеген бақытты сәттерді бастан өткердік. |
В этот день было много гостей, радости и счастливых моментов.
|
📘 ГРАММАТИКА: «ЕДІ» - ДЕЙСТВИЕ ИЛИ СОСТОЯНИЕ В ПРОШЛОМ 🔽
📑 Примеры из текста:
Біздің үйдің маңындағы неке қию сарайын жақында ғана жөндеп қойған еді.
Недалеко от нашего дома недавно уже отремонтировали загс.
Ал көп адам жөндеудің әлдеқашан бітіп қойғанын әлі білмеген еді.
А многие ещё не знали, что ремонт уже давно закончился.
Сол күні үйлену тойлары өте көп болды, барлық неке қию сарайлары жас жұбайларға толы еді.
В тот день было очень много свадеб, и все загсы были заполнены молодожёнами.
🔍 Что такое еді?
еді — вспомогательный глагол, который помогает показать действие или состояние, существовавшее в прошлом.
Чаще всего форма с еді показывает:
✅ действие произошло раньше другого момента в прошлом
✅ состояние существовало в определённый момент в прошлом
✅ фон или описание событий в рассказе
📐 Как строится форма: етістік + -ған/-ген/-қан/-кен + еді
1️⃣ Значение "сделал раньше / уже было сделано к тому моменту":
👉 келген еді — пришёл раньше / пришёл к тому моменту
👉 айтқан еді — сказал раньше
👉 көрген еді — уже видел раньше
👉 білген еді — уже знал раньше
📌 Пример из текста:
жөндеп қойған еді
жөндеу — ремонтировать
қою — вспомогательный глагол
жөндеп қойған — отремонтировал заранее
жөндеп қойған еді — к тому моменту уже был отремонтирован
---
2️⃣ Отрицательная форма: етістік + -маған/-меген/-паған/-пеген + еді
👉 білмеген еді — не знал
👉 көрмеген еді — не видел
👉 естімеген еді — не слышал
👉 келмеген еді — не пришёл
📌 Пример из текста:
көп адам ... білмеген еді
многие ещё не знали
То есть в тот момент прошлого они всё ещё этого не знали.
---
3️⃣ Имя или прилагательное + еді
В этом случае еді часто переводится как:
«был», «было», «были».
👉 үлкен еді — был большим
👉 жақсы еді — был хорошим
👉 бос еді — был пустым
👉 толы еді — был заполнен
📌 Пример из текста:
барлық неке қию сарайлары жас жұбайларға толы еді
все загсы были заполнены молодожёнами
Здесь нет действия.
Это описание обстановки в прошлом.
🧩 Примеры в предложениях:
Мен бұл кітапты бұрын оқыған едім.
Я раньше читал эту книгу.
Ол маған бәрін айтып қойған еді.
Он уже всё мне рассказал.
Біз келген кезде дүкен жабылып қалған еді.
Когда мы пришли, магазин уже был закрыт.
Мен оның атын ұмытып қалған едім.
Я забыл его имя.
Олар әлдеқашан кетіп қалған еді.
Они уже давно ушли.
Қонақтар келген кезде дастарқан дайын еді.
Когда пришли гости, стол уже был накрыт.
Мен бұл сұрақтың жауабын бұрыннан білетін едім.
Я давно знал ответ на этот вопрос.
Біз жеткенде жаңбыр тоқтап қалған еді.
Когда мы добрались, дождь уже прекратился.
Ол кезде мен студент едім.
В то время я был студентом.
---
📌 Главное отличие:
-ды/-ді → просто факт прошлого
еді → действие или состояние существовало к определённому моменту в прошлом либо служит фоном для рассказа.
Сравните:
Ол келді.
Он пришёл.
Ол келген еді.
Он пришёл раньше / уже пришёл к тому моменту.
---
Жөндеу бітті.
Ремонт закончился.
Жөндеу бітіп қойған еді.
Ремонт уже закончился к тому моменту.
---
Сарай толы болды.
Зал оказался заполненным.
Сарай толы еді.
Зал был заполнен.
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
біздің — наш
(біз — мы, -дің — род. падеж)
үйлену тойымыз — наша свадьба
(үйлену тойы — свадьба, -мыз — наша)
туралы — о
естелік — воспоминание
екі мың жетінші жыл — две тысячи седьмой год
жетінші шілдесінде — седьмого июля
(шілде — июль, -сінде — местный падеж)
үйлендім — женился
(үйлену — жениться, -дім — я)
өмірімдегі — в моей жизни
(өмір — жизнь, -імдегі — находящийся в моей жизни)
ең тамаша — самый замечательный
күндердің бірі — один из дней
(күн — день, -дердің бірі — один из)
болды — был
таңертең ерте — рано утром
қолыма — в руку
(қол — рука, -ыма — дат. падеж)
ақ раушан гүлін — белую розу
(ақ — белый, раушан гүлі — роза, -н — вин. падеж)
алып — взяв
(алу — брать, -ып — деепричастие)
болашақ жарым — моя будущая супруга
(болашақ — будущий, жар — супруг, -ым — моя)
тұратын үйге — к дому, где жила
(тұру — жить, -атын — причастие, үй — дом, -ге — дат. падеж)
келдім — пришёл, приехал
(келу — приходить, приезжать, -дім — я)
есікті — дверь
(есік — дверь, -ті — вин. падеж)
қағып — постучав
(қағу — стучать, -ып — деепричастие)
ашқан кезде — когда открыла
(ашу — открывать, -қан кезде — когда)
оған — ей
(ол — он, она, -ған — дат. падеж)
тұрмысқа шығуын — чтобы вышла замуж
(тұрмысқа шығу — выходить замуж, -уын — вин. падеж)
сұрадым — попросил
(сұрау — просить, -дым — я)
иә — да
әрине — конечно
бұл күннен — до этого дня
(күн — день, -нен — исходный падеж)
екі жыл бұрын-ақ — ещё за два года до этого
деген болатын — уже сказала
(деу — говорить, -ген болатын — прошедшее завершённое действие)
алайда — однако
дәл бүгін — именно сегодня
ең маңызды — самый важный
ең ерекше — самый особенный
күннің сәті — момент этого дня
(күн — день, -нің — род. падеж, сәт — момент, -і — притяжательная форма)
туды — наступил
(туу — возникать, наступать, -ды — прош. вр.)
сенуші адамдар — верующие люди
(сенуші — верующий, адам — человек)
болғандықтан — поскольку были
(болу — быть, -ғандықтан — потому что)
Алматыдағы — находящийся в Алматы
(Алматы, -дағы — находящийся в)
Көк-Төбеге — на Кок-Тобе
(Көк-Төбе, -ге — дат. падеж)
барып — поехав, отправившись
(бару — идти, ехать, -ып — деепричастие)
дұға жасадық — помолились
(дұға жасау — молиться, совершать молитву)
Құдайдан — у Бога, Бога
(Құдай — Бог, -дан — исходный падеж)
жаңа отбасымызға — нашей новой семье
(жаңа — новый, отбасы — семья, -мызға — нашей, дат. падеж)
батасын беруін — дать благословение
(бата беру — благословлять, -ін — вин. падеж)
кейін — потом
достарымыз — наши друзья
(дос — друг, -тарымыз — наши друзья)
әдеттегідей — как обычно
қала аралап — разъезжая по городу
(қала — город, аралау — объезжать, гулять по)
қыдырдық — гуляли, катались
(қыдыру — гулять, кататься, -дық — мы)
сол күні — в тот день
үйлену тойлары — свадьбы
(үйлену тойы — свадьба, -лар — мн. ч.)
неке қию сарайлары — дворцы бракосочетания, загсы
(неке қию сарайы — дворец бракосочетания, -лары — мн. ч.)
жас жұбайларға — молодожёнами, молодым супругам
(жас жұбай — молодожён, -ларға — дат. падеж)
толы еді — были заполнены
бізге — нам
(біз — мы, -ге — дат. падеж)
сәті түсті — повезло
(сәті түсу — повезти)
үйдің маңындағы — возле дома
(үй — дом, маңы — окрестность, -ндағы — находящийся рядом)
жақында ғана — совсем недавно
жөндеп қойған еді — уже отремонтировали
(жөндеу — ремонтировать, қойып қою — завершённое действие)
көп адам — много людей
жөндеудің — ремонта
(жөндеу — ремонт, -дің — род. падеж)
әлдеқашан — уже давно
бітіп қойғанын — что уже закончился
(біту — закончиться, қойып қою — завершённость, -ын — вин. падеж)
әлі білмеген еді — ещё не знали
(білу — знать, -меген еді — отрицательная форма)
сондықтан — поэтому
онда — там
онша көп — не очень много
тағы бір қызығы — ещё один интересный момент
салтанатты — торжественный
неке қию рәсімі — церемония регистрации брака
(неке қию — заключение брака, рәсім — церемония)
үшін — для
ақы төлемеген едім — не платил
(ақы төлеу — платить, -меген едім — отрицательная форма)
тегін — бесплатно
сыйлады — подарили
(сыйлау — дарить, -ды — прош. вр.)
қонақтар — гости
(қонақ — гость, -тар — мн. ч.)
қуаныш — радость
мол болды — было много
(мол — много, в изобилии)
бақытты сәттерді — счастливые моменты
(бақытты — счастливый, сәт — момент, -терді — вин. падеж)
бастан өткердік — пережили
(бастан өткеру — переживать, проходить через что-либо, -дік — мы)
Скрыть словарь
📅 №33
📹 Разбор (youtube)
🧹 АНДРЮША, АУЛАНЫ СЫПЫРЫП ЖІБЕРШІ, ӨТІНЕМІН!
АНДРЮША, ПОДМЕТИ ПОЖАЛУЙСТА ДВОР!
📌 Глагол дня: сыпыру – подметать, сдирать, снимать
|
Қазір мен сирек сыпырамын және сыпырғышты да көп қолданбаймын, көбіне үй жинағанда шаңсорғыш пайдаланамын. |
Сейчас я редко подметаю и пользуюсь веником, в основном для уборки я использую пылесос.
| |
Ең көп сыпырған кезім — бала күнімде, әжем мен атама ауылға барған уақыттарым. |
Больше всего я подметал в детстве, когда ездил в деревню к бабушке и дедушке.
| |
Үйде үй жануарлары көп болып, жеміс ағаштары, үлкен бақша мен көкөніс егетін жер болса, онда үйдің ауласы сабан, жапырақ, бұтақ, отынның жаңқалары және басқа да қоқыстарға тез толып кетеді. |
Когда дома много домашних животных, много фруктовых деревьев, большой сад и огород, то двор возле дома достаточно быстро покрывается всяким мусором в виде соломы, листьев, веток, щепок от дров и прочего.
| |
Ал кейде тауықтар аулада еркін жүріп, өздерінің «тірліктерін» істеп кетеді :) |
А иногда куры проходят по двору и делают свои дела :)
| |
Сондықтан әжем маған әр апта сайын сыпырғыш беріп: |
Поэтому бабушка каждую неделю выдавала мне метлу и говорила:
| |
— Андрюша, ауланы сыпыру керек, — деп айтатын. |
— «Андрюша, нужно подмести».
| |
Мен сыпырған кезде жан-жаққа шаң ұшатын. |
Когда я подметал, во все стороны летела пыль.
| |
Сонда атам жаныма келіп, сабырлы дауыспен: |
Ко мне подходил дедушка и говорил спокойным голосом:
| |
— Қарашы, Андрюша, сыпырғышты арыққа малып алып, содан кейін қоқысты асықпай сыпырасың, сонда шаң көтерілмейді, — дейтін. |
— «Смотри, Андрюша, нужно взять метлу, обмакнуть её в арыке и потом спокойными движениями подметать мусор, чтобы пыль не летела».
| |
Бала кезімде үнемі жүгіріп, ойнағым келетін, жалпы жұмыс істеп, үй шаруасына көмектескім келмейтін. |
Будучи ребёнком, мне всё время хотелось бегать, играть и вообще не трудиться и не помогать по хозяйству.
| |
Бірақ мені үнемі еңбекке баулып, жұмысқа үйреткені үшін ата-әжеме алғысым шексіз. |
Но за то, что мои бабушка и дедушка постоянно приучали меня к труду, я им благодарен.
|
📘 ГРАММАТИКА: «-ҒАНЫ/-ГЕНІ ҮШІН» — ЗА ТО, ЧТО... 🔽
📑 Пример из текста:
Бірақ мені үнемі еңбекке баулып, жұмысқа үйреткені үшін ата-әжеме алғысым шексіз.
Но за то, что мои бабушка и дедушка постоянно приучали меня к труду, я им безмерно благодарен.
🔍 Разбираем форму: үйреткені үшін
Фраза переводится:
= за то, что научили
= за то, что сделали
= за совершённое действие
📐 Как строится форма: етістік + есімше (-ған/-ген/-қан/-кен) + тәуелдік жалғауы + үшін
📌 үйрету — учить
📌 үйреткен — форма есімше (-ған/-ген/-қан/-кен)
📌 үйреткені — то, что (он/она) научил(а), факт совершённого действия
📌 үшін — септеулік шылау со значением причины («за», «ради», «из-за»)
👉 үйреткені үшін — за то, что научил
📌 Эта конструкция называет действие, которое является причиной или основанием для последующей реакции.
Чаще всего переводится:
— за то, что...
Иногда, в зависимости от контекста:
— потому что...
— из-за того, что...
Очень часто после этой конструкции выражаются:
✅ благодарность
✅ похвала
✅ награда
✅ наказание
✅ уважение
✅ сожаление
✅ извинение
📌 Кто совершил действие?
келгенім үшін — за то, что я пришёл
келгенің үшін — за то, что ты пришёл
келгеніңіз үшін — за то, что Вы пришли
келгені үшін — за то, что он (она) пришёл (пришла)
келгеніміз үшін — за то, что мы пришли
келгендерің үшін —за то, что вы пришли (разг.)
келгендеріңіз үшін — за то, что Вы пришли (мн., вежливо)
келгендері үшін — за то, что они пришли
🧩 Примеры предложений:
Маған көмектескені үшін оған рақмет айттым.
Я поблагодарил его за то, что он мне помог.
Сен мені күткенің үшін рақмет.
Спасибо, что ты меня подождал.
Мені шақырғаныңыз үшін рақмет.
Спасибо, что Вы меня пригласили.
Біз уақытында келгеніміз үшін бәрі бізді мақтады.
Нас похвалили за то, что мы пришли вовремя.
Олар ережені бұзғаны үшін жазаланды.
Их наказали за то, что они нарушили правила.
Олардың кешіккені үшін директор оларға сөгіс жариялады.
За то, что они опоздали, директор объявил им выговор.
Ол өтірік айтқаны үшін ұялды.
Ему стало стыдно за то, что он соврал.
Мен ата-анама мені тәрбиелегені үшін ризамын.
Я благодарен родителям за то, что они меня воспитали.
Шындықты айтқаның үшін сені құрметтеймін.
Я уважаю тебя за то, что ты сказал правду.
Балалар ауланы тазалағаны үшін сыйлық алды.
Дети получили подарок за то, что убрали двор.
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
ауланы — двор
(аула — двор, -ны — вин. падеж)
сыпырып жіберші — подмети, пожалуйста
(сыпыру — подметать, -ып жіберу — выполнить действие полностью, -ші — смягчение просьбы)
өтінемін — пожалуйста
қазір — сейчас
сирек — редко
сыпырамын — подметаю
(сыпыру — подметать, -мын — я)
сыпырғышты — веник, метлу
(сыпырғыш — веник, метла, -ты — вин. падеж)
көп қолданбаймын — редко использую
(қолдану — использовать, -баймын — отрицательная форма)
көбіне — в основном
үй жинағанда — когда убираю дома
(үй жинау — убирать дома, -ғанда — когда)
шаңсорғыш — пылесос
пайдаланамын — использую
(пайдалану — использовать, -амын — я)
ең көп — больше всего
сыпырған кезім — время, когда я подметал
(сыпыру — подметать, -ған — причастие, кез — время, -ім — мой)
бала күнімде — в детстве
(бала күн — детство, -імде — местный падеж)
әжем — моя бабушка
(әже — бабушка, -м — моя)
атама — моему дедушке
(ата — дедушка, -ма — дат. падеж)
ауылға — в деревню
(ауыл — деревня, -ға — дат. падеж)
барған уақыттарым — времена, когда я ездил
(бару — идти, ездить, -ған — причастие, уақыт — время, -тарым — мои)
үй жануарлары — домашние животные
(үй жануары — домашнее животное, -лары — мн. ч.)
жеміс ағаштары — фруктовые деревья
(жеміс ағашы — фруктовое дерево, -тары — мн. ч.)
үлкен бақша — большой сад
көкөніс егетін жер — место, где выращивают овощи
(көкөніс — овощ, егу — сажать, выращивать, жер — место)
сабан — солома
жапырақ — лист
бұтақ — ветка
отынның жаңқалары — щепки от дров
(отын — дрова, жаңқа — щепка, -лары — мн. ч.)
басқа да — и прочие
қоқыстарға — мусором
(қоқыс — мусор, -тарға — дат. падеж)
тез толып кетеді — быстро заполняется
(толу — наполняться, -ып кету — быстрое завершение действия)
кейде — иногда
тауықтар — куры
(тауық — курица, -тар — мн. ч.)
еркін — свободно
жүріп — ходя
(жүру — ходить, -іп — деепричастие)
өздерінің — свои
(өздері — сами, -нің — род. падеж)
тірліктерін — свои бытовые дела
(тірлік — жизнь, забота, занятие, -терін — вин. падеж)
істеп кетеді — сделают и уходят
(істеу — делать, кету — уходить)
әр апта сайын — каждую неделю
беріп — давая
(беру — давать, -іп — деепричастие)
сыпыру керек — нужно подмести
деп айтатын — говорила
(деу — говорить, айту — говорить, -атын — прошедшее повторяющееся действие)
жан-жаққа — во все стороны
(жан-жақ — все стороны, -қа — дат. падеж)
шаң — пыль
ұшатын — летела
(ұшу — лететь, -атын — причастие)
жаныма — ко мне
(жан — рядом, -ыма — дат. падеж)
келіп — подойдя
(келу — приходить, -іп — деепричастие)
сабырлы дауыспен — спокойным голосом
(сабырлы — спокойный, дауыс — голос, -пен — творительный падеж)
қарашы — смотри
(қарау — смотреть, -шы — смягчение)
арыққа — в арык
(арық — арык, -қа — дат. падеж)
малып алып — обмакнув
(малу — макать, алып — завершённость действия)
содан кейін — после этого
қоқысты — мусор
(қоқыс — мусор, -ты — вин. падеж)
асықпай — не спеша
сыпырасың — подметаешь
(сыпыру — подметать, -сың — ты)
шаң көтерілмейді — пыль не поднимается
(көтерілу — подниматься, -мейді — отрицательная форма)
үнемі — постоянно
жүгіріп — бегая
(жүгіру — бегать, -іп — деепричастие)
ойнағым келетін — хотелось играть
(ойнау — играть, -ғым келеді — хочу)
жалпы — вообще
жұмыс істеп — работая
(жұмыс істеу — работать, -іп — деепричастие)
үй шаруасына — по дому, по хозяйству
(үй шаруасы — домашнее хозяйство, -на — дат. падеж)
көмектескім келмейтін — не хотелось помогать
(көмектесу — помогать, -кім келеді — хочу, -мейтін — отрицательная форма)
бірақ — но
еңбекке — к труду
(еңбек — труд, -ке — дат. падеж)
баулып — приучая
(баулу — приучать, воспитывать, -ып — деепричастие)
жұмысқа үйреткені — то, что научили работать
(үйрету — учить, работаға үйрету — приучать к работе)
үшін — за, для
ата-әжеме — моим бабушке и дедушке
(ата-әже — дедушка и бабушка, -ме — дат. падеж)
алғысым шексіз — моя благодарность безгранична
(алғыс — благодарность, -ым — моя, шексіз — безграничный)
Скрыть словарь
📅 №34
📹 Разбор (youtube)
🤍 АЛ СЕН БІЗГЕ ТҮНДЕ НЕГЕ КЕЛДІҢ?
А ТЫ ПОЧЕМУ К НАМ НОЧЬЮ ПРИШЛА?
📌 Глагол дня: шағу – жалить, кусать
|
Үш күн бұрын таңертең оянып кетсем, жанымда қызым жатқанын көрдім. |
3 дня назад я проснулся утром и увидел, что рядом лежит дочка.
| |
Мен одан не болғанын және неге өз бөлмесінен шығып кеткенін сұрадым. |
Я спросил у неё, что случилось и почему она ушла из своей комнаты.
| |
Ол түнде бөлмесінде масаның ұшып жүргенін естігенін, сондықтан бізге келгенін айтты. |
Она сказала, что ночью услышала, как в комнате летает комар, и поэтому пришла к нам.
| |
Мәселе мынада: егер оны маса шақса, ол жерді қатты қасиды да, терісі тітіркеніп кетеді. |
Дело в том, что если её кусают комары, она сильно начинает чесать это место, и там появляется раздражение.
| |
Адамдардың маса шаққанда терісі әртүрлі әсер береді. |
У всех по-разному реагирует кожа, когда их кусают комары.
| |
Мысалы, мені маса шаққанда, ол маған мүлде әсер етпейді. |
Например, когда меня кусает комар, меня это вообще не беспокоит.
| |
Ал мен бала кезімде қызым сияқты болатынмын. |
А в детстве я был таким же, как моя дочь.
| |
Маса шаққан жерде тітіркену пайда болып, мен оны үнемі қаси беретінмін, тіпті жара қылып жіберетінмін. |
На месте укуса появлялось раздражение, и я постоянно чесал его, даже до болячек.
| |
Қазір болса, маса шаққан жерлер мені мазаламайды. |
А сейчас места укусов меня уже не беспокоят.
| |
Сөйтсек, оның бөлмесіндегі терезенің масадан қорғайтын торы жыртылып кеткен екен. Сондықтан ол бізге келген. |
Так вышло, что у неё в комнате порвалась москитная сетка на окне, поэтому она пришла к нам.
| |
Сол күні-ақ мен жаңа маса торына тапсырыс бердім, кейін оны орнатып қойдық. |
В тот же день я заказал новую москитную сетку, мы её установили.
| |
Енді оның бөлмесіне ешқандай маса кірмейді. |
Теперь никакие комары больше не залетают в её комнату.
|
📘 ГРАММАТИКА: -ҒАН/-ГЕН + ТАБЫС СЕПТІК — «ТО, ЧТО...» 🔽
📑 Примеры из текста:
Үш күн бұрын таңертең оянып кетсем, жанымда қызым жатқанын көрдім.
Три дня назад утром я проснулся и увидел, что рядом лежит дочка.
Ол түнде бөлмесінде масаның ұшып жүргенін естігенін, сондықтан бізге келгенін айтты.
Она сказала, что услышала, как в комнате летает комар, и что пришла к нам.
🔍 Что это за конструкция?
Очень часто в казахском языке вместо союза «что» используется такая модель:
етістік + -ған/-ген/-қан/-кен + тәуелдік + табыс септік
Именно она означает:
«то, что сделал», «то, что произошло», «что...»
📐 Как строится форма
етістік + -ған/-ген/-қан/-кен + тәуелдік + -н(ы)/-н(і)
Например:
👉 жатқанын — то, что лежит (лежала)
👉 келгенін — то, что пришёл
👉 естігенін — то, что услышал
👉 айтқанын — то, что сказал
👉 көргенін — то, что увидел
👉 білгенін — то, что знал
📌 Разберём примеры из текста:
Жанымда қызым жатқанын көрдім
жату — лежать
жатқан — лежащая / которая лежит
жатқанын — то, что лежит
По-казахски в итоге получается: «Я увидел то, что рядом лежит дочка.»
Естігенін айтты
есту — слышать
естіген — услышанный
естігенін айтты — сказала то, что услышала.»
🧩 Примеры
Мен оның келгенін білдім.
Я узнал, что он пришёл.
Біз олардың кетіп қалғанын көрдік.
Мы увидели, что они уже ушли.
Ол менің айтқанымды түсінді.
Он понял то, что я сказал.
Мен сенің жазғаныңды оқыдым.
Я прочитал то, что ты написал.
Анам менің келгенімді күтті.
Мама ждала моего прихода.
Олар баланың жылағанын естіді.
Они услышали, что ребёнок плакал.
Мен оның дұрыс айтқанын кейін түсіндім.
Позже я понял, что он был прав.
Біз жаңбырдың басталғанын байқамадық.
Мы не заметили, что дождь начался.
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
бізге — к нам
(біз — мы, -ге — дат. падеж)
түнде — ночью
(түн — ночь, -де — местный падеж)
неге — почему
келдің — пришла, пришёл
(келу — приходить, -дің — ты)
үш күн бұрын — три дня назад
таңертең — утром
оянып кетсем — когда я проснулся
(ояну — просыпаться, -ып кету — завершённость действия, -сем — если, когда)
жанымда — рядом со мной
(жан — рядом, -ымда — местный падеж)
қызым — моя дочь
(қыз — дочь, -ым — моя)
жатқанын — что лежала
(жату — лежать, -қанын — что)
көрдім — увидел
(көру — видеть, -дім — я)
одан — у неё
(ол — он, она, -дан — исходный падеж)
не болғанын — что случилось
(болу — быть, происходить, -ғанын — что)
өз бөлмесінен — из своей комнаты
(өз бөлмесі — своя комната, -нен — исходный падеж)
шығып кеткенін — что ушла
(шығу — выходить, -ып кету — уйти, -кенін — что)
сұрадым — спросил
(сұрау — спрашивать, -дым — я)
бөлмесінде — в комнате
(бөлме — комната, -сінде — местный падеж)
масаның — комара
(маса — комар, -ның — род. падеж)
ұшып жүргенін — что летает
(ұшу — летать, -ып жүру — продолжительное действие, -генін — что)
естігенін — что услышала
(есту — слышать, -генін — что)
сондықтан — поэтому
келгенін — что пришла
(келу — приходить, -генін — что)
айтты — сказала
(айту — говорить, -ты — прош. вр.)
мәселе мынада — дело в том, что
егер — если
оны — её
(ол — он, она, -ны — вин. падеж)
маса шақса — если укусит комар
(маса — комар, шағу — кусать, жалить, -са — условное наклонение)
ол жерді — то место
(жер — место, -ді — вин. падеж)
қатты — сильно
қасиды — чешет
(қасу — чесать, -иды — наст. вр.)
терісі — кожа
(тері — кожа, -сі — притяжательная форма)
тітіркеніп кетеді — раздражается
(тітіркену — раздражаться, -іп кету — результат действия)
адамдардың — у людей
(адам — человек, -дардың — род. падеж)
шаққанда — когда кусает
(шағу — кусать, -қанда — когда)
әртүрлі — по-разному
әсер береді — реагирует, даёт реакцию
(әсер беру — оказывать воздействие)
мысалы — например
мені — меня
(мен — я, -і — вин. падеж)
мүлде — совсем, совершенно
әсер етпейді — не влияет, не беспокоит
(әсер ету — воздействовать, -пейді — отрицательная форма)
бала кезімде — в детстве
(бала кез — детство, -імде — местный падеж)
сияқты — как, подобно
болатынмын — был
(болу — быть, -атынмын — я)
шаққан жерде — в месте укуса
(шағу — кусать, шаққан жер — место укуса, -де — местный падеж)
тітіркену — раздражение
пайда болып — появившись
(пайда болу — появляться, -ып — деепричастие)
үнемі — постоянно
қаси беретінмін — постоянно чесал
(қасу — чесать, -и беру — продолжать действие, -тінмін — я)
тіпті — даже
жара қылып жіберетінмін — расчесывал до болячек
(жара қылу — сделать рану, -ып жіберу — довести до результата)
қазір болса — а сейчас
шаққан жерлер — места укусов
(шағу — кусать, жер — место, -лер — мн. ч.)
мазаламайды — не беспокоят
(мазалау — беспокоить, -майды — отрицательная форма)
сөйтсек — оказалось, что
терезенің — окна
(терезе — окно, -нің — род. падеж)
масадан қорғайтын — защищающая от комаров
(маса — комар, қорғау — защищать, -йтын — причастие)
торы — сетка
(тор — сетка, -ы — притяжательная форма)
жыртылып кеткен — порвалась
(жыртылу — рваться, -ып кету — завершённость действия)
екен — оказывается
сол күні-ақ — в тот же день
жаңа — новый
маса торына — москитную сетку
(маса торы — москитная сетка, -на — дат. падеж)
тапсырыс бердім — заказал
(тапсырыс беру — сделать заказ, -дім — я)
кейін — потом
орнатып қойдық — установили
(орнату — устанавливать, -ып қою — завершённость действия, -дық — мы)
енді — теперь
ешқандай — никакой
кірмейді — не заходит, не залетает
(кіру — входить, залетать, -мейді — отрицательная форма)
Скрыть словарь
📅 №35
📹 Разбор (youtube)
🦁 Е, ЖАЙ ҒАНА ДОСТЫҚПЕН БӨКСЕСІНЕН ТІСТЕП АЛДЫ, ОНДА ТҰРҒАН НЕ БАР?
НУ КУСНУЛ ПО-ДРУЖЕСКИ ЗА ПОПУ, ЧТО ТУТ ТАКОГО?
📌 Глагол дня: тістеу – кусать, прикусить
|
«Мадагаскар» мультфильміндегі осы сәт есіңізде ме? |
Помните этот момент из мультфильма «Мадагаскар»?
| |
Бұл мультфильмде жануарлар хайуанаттар бағынан қашып, Африкаға барады. |
В этом мультфильме животные сбегают из зоопарка в Африку.
| |
Олар адам тұрмайтын аралға тап болып, жаңа өмірге бейімделе бастайды. |
Они оказываются на необитаемом острове и начинают приспосабливаться к новой жизни.
| |
Мелман, Глория және Марти шөпқоректі болғандықтан, олар тез-ақ өздеріне тамақ тауып алады. |
Мелман, Глория и Марти были травоядными, поэтому они быстро нашли себе еду.
| |
Ал Алекске шөп ұнамайды, әрі ол не жеу керектігін бірден түсінбейді, өйткені хайуанаттар бағында оған дайын ет беретін. |
Алексу же трава не понравилась, и он не сразу сообразил, что ему есть, ведь в зоопарке ему давали готовое мясо.
| |
Келесі күні-ақ оның қарны қатты ашады. |
Уже на следующий день он сильно проголодался.
| |
Достары қонақжай лемурлардың ортасында жүргенде, Алекс ішінде жатқан жыртқыштық түйсігі оянып, қиялында достарының бәрін тамақ ретінде көре бастайды. |
Когда друзья были окружены гостеприимными лемурами, у Алекса просыпаются инстинкты хищника, и в своем воображении он начинает видеть всех друзей как еду.
| |
Бір кезде Марти айқайлап жіберді: А-а-а-а-а! Кешіріңіз, сіз менің бөксеме тісіңізді батырып жібердіңіз! |
В какой-то момент Марти заорал: А-а-а-а-а! Извините, вы мне зубы вонзили в зад!
| |
Алекс: Қойшы! Жоқ! |
Алекс: Да ну? Нет!
| |
Марти: «Жоқ» емес, «иә»! Сен не істеп тұрсың?! Неге олай жасадың? |
Марти: Не «нет», а «да»! Ты что себе тут позволяешь?! Зачем ты так сделал?
| |
Морис: Өйткені сен ол үшін түскі ассың! |
Морис: Затем, что ты для него обед!
| |
Джулиан: Қойшы, Морис! Жай ғана досша бөкседен тістеп алды. Онда тұрған не бар? Мә, мені де тістеші! ))) |
Джулиан: Брось, Морис! Куснул по-дружески за попу, и что тут такого? На, на, кусни меня! )))
|
📘 ГРАММАТИКА: «-АҚ» — ИМЕННО, СРАЗУ, УЖЕ, ПРЯМО, ВСЕГО ЛИШЬ 🔽
📑 Пример из текста:
Мелман, Глория және Марти шөпқоректі болғандықтан, олар тез-ақ өздеріне тамақ тауып алады.
Мелман, Глория и Марти были травоядными, поэтому они очень быстро нашли себе еду.
🔍 Разбираем частицу: -ақ
-ақ — это демеулік шылау (усилительная частица).
У неё нет одного постоянного перевода. Её значение зависит от контекста, поэтому на русский язык она может переводиться как:
= именно
= сразу
= уже
= прямо
= всего лишь
📌 Сама по себе частица -ақ не означает «очень быстро» или «только что». Она лишь усиливает слово, к которому относится.
Например:
тез-ақ → очень быстро, быстро уже
бір-ақ → всего один
қазір-ақ → прямо сейчас
📌 Где ставится -ақ?
Частица -ақ присоединяется через дефис к слову, которое нужно выделить или усилить.
📑 Самые распространённые сочетания:
тез-ақ — очень быстро, сразу
қазір-ақ — прямо сейчас
осында-ақ — прямо здесь
бүгін-ақ — уже сегодня
бір-ақ — всего один, только один
жаңа-ақ — только что
📑 Примеры
Мен қазір-ақ келемін.
Я приду прямо сейчас.
Бүгін-ақ бастайық.
Давайте начнём уже сегодня.
Ол тез-ақ үйреніп кетті.
Он очень быстро научился.
Бір-ақ рет айттым.
Я сказал всего один раз.
Осы жерде-ақ күтейік.
Давайте подождём прямо здесь.
Ол жаңа-ақ кетіп қалды.
Он только что ушёл.
📌 Частица -ақ часто подчёркивает, что действие произошло сразу, именно в этот момент или раньше, чем ожидалось.
🧐 Какие ещё слова помогают усилить высказывание?
Помимо частицы -ақ, в разговорной речи казахи очень часто используют и другие слова, которые делают речь более естественной и эмоциональной.
🧩 Ғой — ведь, же
📌 Усилительная частица. Напоминает собеседнику о чём-то очевидном или известном.
📑 Примеры:
Мен айттым ғой.
Я же говорил.
Бұл оңай ғой.
Это же легко.
Ол кеше келген ғой.
Он ведь вчера приходил.
🧩 Қойшы — да брось!, перестань!
📌 Очень распространённое разговорное слово. Выражает удивление, недоверие или просьбу перестать что-либо делать.
📑 Примеры:
Қойшы, сенбеймін!
Да брось, не верю!
Қойшы, олай айтпа.
Да перестань, не говори так.
🧩 Дәл — именно, точно
📌 Очень часто используется, когда нужно подчеркнуть точность.
📑 Примеры:
Дәл осы кітап керек.
Нужна именно эта книга.
Дәл уақытында келдің.
Ты пришёл точно вовремя.
Сен дәл айттың.
Ты сказал точно.
🧩 Тура — прямо, точь-в-точь
📌 Очень распространённое разговорное слово.
📑 Примеры:
Тура айттың!
Ты прямо в точку сказал!
Ол әкесіне тура ұқсайды.
Он прямо копия своего отца.
🧩 -ау — эмоциональная частица
📌 Используется для передачи удивления, восхищения, сожаления или сильных эмоций.
📑 Примеры:
Неткен әдемі екен-ау!
Как же красиво!
Қандай қиын-ау!
Как же трудно!
Көп екен-ау!
Как же много!
🧩 Тіпті — даже
📌 Усиливает неожиданность или подчёркивает, что произошло нечто сверх ожидаемого.
📑 Примеры:
Ол тіпті келмеді.
Он даже не пришёл.
Мен тіпті байқамай қалдым.
Я даже не заметил.
🧩 Әсіресе — особенно
📌 Выделяет что-либо среди остальных.
📑 Примеры:
Маған әсіресе мына ән ұнайды.
Мне особенно нравится эта песня.
Жазда әсіресе ыстық болады.
Летом особенно жарко.
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
жай ғана — просто
достықпен — по-дружески
(достық — дружба, -пен — творительный падеж)
бөксесінен — за попу, за ягодицу
(бөксе — ягодица, -сінен — исходный падеж)
тістеп алды — укусил
(тістеу — кусать, -п алу — совершить действие)
онда тұрған не бар — что тут такого
мультфильміндегі — в мультфильме
(мультфильм — мультфильм, -індегі — находящийся в)
осы сәт — этот момент
есіңізде ме — помните?
(ес — память, -іңізде — у вас в памяти, ме — вопрос)
жануарлар — животные
(жануар — животное, -лар — мн. ч.)
хайуанаттар бағынан — из зоопарка
(хайуанаттар бағы — зоопарк, -нан — исходный падеж)
қашып — убежав
(қашу — убегать, -ып — деепричастие)
Африкаға — в Африку
(Африка, -ға — дат. падеж)
барады — отправляются
(бару — идти, ехать, -ады — наст. вр.)
адам тұрмайтын — необитаемый
(адам — человек, тұру — жить, -майтын — отрицательное причастие)
аралға — на остров
(арал — остров, -ға — дат. падеж)
тап болып — оказавшись, столкнувшись
(тап болу — оказаться, столкнуться, -ып — деепричастие)
жаңа өмірге — к новой жизни
(жаңа — новый, өмір — жизнь, -ге — дат. падеж)
бейімделе бастайды — начинают приспосабливаться
(бейімделу — приспосабливаться, бастау — начинать)
шөпқоректі — травоядный
болғандықтан — поскольку были
(болу — быть, -ғандықтан — потому что)
тез-ақ — очень быстро
өздеріне — себе
(өздері — сами, -не — дат. падеж)
тамақ — еда
тауып алады — находят
(табу — находить, -ып алу — успешно выполнить действие)
Алекске — Алексу
(Алекс, -ке — дат. падеж)
шөп — трава
ұнамайды — не нравится
(ұнау — нравиться, -майды — отрицательная форма)
әрі — и, при этом
не жеу керектігін — что нужно есть
(жеу — есть, керек — нужно, -тігін — что)
бірден — сразу
түсінбейді — не понимает
(түсіну — понимать, -бейді — отрицательная форма)
дайын ет — готовое мясо
беретін — давали
(беру — давать, -етін — причастие)
келесі күні-ақ — уже на следующий день
қарны — живот
(қарын — живот, -ы — притяжательная форма)
қатты ашады — сильно проголодается
(қарны ашу — проголодаться)
достары — друзья
(дос — друг, -тары — его друзья)
қонақжай — гостеприимный
лемурлардың — лемуров
(лемур — лемур, -лардың — род. падеж)
ортасында — среди
(орта — середина, -сында — местный падеж)
ішінде жатқан — находящийся внутри
(ішінде — внутри, жату — находиться, -қан — причастие)
жыртқыштық түйсігі — хищнический инстинкт
(жыртқыштық — хищнический, түйсік — инстинкт, -і — притяжательная форма)
оянып — проснувшись
(ояну — просыпаться, -ып — деепричастие)
қиялында — в своём воображении
(қиял — воображение, -ында — местный падеж)
бәрін — всех
(бәрі — всё, все, -н — вин. падеж)
тамақ ретінде — как еду
(ретінде — в качестве)
көре бастайды — начинает видеть
(көру — видеть, бастау — начинать)
бір кезде — в какой-то момент
айқайлап жіберді — закричал
(айқайлау — кричать, -п жіберу — резкое действие)
кешіріңіз — извините
бөксеме — в мою попу
(бөксе — ягодица, -ме — дат. падеж)
тісіңізді — ваши зубы
(тіс — зуб, -іңізді — ваши, вин. падеж)
батырып жібердіңіз — вонзили
(батыру — вонзать, погружать, -п жіберу — завершённое действие)
қойшы — да брось, ну перестань
не істеп тұрсың — что ты делаешь
(істеу — делать, тұру — вспомогательный глагол)
олай — так
жасадың — сделал
(жасау — делать, -дың — ты)
ол үшін — для него
түскі ассың — ты обед
(түскі ас — обед, -сың — ты)
досша — по-дружески
(дос — друг, -ша — как друг)
бөкседен — за попу
(бөксе — ягодица, -ден — исходный падеж)
мә — на, держи
мені де — и меня
(мен — я, -і — вин. падеж, де — тоже)
тістеші — укуси-ка, укуси, пожалуйста
(тістеу — кусать, -ші — смягчение просьбы)
Скрыть словарь
📅 №36
📹 Разбор (youtube)
🙂 БАРЛЫҚ КІШКЕНТАЙ БАЛАЛАР БҰЛ АТТРАКЦИОНДЫ ЖАҚСЫ КӨРЕДІ
ВСЕ МАЛЕНЬКИЕ ДЕТИ ЛЮБЯТ ЭТОТ АТТРАКЦИОН
📌 Глагол дня: айналдыру – крутить, вращать
|
Бәлкім, барлық кішкентай балалар ата-анасы көтеріп алып, карусель сияқты айналдырғанды жақсы көретін шығар. |
Наверное, все маленькие дети любят, когда родители держат их на руках и вращают, как на карусели.
| |
Мұндай ермек менде ұлыммен де, қызыммен де болған. Айтпақшы, бұл аттракционның да әртүрлі түрлері болады. |
У меня такое развлечение было и для сына, и для дочери. Кстати, этот аттракцион бывает разных видов.
| |
Ең қарапайым тәсілі – баланың екі қолынан ұстап алып, оны өзіңді айналдыра шыр көбелек айналдыру. |
Самый простой вариант: держишь ребенка за руки и крутишь его вокруг себя.
| |
Екінші тәсілі – баланы қолыңа алып, бір қолыңмен жамбасының астынан, екінші қолыңмен арқасынан ұстайсың. Ол аттракциондағы орындықта отырғандай отырады, ал сен оны айналдырасың. |
Второй вариант: берешь его на руки, одной рукой поддерживаешь под попой, другой — под спиной. Он сидит как на стульчике на аттракционе, а ты вращаешь его.
| |
Ал айналдырып жүргенде жоғары-төмен қозғалысты да қосуға болады. |
А еще во время кружения можно добавить движение вверх и вниз.
| |
Балаларға бұл соншалықты қатты ұнайтын, олар үнемі тағы да қайталауды сұрайтын. |
Детям это настолько сильно нравилось, что они постоянно просили еще раз это сделать.
| |
Бірақ бірнеше рет айналдырғаннан кейін менің басым айналып кететін, сонда мен: «Шаршадым, енді біраз демалуым керек», — дейтінмін. Ал олар содан кейін: «Соңғы рет айналдыршы», — деп өтінетін, содан кейін тағы да «соңғы рет» дейтін. 🙂 |
Правда, у меня через несколько вращений начинала кружиться голова, и я говорил: «Я устал, мне нужно отдохнуть». А они после этого просили последний раз покружить их, а после еще раз последний раз 🙂
| |
Өкініштісі, мұндай керемет қызықтың да бір күні аяқталатыны. Өйткені бала өсіп кетеді де, оны айналдыру қиындап кетеді. Бірақ бұл қызық өмір бойы есте қалады. |
Жалко, конечно, что это невероятное веселье заканчивается. А заканчивается оно потому, что ребенок вырастает, и его становится уже тяжело крутить. Но это веселье запоминается на всю жизнь.
|
📘 ГРАММАТИКА: СЫН ЕСІМ + -Ы/-І/-СЫ/-СІ — «ТО, ЧТО...», «ГЛАВНОЕ...», «ЧТО ПЕЧАЛЬНО...» 🔽
📑 Пример из текста:
Өкініштісі, мұндай керемет қызықтың да бір күні аяқталатыны.
Самое печальное (что печально) — однажды и такое замечательное развлечение заканчивается.
🔍 Что это за конструкция?
В казахском языке очень часто предложение начинается с прилагательного, к которому присоединяется притяжательный суффикс третьего лица (тәуелдік жалғауы III жақ):
сын есім + -ы/-і/-сы/-сі
Такая форма позволяет использовать прилагательное как существительное. В грамматике это называется заттану (субстантивация).
По смыслу конструкция означает:
то, что важно;
то, что хорошо;
то, что плохо;
то, что интересно;
то, что печально.
Говорящий как будто выделяет какой-то аспект или сторону того, о чём уже идёт речь.
По-русски такие конструкции чаще всего переводятся как:
главное...
что интересно...
что хорошо...
что печально...
самое трудное...
📐 Как строится форма
сын есім + тәуелдік жалғауы (III жақ)
После гласной:
-сы / -сі
После согласной:
-ы / -і
Например:
👉 маңызды → маңыздысы — то, что важно
👉 өкінішті → өкініштісі — то, что печально
👉 жақсы → жақсысы — то, что хорошо
👉 қызықты → қызықтысы — то, что интересно
👉 қиын → қиыны — то, что трудно
👉 жаман → жаманы — то, что плохо
📌 Разберём пример из текста:
Өкініштісі, мұндай керемет қызықтың да бір күні аяқталатыны.
өкінішті — печальный
өкініштісі — то, что печально, печальная сторона этой ситуации
По смыслу:
Что печально — однажды и такое замечательное развлечение заканчивается.
📌 Если добавить слово ең
Конструкция приобретает значение превосходной степени.
Маңыздысы — главное.
Ең маңыздысы — самое главное.
Өкініштісі — что печально.
Ең өкініштісі — самое печальное.
🧩 Примеры
Маңыздысы уақытты босқа жоғалтпау.
Главное — не терять время зря.
Жақсысы, жаңбыр тоқтады.
Хорошо, что дождь закончился.
Қызығы, ол бұл туралы бұрыннан біліпті.
Что интересно, он давно об этом знал.
Жаманы, біз тым кеш келдік.
Что плохо — мы приехали слишком поздно.
Қиыны дұрыс шешім қабылдау.
Самое трудное — принять правильное решение.
Дұрысы, бұл туралы ертең сөйлесейік.
Лучше поговорить об этом завтра.
Ең маңыздысы бірге болу.
Самое главное — быть вместе.
Ең өкініштісі, бәрі тым кеш болды.
Самое печальное — всё произошло слишком поздно.
📌 Поэтому в начале предложения очень часто встречаются такие слова:
Маңыздысы... — Главное...
Жақсысы... — Что хорошо...
Қызығы... — Что интересно...
Өкініштісі... — Что печально...
Жаманы... — Что плохо...
Қиыны... — Что трудно...
Дұрысы... — Лучше...
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
барлық — все
кішкентай балалар — маленькие дети
(кішкентай — маленький, бала — ребёнок, -лар — мн. ч.)
аттракционды — аттракцион
(аттракцион, -ды — вин. падеж)
жақсы көреді — любят
(жақсы көру — любить)
бәлкім — наверное, возможно
ата-анасы — родители
(ата-ана — родители, -сы — его/её)
көтеріп алып — взяв на руки
(көтеру — поднимать, -іп алу — взять)
карусель сияқты — как карусель
айналдырғанды — кружение, когда крутят
(айналдыру — крутить, вращать, -ғанды — действие)
көретін шығар — наверное, любят
(көру — любить, -етін шығар — вероятно)
мұндай — такой
ермек — развлечение
менде — у меня
(мен — я, -де — местный падеж)
ұлыммен — с моим сыном
(ұл — сын, -ыммен — с моим)
қызыммен — с моей дочерью
(қыз — дочь, -ыммен — с моей)
болған — было
(болу — быть, -ған — причастие)
айтпақшы — кстати
аттракционның — аттракциона
(аттракцион, -ның — род. падеж)
әртүрлі — разные
түрлері — виды
(түр — вид, -лері — мн. ч.)
ең қарапайым — самый простой
тәсілі — способ, вариант
(тәсіл — способ, -і — притяжательная форма)
баланың — ребёнка
(бала — ребёнок, -ның — род. падеж)
екі қолынан — за обе руки
(екі — два, қол — рука, -ынан — исходный падеж)
ұстап алып — взяв, удерживая
(ұстау — держать, -п алу — взять)
өзіңді айналдыра — вокруг себя
(өзің — сам, айналдыра — вокруг)
шыр көбелек айналдыру — кружить вокруг себя
(шыр көбелек — волчком, очень быстро)
екінші тәсілі — второй способ
баланы — ребёнка
(бала — ребёнок, -ны — вин. падеж)
қолыңа алып — взяв на руки
(қол — рука, -ыңа — в руки, алып — взяв)
бір қолыңмен — одной рукой
(бір — один, қол — рука, -ыңмен — твоей)
жамбасының астынан — под ягодицами
(жамбас — бедро, ягодицы, -ының астынан — снизу)
арқасынан — за спину, под спиной
(арқа — спина, -сынан — исходный падеж)
ұстайсың — держишь
(ұстау — держать, -йсың — ты)
аттракциондағы — на аттракционе
(аттракцион, -дағы — находящийся на)
орындықта — на сиденье
(орындық — стул, сиденье, -та — местный падеж)
отырғандай — словно сидит
(отыру — сидеть, -ғандай — как будто)
отырады — сидит
(отыру — сидеть, -ады — наст. вр.)
айналдырасың — крутишь
(айналдыру — крутить, -асың — ты)
айналдырып жүргенде — во время кружения
(айналдыру — крутить, -ып жүру — продолжительное действие, -генде — когда)
жоғары-төмен — вверх-вниз
қозғалысты — движение
(қозғалыс — движение, -ты — вин. падеж)
қосуға болады — можно добавить
(қосу — добавлять, болады — можно)
соншалықты — настолько
қатты — сильно
ұнайтын — нравилось
(ұнау — нравиться, -йтын — причастие)
үнемі — постоянно
тағы да — ещё раз
қайталауды — повторить
(қайталау — повторять, -ды — вин. падеж)
сұрайтын — просили
(сұрау — просить, -йтын — причастие)
бірнеше рет — несколько раз
айналдырғаннан кейін — после того как покрутил
(айналдыру — крутить, -ғаннан кейін — после)
басым айналып кететін — у меня кружилась голова
(бас айналу — кружиться о голове, -ып кету — результат действия)
шаршадым — я устал
(шаршау — уставать, -дым — я)
енді — теперь
біраз — немного
демалуым керек — мне нужно отдохнуть
(демалу — отдыхать, -ым керек — нужно мне)
соңғы рет — последний раз
айналдыршы — покрути, пожалуйста
(айналдыру — крутить, -шы — смягчение просьбы)
деп өтінетін — просили
(өтіну — просить, -етін — причастие)
өкініштісі — к сожалению
керемет қызықтың — замечательного развлечения
(керемет — замечательный, қызық — развлечение, -тың — род. падеж)
бір күні — однажды, в один день
аяқталатыны — то, что заканчивается
(аяқталу — заканчиваться, -атыны — действие)
өйткені — потому что
өсіп кетеді — вырастает
(өсу — расти, -іп кету — завершённость действия)
қиындап кетеді — становится трудно
(қиындау — усложняться, -п кету — результат действия)
өмір бойы — всю жизнь
есте қалады — остаётся в памяти
(есте қалу — запоминаться, оставаться в памяти)
Скрыть словарь
📅 №37
📹 Разбор (youtube)
🚗 ЗАҚЫМДАНҒАН ҚАНАТ НЕМЕСЕ ЖОЛ-КӨЛІК ОҚИҒАСЫ КЕЗІНДЕГІ ЕРЕЖЕ
ПОВРЕЖДЕННОЕ КРЫЛО ИЛИ ПРАВИЛО ПОВЕДЕНИЯ ПРИ ДТП
📌 Глагол дня: зақымдау – ранить, вредить, испортить
|
Бірнеше жыл бұрын менің басымнан мынадай оқиға өткен еді. |
Пару лет назад со мной произошла такая история.
| |
Мен көлікпен ауладан шығып келе жатқанмын. Қарсы алдымнан бір қыз келе жатты. |
Я выезжал на машине со двора, навстречу ехала девушка.
| |
Жол екі көліктің қатар өтуіне тым тар еді. |
Дорога была слишком узкой для двух машин.
| |
Мен тоқтадым, ал ол болса өте аламын деп ойлап, тоқтамады. |
Я остановился, а она не стала останавливаться, думая, что сможет проехать.
| |
Соның салдарынан менің көлігімнің қанатына соғылып, қорғаныш қаптамаларын зақымдап алды. |
В результате она столкнулась с крылом моей машины и повредила защитные накладки.
| |
Қыз жөндеу жұмыстарының барлық шығынын төлеп беремін деп уәде берді. |
Девушка пообещала, что оплатит все расходы на ремонт.
| |
Мен мәселе келісіммен шешілетін шығар деп ойлап, қателік жасадым — көлігімді жолдан аулаға қарай жылжытып қойдым. |
Я подумал, что дело идет к расчету, и совершил ошибку — передвинул машину с дороги во двор.
| |
Бірақ аяқ астынан ол ойын өзгертіп, ештеңе төлемейтінін айтты. Содан кейін маған жол полициясын шақыруға тура келді. |
И вдруг она изменила свое мнение и сказала, что не будет ничего платить, и мне пришлось вызвать ГАИ.
| |
Менің жолым болды: ақырында ол полиция қызметкерінің алдында өз кінәсін мойындады. |
Мне повезло: в итоге она признала свою ошибку при полицейском.
| |
Бірақ мойындамаған жағдайда, мен ештеңесіз қалуым да мүмкін еді. |
Но если бы не признала, я мог бы остаться ни с чем.
| |
Өйткені жол-көлік оқиғасы болған кезде көлікті ешбір жағдайда орнынан жылжытуға болмайды. |
Потому что при ДТП ни в коем случае нельзя сдвигать машину.
| |
Себебі бұл апаттың мән-жайын анықтауды қиындатып, тіпті оқиға орнын тастап кету ретінде бағалануы мүмкін. |
Так как это может создать сложности при определении причин аварии и даже квалифицироваться как оставление места ДТП.
|
📘 ГРАММАТИКА: «СОНЫҢ САЛДАРЫНАН» И «СОНЫҢ АРҚАСЫНДА» 🔽
📑 Пример из текста:
Соның салдарынан менің көлігімнің қанатына соғылып, қорғаныш қаптамаларын зақымдап алды.
В результате она столкнулась с крылом моей машины и повредила защитные накладки.
🔍 Разбираем форму: соның салдарынан
Фраза переводится:
= в результате этого
= вследствие этого
= из-за этого
= как следствие этого
📐 Как строится форма: сол + ілік септік + салдар + III жақ тәуелдік жалғауы + шығыс септік
📌 сол — тот, это
📌 соның — этого (родительный падеж)
📌 салдар — последствие
📌 салдары — последствие этого
📌 салдарынан — вследствие этого, как следствие этого
👉 соның салдарынан — вследствие этого, в результате этого
📌 Эта конструкция показывает причинно-следственную связь между двумя событиями.
Чаще всего переводится:
— в результате этого...
— вследствие этого...
— из-за этого...
— как следствие...
В современной речи конструкция соның салдарынан обычно употребляется, когда речь идёт о нежелательных или отрицательных последствиях.
Чаще всего используется, когда речь идёт о:
✅ авариях
✅ ошибках
✅ болезнях
✅ проблемах
✅ потерях
✅ повреждениях
🟢 Противоположная конструкция: соның арқасында
Фраза переводится:
= благодаря этому
= благодаря ему
= благодаря ей
📐 Как строится форма:
сол + ілік септік + арқа + III жақ тәуелдік жалғауы + жатыс септік
📌 арқа — спина, опора
📌 арқасы — его (её) опора
📌 арқасында — благодаря этому
👉 соның арқасында — благодаря этому
📌 Исторически слово арқа («спина», «опора») приобрело переносное значение «поддержка».
Поэтому конструкция соның арқасында употребляется, когда говорится о хорошем результате, достигнутом благодаря чему-либо.
Чаще всего переводится:
— благодаря этому...
— благодаря ему...
— благодаря ей...
Обычно употребляется, когда речь идёт о:
✅ помощи
✅ успехе
✅ победе
✅ достижении цели
✅ хорошем результате
⚖️ Сравнение
❌ Соның салдарынан көлік зақымданды.
В результате этого машина была повреждена.
✅ Соның арқасында бәрі аман қалды.
Благодаря этому все остались живы.
❌ Соның салдарынан жұмысынан айырылды.
В результате этого он лишился работы.
✅ Соның арқасында жақсы жұмыс тапты.
Благодаря этому он нашёл хорошую работу.
❌ Соның салдарынан біз кешігіп қалдық.
Из-за этого мы опоздали.
✅ Соның арқасында уақытында жеттік.
Благодаря этому мы приехали вовремя.
❌ Соның салдарынан телефон бұзылып қалды.
В результате этого телефон сломался.
✅ Соның арқасында телефонды жөндеп алдық.
Благодаря этому мы смогли починить телефон.
❌ Соның салдарынан көп шығынға ұшырадым.
В результате этого я понёс большие убытки.
✅ Соның арқасында көп ақша үнемдедім.
Благодаря этому я сэкономил много денег.
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
зақымданған — повреждённый
(зақымдану — повреждаться, -ған — причастие)
қанат — крыло
немесе — или
жол-көлік оқиғасы — дорожно-транспортное происшествие, ДТП
кезіндегі — во время
(кез — время, -індегі — относящийся к)
ереже — правило
бірнеше жыл бұрын — несколько лет назад
басымнан өткен — со мной произошло, в моей жизни произошло
(бас — голова, басынан өту — произойти с кем-либо, -ымнан — исходный падеж)
мынадай — такой
оқиға — случай, происшествие
еді — было такое, было
көлікпен — на машине
(көлік — машина, транспорт, -пен — творительный падеж)
ауладан — со двора
(аула — двор, -дан — исходный падеж)
шығып келе жатқанмын — выезжал
(шығу — выходить, выезжать, -ып келе жату — продолжительное действие)
қарсы алдымнан — навстречу мне
(қарсы алдымнан — навстречу)
бір қыз — девушка
келе жатты — ехала, шла
(келу — приходить, ехать, -е жату — продолжительное действие)
екі көліктің — двух машин
(екі — два, көлік — машина, -тің — род. падеж)
қатар өтуіне — чтобы проехать рядом
(қатар өту — проехать рядом, -іне — дат. падеж)
тым тар — слишком узкий
тоқтадым — остановился
(тоқтау — останавливаться, -дым — я)
ал ол болса — а она
өте аламын — смогу проехать
(өту — проходить, проезжать, -е аламын — могу)
деп ойлап — думая, что
тоқтамады — не остановилась
(тоқтау — останавливаться, -мады — отрицательная форма)
соның салдарынан — в результате
көлігімнің қанатына — в крыло моей машины
(көлік — машина, -імнің — моей, қанат — крыло, -ына — дат. падеж)
соғылып — столкнувшись
(соғылу — удариться, столкнуться, -ып — деепричастие)
қорғаныш қаптамаларын — защитные накладки
(қорғаныш — защитный, қаптама — накладка, -ларын — вин. падеж)
зақымдап алды — повредила
(зақымдау — повреждать, -п алу — совершить действие)
жөндеу жұмыстарының — ремонтных работ
(жөндеу жұмыстары — ремонтные работы, -ның — род. падеж)
барлық шығынын — все расходы
(барлық — все, шығын — расход, -ын — вин. падеж)
төлеп беремін — оплачу
(төлеу — платить, -п беру — сделать для кого-то)
уәде берді — пообещала
(уәде беру — обещать)
мәселе — дело, вопрос
келісіммен — по соглашению
(келісім — соглашение, -мен — творительный падеж)
шешілетін шығар — наверное, решится
(шешілу — решаться, -етін шығар — вероятно)
қателік жасадым — совершил ошибку
(қателік жасау — совершать ошибку)
көлігімді — мою машину
(көлік — машина, -імді — мою, вин. падеж)
жолдан — с дороги
(жол — дорога, -дан — исходный падеж)
аулаға қарай — в сторону двора
жылжытып қойдым — передвинул
(жылжыту — передвигать, -ып қою — завершённое действие)
аяқ астынан — внезапно
ойын өзгертіп — изменив своё мнение
(ой — мнение, мысль, өзгерту — менять)
ештеңе — ничего
төлемейтінін — что не будет платить
(төлеу — платить, -мейтінін — что не)
айтты — сказала
(айту — говорить, -ты — прош. вр.)
содан кейін — после этого
маған — мне
(мен — я, -ған — дат. падеж)
жол полициясын — дорожную полицию
(жол полициясы — дорожная полиция, -н — вин. падеж)
шақыруға — вызвать
(шақыру — вызывать, -ға — дат. падеж)
тура келді — пришлось
жолым болды — мне повезло
ақырында — в итоге
полиция қызметкерінің алдында — перед сотрудником полиции
(полиция қызметкері — сотрудник полиции, алдында — перед)
өз кінәсін — свою вину
(кінә — вина, -сін — вин. падеж)
мойындады — признала
(мойындау — признавать)
мойындамаған жағдайда — если бы не признала
(мойындамау — не признавать, жағдайда — в случае)
ештеңесіз — ни с чем
қалуым — остаться
(қалу — оставаться, -ым — моё действие)
мүмкін еді — мог бы
ешбір жағдайда — ни в коем случае
орнынан — с места
(орын — место, -нан — исходный падеж)
жылжытуға болмайды — нельзя передвигать
(жылжыту — передвигать, болмайды — нельзя)
апаттың мән-жайын — обстоятельства аварии
(апат — авария, мән-жай — обстоятельства, -ын — вин. падеж)
анықтауды — определение, выяснение
(анықтау — определять, выяснять, -ды — вин. падеж)
қиындатып — затруднив
(қиындату — усложнять, затруднять, -ып — деепричастие)
тіпті — даже
оқиға орнын — место происшествия
(оқиға орны — место происшествия, -н — вин. падеж)
тастап кету — покидание, оставить
ретінде — в качестве
бағалануы мүмкін — может быть расценено
(бағалану — оцениваться, расцениваться, мүмкін — может)
Скрыть словарь
📅 №38
📹 Разбор (youtube)
👩🏫 ҚАЗАҚ ТІЛІН ҮЙРЕНУ ЖОЛЫМДАҒЫ ЕҢ МАҢЫЗДЫ АДАМ
САМЫЙ ВАЖНЫЙ ЧЕЛОВЕК В МОЕМ ИЗУЧЕНИИ КАЗАХСКОГО ЯЗЫКА
📌 Глагол дня: түзету – исправлять, поправлять, выпрямлять
|
2025 (Екі мың жиырма бес) жылғы 24 (жиырма төртінші) мамырда өзім үшін және қазақ тілін үйренгісі келетін барша адамға арнап қазақ тілін үйрену марафонын бастадым. |
24.05.25 я запустил для себя и всех желающих марафон по изучению казахского языка.
| |
Мен өзім ойлап тапқан тіл үйрену жүйесін қолданамын. |
Я использую систему изучения языка, которую придумал сам.
| |
Оның мәні – барлық ойларымды, естеліктерімді және идеяларымды жаңа тілде сипаттап жазу. |
Она заключается в том, чтобы описывать все свои мысли, воспоминания и идеи на новом языке.
| |
Уақыт өте келе бұл мені қазақ тілінде ойлауға үйретеді. |
Постепенно это приучит меня думать на казахском языке.
| |
Менің міндетім – барлық ойларым мен естеліктерімді жаңа тілге көшіру. |
Моя задача — перевести все свои мысли и воспоминания на новый язык.
| |
Бұл – күнделікті жұмыс. |
Это ежедневная работа.
| |
Күн сайын өз ойымнан жаңа бір тақырып таңдап, жаңа бір етістікті алып, сол бойынша шағын әңгіме құрастырамын. |
Каждый день я беру новую тему из своей головы, новый глагол и составляю небольшой рассказ.
| |
Содан кейін нейрожелі оны аударуға көмектеседі. |
Потом нейросеть помогает мне с переводом.
| |
Ал содан кейін ең маңызды кезең басталады: менің репетиторым, филолог әрі, бәлкім, қазірдің өзінде досыма айналған адам осы мәтінді барынша табиғи етіп, жасанды интеллект жіберген қателерді түзетеді. |
А затем происходит самое главное: мой репетитор, филолог и, наверное, уже друг помогает сделать этот текст максимально естественным, исправляя ошибки искусственного интеллекта.
| |
Күн сайын ол маған: «Қарап шықтым, түзеттім», – деп хабарлама жібереді. |
Каждый день она отправляет мне сообщение: «Посмотрела, исправила».
| |
Мен сол хабарламаны асыға күтемін. |
И я очень жду этого сообщения.
| |
Содан кейін мәтінді алып, онымен жұмыс істеймін. |
После этого я беру текст и работаю с ним.
| |
Жаныңда бағыт-бағдар беріп, қателеріңді түзетіп, көмектесе алатын маманның болғаны қандай жақсы. |
Хорошо, когда рядом есть специалист, который может подсказать, исправить и помочь.
|
📘 ГРАММАТИКА: -ҒАНЫ ЖАҚСЫ / ЖАМАН / ӨКІНІШТІ... — «ХОРОШО / ПЛОХО / ЖАЛЬ, ЧТО...» 🔽
🔽 Пример из текста:
Жаныңда бағыт-бағдар беріп, қателеріңді түзетіп, көмектесе алатын маманның болғаны қандай жақсы.
Хорошо, когда рядом есть специалист, который может подсказать, исправить ошибки и помочь.
🔍 Что это за конструкция?
Сначала мы называем сам факт действия или существования чего-либо, а затем даем этому факту оценку.
Получается такая схема:
[Факт] + [Оценка]
В русском языке мы обычно говорим:
Хорошо, что...
Жаль, что...
Плохо, что...
А в казахском языке буквально получается:
То, что произошло, — хорошо.
То, что произошло, — плохо.
То, что произошло, — жаль.
То есть сначала называется сам факт, а затем говорится, как к нему относятся.
📐 Как строится форма
1️⃣ Если речь идёт о действии
етістік + -ған/-ген/-қан/-кен + тәуелдік жалғауы + сөз-бағалау
Например:
келгені жақсы
Хорошо, что пришёл.
айтқаның дұрыс болды
Правильно, что ты сказал.
2️⃣ Если оценивается наличие кого-либо или чего-либо
зат есім + ілік септік + болғаны + сөз-бағалау
Например:
маманның болғаны қандай жақсы
Здесь используется обычная притяжательная конструкция (изафет):
маманның — специалиста (ілік септік)
болғаны — факт существования, наличия
Буквально:
То, что есть специалист, — как хорошо.
По-русски:
Как хорошо, что рядом есть специалист.
📌 Чем отличается от формы на -ғанын?
Это одна из самых важных тем в казахской грамматике.
-ғанын / -генін (табыс септік)
Эта форма обозначает объект действия.
После неё обычно идут глаголы:
көру — увидеть
білу — узнать
есту — услышать
айту — сказать
түсіну — понять
байқау — заметить
Например:
Мен оның келгенін білдім.
Я узнал, что он пришёл.
Буквально:
Я узнал то, что он пришёл.
-ғаны / -гені (атау септік)
Эта форма обозначает сам факт действия или существования, которому затем даётся оценка.
Например:
Оның келгені жақсы болды.
Хорошо, что он пришёл.
Буквально:
Сам факт его прихода оказался хорошим.
⭐️ Какие слова чаще всего используются после этой конструкции?
жақсы / жақсы болды
Хорошо.
Осында болғаның жақсы болды.
Хорошо, что ты здесь.
жаман / жаман болды
Плохо.
Кешіккенің жаман болды.
Плохо, что ты опоздал.
дұрыс / дұрыс болды
Правильно.
Ертерек айтқаның дұрыс болды.
Хорошо (правильно), что ты сказал раньше.
үлкен қуаныш
Большая радость.
Сенің келгенің үлкен қуаныш.
То, что ты пришёл, — большая радость.
өкінішті
Жаль.
Оның келмегені өкінішті.
Жаль, что он не пришёл.
таңғаларлық
Удивительно.
Оның осылай сөйлегені таңғаларлық.
Удивительно, что он так сказал.
🧩 Примеры
Менің бүгін бос болғаным қандай жақсы!
Как хорошо, что сегодня я свободен.
Сенің көмектескенің жақсы болды.
Хорошо, что ты помог.
Олардың уақытында келгені дұрыс болды.
Хорошо, что они пришли вовремя.
Бүгін жаңбыр жаумағаны жақсы болды.
Хорошо, что сегодня не было дождя.
Балалардың аман қалғаны — үлкен қуаныш.
То, что дети остались живы, — большая радость.
Оның келмегені өкінішті.
Жаль, что он не пришёл.
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
қазақ тілін — казахский язык
(қазақ тілі — казахский язык, -н — вин. падеж)
үйрену жолымдағы — на моём пути изучения
(үйрену — изучение, жол — путь, -ымдағы — находящийся на моём пути)
ең маңызды — самый важный
адам — человек
өзім үшін — для себя
(өзім — сам, үшін — для)
үйренгісі келетін — желающие изучать
(үйрену — изучать, -гісі келу — хотеть, -етін — причастие)
барша адамға — всем людям
(барша — все, адам — человек, -ға — дат. падеж)
арнап — посвящая, для
(арнау — посвящать, -п — деепричастие)
қазақ тілін үйрену марафонын — марафон по изучению казахского языка
(қазақ тілін үйрену марафоны — марафон по изучению казахского языка, -н — вин. падеж)
бастадым — начал
(бастау — начинать, -дым — я)
өзім ойлап тапқан — придуманный мной
(ойлап табу — придумывать, -қан — причастие)
тіл үйрену жүйесін — систему изучения языка
(тіл үйрену жүйесі — система изучения языка, -н — вин. падеж)
қолданамын — использую
(қолдану — использовать, -амын — я)
оның мәні — её суть
(мән — смысл, суть, -і — притяжательная форма)
барлық ойларымды — все мои мысли
(ой — мысль, -ларымды — вин. падеж)
естеліктерімді — мои воспоминания
(естелік — воспоминание, -терімді — вин. падеж)
идеяларымды — мои идеи
(идея — идея, -ларымды — вин. падеж)
жаңа тілде — на новом языке
(жаңа — новый, тіл — язык, -де — местный падеж)
сипаттап жазу — описывать письменно
(сипаттау — описывать, жазу — писать)
уақыт өте келе — со временем
ойлауға — думать
(ойлау — думать, -ға — дат. падеж)
үйретеді — приучает, учит
(үйрету — учить, приучать, -еді — наст. вр.)
міндетім — моя задача
(міндет — задача, обязанность, -ім — моя)
жаңа тілге — на новый язык
(жаңа — новый, тіл — язык, -ге — дат. падеж)
көшіру — переносить, переводить
күнделікті жұмыс — ежедневная работа
күн сайын — каждый день
өз ойымнан — из своей головы
(ой — мысль, -ымнан — исходный падеж)
жаңа тақырып — новая тема
таңдап — выбрав
(таңдау — выбирать, -п — деепричастие)
жаңа етістікті — новый глагол
(етістік — глагол, -ті — вин. падеж)
сол бойынша — по этому, на основе этого
шағын әңгіме — небольшой рассказ
құрастырамын — составляю
(құрастыру — составлять, -амын — я)
содан кейін — после этого
нейрожелі — нейросеть
оны — его, это
(ол — он, она, -ны — вин. падеж)
аударуға — переводить
(аудару — переводить, -ға — дат. падеж)
көмектеседі — помогает
(көмектесу — помогать, -еді — наст. вр.)
ең маңызды кезең — самый важный этап
басталады — начинается
(басталу — начинаться, -ады — наст. вр.)
репетиторым — мой репетитор
(репетитор, -ым — мой)
филолог — филолог
бәлкім — возможно, наверное
қазірдің өзінде — уже сейчас
досыма айналған — ставший моим другом
(дос — друг, -ыма — моим, айналу — становиться, -ған — причастие)
барынша — максимально
табиғи етіп — естественным образом
(табиғи — естественный, ету — делать)
жасанды интеллект — искусственный интеллект
жіберген қателерді — допущенные ошибки
(қате жіберу — допускать ошибки, қате — ошибка, -лерді — вин. падеж)
түзетеді — исправляет
(түзету — исправлять, -еді — наст. вр.)
хабарлама — сообщение
жібереді — отправляет
(жіберу — отправлять, -еді — наст. вр.)
қарап шықтым — просмотрела полностью
(қарап шығу — просмотреть полностью)
түзеттім — исправила
(түзету — исправлять, -тім — я)
сол хабарламаны — то сообщение
(сол — тот, хабарлама — сообщение, -ны — вин. падеж)
асыға күтемін — очень жду
(асыға күту — ждать с нетерпением)
мәтінді — текст
(мәтін — текст, -ді — вин. падеж)
онымен — с ним
(ол — он, -мен — творительный падеж)
жұмыс істеймін — работаю
(жұмыс істеу — работать, -мін — я)
жаныңда — рядом с тобой
(жан — рядом, -ыңда — местный падеж)
бағыт-бағдар беріп — направляя, давая ориентир
(бағыт-бағдар беру — направлять, подсказывать)
қателеріңді — твои ошибки
(қате — ошибка, -леріңді — вин. падеж)
көмектесе алатын — способный помочь
(көмектесу — помогать, алу — мочь, -атын — причастие)
маманның — специалиста
(маман — специалист, -ның — род. падеж)
болғаны қандай жақсы — как хорошо, что есть
Скрыть словарь
📅 №39
📹 Разбор (youtube)
🤸♂️ БІЗДІҢ ДЕНЕМІЗ ДҮНИЕГЕ КЕЛГЕН СӘТТЕН-АҚ ТАҢҒАЛАРЛЫҚ ИКЕМДІЛІККЕ ИЕ
НАШЕ ТЕЛО С РОЖДЕНИЯ ОБЛАДАЕТ НЕВЕРОЯТНОЙ ГИБКОСТЬЮ
📌 Глагол дня: бүгу – гнуть, сгибать
|
Біздің саусақтарымыз, қолымыз, аяқтарымыз, мойнымыз, арқамыз иіледі — жалпы алғанда, денеміздегі буындардың басым бөлігі кең ауқымда бүгіле алады. |
У нас сгибаются пальцы, руки, ноги, шея, спина — практически все суставы способны двигаться в широком диапазоне.
| |
Мектепте оқып жүрген кезімде Рома деген сыныптасыма үнемі қызығатынмын. |
Когда я учился в школе, я всегда завидовал однокласснику Роме.
| |
Ол өте икемді әрі күшті болатын, шпагатқа еш қиындықсыз отыратын. |
Он был невероятно гибким и сильным, легко садился на шпагат.
| |
Негізі оның ешқандай ерекше қасиеті болған жоқ. |
Хотя он не был особенным.
| |
Оның менен айырмашылығы – кішкентай кезінен бастап дене шынықтырумен үнемі айналысқаны. |
Просто с раннего детства он регулярно занимался физкультурой, в отличие от меня.
| |
Қырық жастан асқаннан кейін оның өз денесіне жасаған еңбегінің қаншалықты құнды болғанын түсіндім. |
После сорока я понял, насколько ценным оказался его вклад в свое тело.
| |
Мұны жай ғана түсініп қойған жоқпын, денемнің икемділігі азайғанын байқап, оны өз басымнан сезіндім. |
И не просто понял, а ощутил, так как заметил в своем теле потерю гибкости.
| |
Менімен қатарлас кейбір адамдар іштері шығып кеткендіктен, тіпті еңкейіп аяқкиімінің бауын да байлай алмайды. |
Некоторые мои ровесники уже не могут завязать себе шнурки из-за большого живота.
| |
Ал көптеген қарт адамдарға қарап, денені және буындарды еркін бүгу қабілеті уақыт өте келе әлсірейтінін, әрі қарай оны қалпына келтірудің барған сайын қиындай түсетінін түсіндім. |
А посмотрев на многих стариков, я понял, что способность сгибать себя и свои суставы будет ухудшаться, и дальше будет только сложнее.
| |
Содан бері қартайғанша мысықтай икемді болып қалу үшін күн сайын қимылдап, барлық буындарыма жүктеме беріп, олардың қозғалғыштығын, икемділігін және қан айналымын сақтап тұруым керектігін түсіндім. |
И теперь, чтобы сохранить эту способность выгибаться, как кошка, до глубокой старости, я понял, что мне нужно ежедневно двигаться и давать нагрузку всем суставам, поддерживая их подвижность, гибкость и кровообращение.
| |
Сол себепті соңғы кезде дене шынықтырумен жиірек айналысуға өзімді үйретіп жүрмін. |
Поэтому в последнее время я все чаще приучаю себя к физкультуре.
|
📘 ГРАММАТИКА: «... ИКЕМДІЛІККЕ ИЕ» 🔽
📑 Пример из текста:
Біздің денеміз дүниеге келген сәттен-ақ таңғаларлық икемділікке ие.
Наше тело с самого рождения обладает невероятной гибкостью.
🔍 Разбираем форму: икемділікке ие
Фраза переводится:
= обладает гибкостью
= имеет гибкость
= владеет гибкостью
Дословный перевод;
= «к гибкости хозяин»
Но в целом она означает:
является обладателем чего-либо.
Слово ие означает:
ие — обладатель, владелец, хозяин.
📐 Как строится форма
зат есім + барыс септік (-қа/-ке/-ға/-ге) + ие
📌 икемділік — гибкость
📌 икемділікке — к гибкости
📌 ие — обладатель, владелец
👉 икемділікке ие — обладает гибкостью
📌 После слова ие существительное всегда употребляется в барыс септігінде (дательном падеже).
Например:
талантқа ие
тәжірибеге ие
мүмкіндікке ие
құқыққа ие
беделге ие
📌 Как изменяется слово «ие»?
Если речь идёт о себе или собеседнике, слово ие получает личное окончание.
Мен бұл құқыққа иемін.
Я обладаю этим правом.
Сен үлкен талантқа иесің.
Ты обладаешь большим талантом.
Сіз мол тәжірибеге иесіз.
Вы обладаете большим опытом.
Ол жақсы беделге ие.
Он обладает хорошей репутацией.
Біз үлкен мүмкіндікке иеміз.
Мы обладаем большими возможностями.
Сендер мол тәжірибеге иесіңдер.
Вы обладаете большим опытом.
Сіздер үлкен құқыққа иесіздер.
Вы обладаете большими правами.
Олар мол тәжірибеге ие.
Они обладают большим опытом.
📌 Распространенные словосочетания:
икемділікке ие — обладать гибкостью
талантқа ие — обладать талантом
тәжірибеге ие — обладать опытом
білімге ие — обладать знаниями
қабілетке ие — обладать способностями
мүмкіндікке ие — обладать возможностью
құқыққа ие — обладать правом
артықшылыққа ие — обладать преимуществом
беделге ие — обладать репутацией
ерекшелікке ие — обладать особенностью
қасиетке ие — обладать качеством
сұранысқа ие — пользоваться большим спросом
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
біздің денеміз — наше тело
(дене — тело, -міз — наше)
дүниеге келген сәттен-ақ — с самого рождения
(дүниеге келу — родиться, сәт — момент, -тен-ақ — сразу с)
таңғаларлық — удивительный, невероятный
икемділікке — к гибкости
(икемділік — гибкость, -ке — дат. падеж)
ие — владелец, хозяин
саусақтарымыз — наши пальцы
(саусақ — палец, -тарымыз — наши)
қолымыз — наши руки
(қол — рука, -ымыз — наши)
аяқтарымыз — наши ноги
(аяқ — нога, -тарымыз — наши)
мойнымыз — наша шея
(мойын — шея, -ымыз — наша)
арқамыз — наша спина
(арқа — спина, -мыз — наша)
иіледі — сгибается
(иілу — сгибаться, -еді — наст. вр.)
жалпы алғанда — в целом
денеміздегі — в нашем теле
(дене — тело, -міздегі — находящийся в нашем теле)
буындардың — суставов
(буын — сустав, -дардың — род. падеж)
басым бөлігі — большая часть
кең ауқымда — в широком диапазоне
бүгіле алады — может сгибаться
(бүгілу — сгибаться, алу — мочь)
мектепте — в школе
(мектеп — школа, -те — местный падеж)
оқып жүрген кезімде — когда я учился
(оқу — учиться, -ып жүру — продолжительное действие, кез — время, -імде — местный падеж)
сыныптасыма — моему однокласснику
(сыныптас — одноклассник, -ыма — дат. падеж)
үнемі — постоянно
қызығатынмын — восхищался, завидовал
(қызығу — интересоваться, восхищаться, -атынмын — я)
өте икемді — очень гибкий
әрі — и, при этом
күшті — сильный
болатын — был
(болу — быть, -атын — прошедшее повторяющееся действие)
шпагатқа — на шпагат
(шпагат, -қа — дат. падеж)
еш қиындықсыз — без всяких трудностей
отыратын — садился
(отыру — садиться, -атын — прошедшее повторяющееся действие)
негізі — вообще, на самом деле
ешқандай — никакой
ерекше қасиеті — особое качество
(ерекше — особенный, қасиет — качество, -і — притяжательная форма)
болған жоқ — не было
айырмашылығы — отличие
(айырмашылық — отличие, -ы — притяжательная форма)
кішкентай кезінен бастап — с раннего детства
(кішкентай кез — раннее детство, -інен бастап — начиная с)
дене шынықтырумен — физкультурой
(дене шынықтыру — физкультура, -мен — творительный падеж)
айналысқаны — то, что занимался
(айналысу — заниматься, -қаны — действие)
қырық жастан асқаннан кейін — после сорока лет
(қырық жас — сорок лет, асу — перейти, -ғаннан кейін — после)
өз денесіне — своему телу
(дене — тело, -сіне — дат. падеж)
жасаған еңбегінің — его труда
(еңбек — труд, -інің — род. падеж)
қаншалықты — насколько
құнды — ценный
түсіндім — понял
(түсіну — понимать, -дім — я)
жай ғана — просто
түсініп қойған жоқпын — не просто понял
(түсіну — понимать, -іп қою — завершённость действия, жоқпын — отрицательная форма)
денемнің — моего тела
(дене — тело, -мнің — род. падеж)
икемділігі — гибкость
(икемділік — гибкость, -і — притяжательная форма)
азайғанын — что уменьшилась
(азаю — уменьшаться, -ғанын — что)
байқап — заметив
(байқау — замечать, -ап — деепричастие)
өз басымнан — на собственном опыте
сезіндім — почувствовал
(сезіну — чувствовать, -дім — я)
менімен қатарлас — ровесник
кейбір адамдар — некоторые люди
іштері шығып кеткендіктен — из-за большого живота
(іші шығу — живот выпирает, -іп кету — результат действия, -діктен — из-за)
тіпті — даже
еңкейіп — наклонившись
(еңкею — наклоняться, -іп — деепричастие)
аяқкиімінің бауын — шнурки обуви
(аяқкиім — обувь, бау — шнурок, -ын — вин. падеж)
байлай алмайды — не могут завязать
(байлау — завязывать, -й алмау — не мочь)
көптеген — многие
қарт адамдарға — пожилым людям
(қарт адам — пожилой человек, -дарға — дат. падеж)
қарап — посмотрев
(қарау — смотреть, -п — деепричастие)
денені — тело
(дене — тело, -ні — вин. падеж)
буындарды — суставы
(буын — сустав, -дарды — вин. падеж)
еркін — свободно
бүгу қабілеті — способность сгибать
(бүгу — сгибать, қабілет — способность, -і — притяжательная форма)
уақыт өте келе — со временем
әлсірейтінін — что ослабевает
(әлсіреу — ослабевать, -етінін — что)
әрі қарай — дальше
қалпына келтірудің — восстановления
(қалпына келтіру — восстанавливать, -дің — род. падеж)
барған сайын — всё больше и больше
қиындай түсетінін — что становится всё труднее
(қиындау — становиться труднее, түсу — усиливать значение, -етінін — что)
содан бері — с тех пор
қартайғанша — до старости
(қартаю — стареть, -ғанша — до тех пор пока)
мысықтай — как кошка
икемді болып қалу — оставаться гибким
(икемді болу — быть гибким, қалып қалу — оставаться)
қимылдап — двигаясь
(қимылдау — двигаться, -п — деепричастие)
барлық буындарыма — всем моим суставам
(буын — сустав, -дарыма — дат. падеж)
жүктеме беріп — давая нагрузку
(жүктеме беру — давать нагрузку)
қозғалғыштығын — подвижность
(қозғалғыштық — подвижность, -ын — вин. падеж)
икемділігін — гибкость
(икемділік — гибкость, -ін — вин. падеж)
қан айналымын — кровообращение
(қан айналымы — кровообращение, -н — вин. падеж)
сақтап тұруым — поддерживать, сохранять
(сақтау — сохранять, тұру — продолжительность действия, -ым — моё действие)
керектігін — что нужно
(керек — нужно, -тігін — что)
сол себепті — поэтому
соңғы кезде — в последнее время
жиірек — чаще
өзімді — себя
(өзім — сам, -ді — вин. падеж)
үйретіп жүрмін — приучаю
(үйрету — приучать, -іп жүру — продолжающееся действие, -мін — я)
Скрыть словарь
📅 №40
📹 Разбор (youtube)
🎂 НЕЛІКТЕН АДАМДАР ТУҒАН КҮНІНДЕ ШАМДЫ ҮРЛЕП СӨНДІРЕДІ?
ПОЧЕМУ ЛЮДИ ЗАДУВАЮТ СВЕЧИ НА ДЕНЬ РОЖДЕНИЯ?
📌 Глагол дня: үрлеу – дуть, продувать
|
Ұлымыздың немесе қызымыздың туған күні келгенде, біз әрдайым торт пен шам сатып аламыз. |
Когда у сына или дочери день рождения, мы всегда покупаем тортик и свечи.
| |
Мерекенің ең қызықты сәтінде шамдарды жағып, балаға тілек тілеуін айтып, содан кейін шамдарды үрлеп сөндіруін сұраймыз. |
И в самый разгар праздника зажигаем свечи, говорим, чтобы ребенок загадал желание и задул свечи.
| |
Ал сіздер де солай істейсіздер ме? |
А вы так делаете?
| |
Арғы күні тарихты аздап ақтарып көріп едім, өте қызықты бір дерекке тап болдым. |
Позавчера я немного покопался в истории и вот что обнаружил.
| |
Міне, не білгенім. |
Вот что обнаружил.
| |
Барлығы Ежелгі Грекиядан басталған екен. |
Все началось в Древней Греции.
| |
Ол кезде адамдар ғибадатханаға шамдармен безендірілген бал қосылған дөңгелек күлше әкелетін. |
Там люди приносили в храм медовую лепешку, украшенную свечами.
| |
Шамдарды үрлеген кезде, олардың түтінімен бірге дұғалары Артемидаға жетеді, ал ол оларды естиді деп сенген. |
Задувая свечи, они верили, что вместе с их дымом молитвы уходят к Артемиде, которая их слышит.
| |
Сонымен қатар, түтіннің дұғаның белгісі ретінде қабылдануы иудаизмде, православие және басқа да көптеген діни наным-сенімдерде кездеседі. |
Кроме того, дым как символ молитвы встречается во многих верованиях: у иудеев, православных и т. д.
| |
Кейінірек Рим империясының ақсүйектері арасында туған күнді атап өту дәстүрі пайда болды. |
Позднее среди знати Римской империи появилась традиция отмечать дни рождения.
| |
Ал он сегізінші ғасырда Германияда Kinderfest деп аталатын балалар мерекесі дүниеге келді. |
А в XVIII веке в Германии возник детский праздник Kinderfest.
| |
Балаларға арнап торт әзірлеп, үстіне шам жағып, олар тілек тілейтін болған. |
Детям на праздник готовили торт, зажигали свечи, и они загадывали желание.
| |
Әрине, кейбір діндар адамдарға мұндай дәстүр де, оның осындай түсіндірмесі де ұнамауы мүмкін. |
Конечно, некоторым религиозным людям возможно не понравится такая практика и такое объяснение.
| |
Бірақ менің ойымша, жүректен шыққан ізгі тілекті тілеп, оны көкке ақ ниетпен жолдаудың еш жамандығы жоқ. |
Но, на мой взгляд, загадать что-то доброе и отправить в небо свое желание — это не плохо.
|
📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «ҮРЛЕУ» 🔽
(дуть, продувать, вдувать, надувать, выдувать, изготовлять дутьём, раздувать, задувать)
Спряжение глагола «үрлеу» во всех временах и наклонениях казахского языка.
🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)
мен үрлеймін — я дую / буду дуть
біз үрлейміз
сен үрлейсің
сендер үрлейсіңдер
Сіз үрлейсіз
Сіздер үрлейсіздер
ол үрлейді
олар үрлейді
🧠 Формула:
үрлей + мін / сің / ді
🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)
мен үрлеп жатырмын — я сейчас дую
біз үрлеп жатырмыз
сен үрлеп жатырсың
сендер үрлеп жатырсыңдар
Сіз үрлеп жатырсыз
Сіздер үрлеп жатырсыздар
ол үрлеп жатыр
олар үрлеп жатыр
🧠 Формула:
үрлеп + жатыр + личное окончание
🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)
мен үрледім — я дул(а) / задул(а)
біз үрледік
сен үрледің
сендер үрледіңдер
Сіз үрледіңіз
Сіздер үрледіңіздер
ол үрледі
олар үрледі
🧠 Формула:
үрле + ді + личное окончание
🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее — говорящий был свидетелем)
мен үрлегенмін — я когда-то дул(а)
біз үрлегенбіз
сен үрлегенсің
сендер үрлегенсіңдер
Сіз үрлегенсіз
Сіздер үрлегенсіздер
ол үрлеген
олар үрлеген
🧠 Формула:
үрле + ген + личное окончание
🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)
мен үрлеппін — оказывается, я дул(а)
біз үрлеппіз
сен үрлепсің
сендер үрлепсіңдер
Сіз үрлепсіз
Сіздер үрлепсіздер
ол үрлепті
олар үрлепті
🧠 Формула:
үрлеп + пін / ті
🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)
мен үрлейтінмін — я обычно дул(а)
біз үрлейтінбіз
сен үрлейтінсің
сендер үрлейтінсіңдер
Сіз үрлейтінсіз
Сіздер үрлейтінсіздер
ол үрлейтін
олар үрлейтін
🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)
мен үрлермін — наверное, буду дуть
біз үрлерміз
сен үрлерсің
сендер үрлерсіңдер
Сіз үрлерсіз
Сіздер үрлерсіздер
ол үрлер
олар үрлер
🔹 8. МАҚСАТТЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Будущее намерения)
мен үрлемекпін — я собираюсь дуть
біз үрлемекпіз
сен үрлемексің
сендер үрлемексіңдер
Сіз үрлемексіз
Сіздер үрлемексіздер
ол үрлемек
олар үрлемек
🔹 9. ШАРТТЫ РАЙ
(Условное наклонение)
мен үрлесем — если я подую
біз үрлесек
сен үрлесең
сендер үрлесеңдер
Сіз үрлесеңіз
Сіздер үрлесеңіздер
ол үрлесе
олар үрлесе
🔹 10. БҰЙРЫҚ РАЙ
(Повелительное наклонение)
мен үрлейін — дай-ка я подую
біз үрлейік
сен үрле
сендер үрлеңдер
Сіз үрлеңіз
Сіздер үрлеңіздер
ол үрлесін
олар үрлесін
🔹 11. ҚАЛАУ РАЙ
(Желательное наклонение)
менің үрлегім келеді — я хочу подуть
біздің үрлегіміз келеді
сенің үрлегің келеді
сендердің үрлегілерің келеді
Сіздің үрлегіңіз келеді
Сіздердің үрлегілеріңіз келеді
оның үрлегісі келеді
олардың үрлегілері келеді
🔹 12. ЕСІМШЕ
(Причастие)
үрлеген — дувший, подувший
үрлейтін — который дует / обычно дует
үрлер — который будет дуть
🔹 13. КӨСЕМШЕ
(Деепричастие)
үрлеп — подув, дуя
үрлей — дуя
үрлегелі — собираясь подуть / с тех пор как собрался подуть
Скрыть грамматику
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
неліктен — почему
адамдар — люди
(адам — человек, -дар — мн. ч.)
туған күнінде — в день рождения
(туған күн — день рождения, -інде — местный падеж)
шамды — свечу
(шам — свеча, -ды — вин. падеж)
үрлеп — дуя, задувая
(үрлеу — дуть, -п — деепричастие)
сөндіреді — тушат
(сөндіру — тушить, -еді — наст. вр.)
ұлымыздың — нашего сына
(ұл — сын, -ымыздың — род. падеж)
немесе — или
қызымыздың — нашей дочери
(қыз — дочь, -ымыздың — род. падеж)
туған күні — день рождения
келгенде — когда наступает
(келу — приходить, -генде — когда)
әрдайым — всегда
торт — торт
шам — свеча
сатып аламыз — покупаем
(сатып алу — покупать, -мыз — мы)
мерекенің — праздника
(мереке — праздник, -нің — род. падеж)
ең қызықты сәтінде — в самый интересный момент
(сәт — момент, -інде — местный падеж)
шамдарды — свечи
(шам — свеча, -дарды — вин. падеж)
жағып — зажигая
(жағу — зажигать, -ып — деепричастие)
балаға — ребёнку
(бала — ребёнок, -ға — дат. падеж)
тілек тілеуін — чтобы загадал желание
(тілек тілеу — загадывать желание, -ін — вин. падеж)
айтып — говоря
(айту — говорить, -ып — деепричастие)
содан кейін — после этого
үрлеп сөндіруін — чтобы задул
(үрлеп сөндіру — задуть, -ін — вин. падеж)
сұраймыз — просим
(сұрау — просить, -ймыз — мы)
сіздер — вы
солай — так
істейсіздер ме — делаете?
(істеу — делать, -сіздер — вы мн. ч., ме — вопрос)
арғы күні — позавчера
тарихты — историю
(тарих — история, -ты — вин. падеж)
аздап — немного
ақтарып көріп едім — покопался, просмотрел
(ақтару — перелистывать, изучать, -ып көру — попробовать, едім — я)
өте қызықты — очень интересный
дерекке — на факт, на информацию
(дерек — факт, информация, -ке — дат. падеж)
тап болдым — наткнулся
(тап болу — наткнуться, встретить)
міне — вот
не білгенім — что я узнал
(білу — знать, узнать, -генім — то, что я узнал)
барлығы — всё
Ежелгі Грекиядан — из Древней Греции
(Ежелгі Грекия, -дан — исходный падеж)
басталған екен — оказывается, началось
(басталу — начинаться, -ған екен — выяснилось)
ол кезде — в то время
адамдар — люди
(адам — человек, -дар — мн. ч.)
ғибадатханаға — в храм
(ғибадатхана — храм, -ға — дат. падеж)
шамдармен — со свечами
(шам — свеча, -дармен — творительный падеж)
безендірілген — украшенный
(безендіру — украшать, -ілген — страдательное причастие)
бал қосылған — с добавлением мёда
(бал — мёд, қосу — добавлять, -ылған — страдательное причастие)
дөңгелек күлше — круглая лепёшка
әкелетін — приносили
(әкелу — приносить, -етін — причастие)
үрлеген кезде — когда задували
(үрлеу — дуть, -ген кезде — когда)
олардың — их
(олар — они, -дың — род. падеж)
түтінімен бірге — вместе с дымом
(түтін — дым, -імен — творительный падеж, бірге — вместе)
дұғалары — их молитвы
(дұға — молитва, -лары — их)
Артемидаға — к Артемиде
(Артемида, -ға — дат. падеж)
жетеді — доходят
(жету — доходить, -еді — наст. вр.)
естиді — слышит
(есту — слышать, -иді — наст. вр.)
деп сенген — верили, что
(сену — верить, -ген — причастие)
сонымен қатар — кроме того
түтіннің — дыма
(түтін — дым, -нің — род. падеж)
дұғаның белгісі — символ молитвы
(дұға — молитва, белгі — знак, символ, -сі — притяжательная форма)
ретінде — в качестве
қабылдануы — восприятие, принятие
(қабылдану — восприниматься, приниматься, -уы — отглагольное существительное)
иудаизмде — в иудаизме
(иудаизм, -де — местный падеж)
православие — православие
басқа да — и другие
көптеген — многие
діни наным-сенімдерде — религиозных верованиях
(діни наным-сенім — религиозное верование, -дерде — местный падеж)
кездеседі — встречается
(кездесу — встречаться, -еді — наст. вр.)
кейінірек — позднее
Рим империясының — Римской империи
(Рим империясы, -ның — род. падеж)
ақсүйектері арасында — среди знати
(ақсүйек — аристократ, знать, -тері арасында — среди)
туған күнді — день рождения
(туған күн — день рождения, -ді — вин. падеж)
атап өту дәстүрі — традиция праздновать
(атап өту — отмечать, дәстүр — традиция, -і — притяжательная форма)
пайда болды — появилась
(пайда болу — появляться)
он сегізінші ғасырда — в восемнадцатом веке
Германияда — в Германии
(Германия, -да — местный падеж)
деп аталатын — называемый
(аталу — называться, -атын — причастие)
балалар мерекесі — детский праздник
дүниеге келді — появился, возник
(дүниеге келу — появляться)
балаларға арнап — для детей
(арнау — посвящать, делать для кого-то)
әзірлеп — приготовив
(әзірлеу — готовить, -п — деепричастие)
үстіне — сверху, на него
(үсті — верх, -не — дат. падеж)
шам жағып — зажигая свечи
(шам жағу — зажигать свечи)
тілек тілейтін болған — загадывали желание
(тілек тілеу — загадывать желание, -етін болған — регулярное действие в прошлом)
әрине — конечно
кейбір — некоторые
діндар адамдарға — религиозным людям
(діндар адам — религиозный человек, -дарға — дат. падеж)
мұндай дәстүр — такая традиция
түсіндірмесі — объяснение
(түсіндірме — объяснение, -сі — притяжательная форма)
ұнамауы мүмкін — может не понравиться
(ұнау — нравиться, -мауы мүмкін — может не)
бірақ — но
менің ойымша — по моему мнению
жүректен шыққан — идущий от сердца
(жүрек — сердце, шығу — выходить, -қан — причастие)
ізгі тілекті — доброе пожелание
(ізгі тілек — доброе пожелание, -ті — вин. падеж)
тілеп — пожелав
(тілеу — желать, -п — деепричастие)
оны — его
(ол — он, она, -ны — вин. падеж)
көкке — в небо
(көк — небо, -ке — дат. падеж)
ақ ниетпен — с добрыми намерениями
(ақ ниет — добрые намерения, -пен — творительный падеж)
жолдаудың — отправления
(жолдау — отправлять, -дың — род. падеж)
еш жамандығы жоқ — нет ничего плохого
Скрыть словарь
|