Автор: Андрей Якубин   Телеграм-канал «Казахский язык за год»

📅 161-КҮН / 161-Й ДЕНЬ

🗝 АШЫЛЫСТАРҒА ТОЛЫ БІР КҮННІҢ ТАРИХЫ
ИСТОРИЯ ОДНОГО ДНЯ, ПОЛНОГО ОТКРЫТИЙ

📌 Глагол дня: ашу – открывать

Таңертең көзімді ашып, тұратын уақыт келгенін түсіндім.
Утром я открыл глаза и понял, что пора вставать.

Телефон экранын ашып, орнымнан тұрдым, жуынатын бөлмеге барып, есігін ашып, бетімді жудым.
Я открыл экран телефона, встал, подошел к ванной комнате, открыл дверь, умылся.

Асүйге кіріп, ноутбукті аштым, қостым. Содан кейін бөлмеге таза ауа кіруі үшін терезені аштым. Су кранын ашып, өзіме бір стақан су құйдым.
Зашел на кухню, открыл ноутбук, включил его. Потом я открыл окно, чтобы свежий воздух зашел в комнату. Открыл кран и налил себе стакан воды.

Қазақ тіліндегі жаңа мәтінді оқып, жаңа сөздерді жазып алдым. Содан соң қазақ тілі марафонының арнасын ашып, жаңа материалдарды орналастырдым.
Я прочитал новый текст на казахском языке и выписал новые слова. Потом я открыл канал марафона казахского языка и разместил свежие материалы.

Енді таңғы ас ішуге және жұмысқа баруға болады.
Теперь можно позавтракать и идти на работу.

Жаңа күн алдымызға жаңа мүмкіндіктер ашады.
Новый день открывает перед нами новые возможности.

Өзімнің шағын пәтерімнің есігін ашып, жұмысқа кетемін.
Открываю двери своей небольшой квартиры и иду на работу.

Жұмыста мен жұмыс тапсырмаларының тізімін ашып, оларды орындауға кірісемін. Жұмыспен қатар қазақ тілі чатын жиі ашып, сонда хабарламалар жазамын.
На работе я открываю список своих рабочих задач и приступаю к выполнению. Параллельно с работой я часто открываю чат казахского языка и пишу туда сообщения.

Мен өз жұмысымды және қазақ тілін жақсы көремін.
Я люблю свою работу и люблю казахский язык.

Кешке жұмыстан келгенімде, сүйікті жұбайым есікті ашып қарсы алады. Өмір тамаша!
Вечером любимая жена мне откроет дверь, когда я приду с работы. Жизнь прекрасна!

📘 ГРАММАТИКА: Конструкция –ған/–ген + притяжательное окончание + –де

📑 Пример из текста: Кешке жұмыстан келгенімде, сүйікті жұбайым есікті ашып қарсы алады.
Когда я прихожу с работы вечером, любимая жена открывает дверь и встречает меня.

🔍 Разбираем: келгенімде
📝 Конструкция –ған/–ген + притяжательное окончание + –де/–да/–та/–те - показывает момент, когда кто-то совершил действие.
👉 Она означает: «в тот момент, когда я / ты / он сделал что-то».
📌 Притяжательное окончание выражает действующее лицо, поэтому местоимения (мен, сен, ол) можно не писать, если понятно из контекста.

🛠 Как образуется:
1️⃣ Глагол → оқу (читать)
2️⃣ Суффикс причастия → оқыған (прочитавший)
3️⃣ Притяжательное окончание → оқығаным (мой акт чтения)
4️⃣ Местный падеж → оқығанымда (в момент, когда я прочитал)
📖 оқығанымда = когда я прочитал / в момент моего прочтения

🧩 Примеры в предложениях:
— Үйге келгенімде, балалар теледидар көріп отырды.
Когда я пришёл домой, дети смотрели телевизор.

— Таңертең тұрғанымда, күн жарқырап тұрды.
Когда я проснулся утром, солнце ярко светило.

— Жаңалықты естігенімде, қатты қуандым.
Когда я услышал новость, я очень обрадовался.

— Кітапты оқығанымда, жаңа нәрсе білдім.
Когда я прочитал книгу, я узнал что-то новое.

— Ол кеткенінде, бәрі үнсіз қалды.
Когда он ушёл, все замолчали.

— Сен келгеніңде, мен тамақ дайындап жатқан едім.
Когда ты пришёл, я готовил еду.

— Біз барғанымызда, концерт басталып қойды.
Когда мы пришли, концерт уже начался.

— Сендер айтқандарыңда, мен ойланып қалдым.
Когда вы это сказали, я задумался.

🗣 Варианты по лицам:
келгенімде — когда я пришёл
келгеніңде — когда ты пришёл
келгенінде — когда он пришёл
келгенімізде — когда мы пришли
келгендеріңде — когда вы пришли
келгендерінде — когда они пришли

📎 Разница между –ғанда/–генде и –ған + тәуелдік + –де:
Келгенде → просто «когда пришёл» — нейтрально, указывает время.
Келгенімде → «в момент моего прихода» — подчёркивает сам момент действия.

⏳ –ғанда/–генде показывает время действия,
🎯 –ғанымда выделяет момент и личную связь с этим действием.

📅 162-КҮН / 162-Й ДЕНЬ

🍽 БЕСБАРМАҚ ҚАЛАЙ ДАЙЫНДАЛАДЫ?
КАК ГОТОВИТСЯ БЕШБАРМАК?

📌 Глагол дня: қайнату – кипятить

Етті жақсылап жуып, үлкен қазанға салып, үстіне су құйыңыз.
Хорошо промойте мясо, положите в большой казан и залейте водой.

Суды қайнатып, бетіне шыққан көбікті алып тастаңыз.
Доведите воду до кипения и снимите пену.

Содан кейін отты баяулатып, ет сүйектен оңай ажырағанша жұмсақ болып піскенге дейін қайнатыңыз.
Затем убавьте огонь и варите мясо до мягкости, пока оно легко не отделяется от кости.

Пісуіне бір сағат қалғанда тұз, лавр жапырағын және қара бұрыш қосыңыз.
За час до готовности добавьте соль, лавровый лист и черный перец.

Кейбіреулер сорпаның дәмін жақсарту үшін оған пияз қосады.
Некоторые добавляют в бульон лук, чтобы сделать вкус насыщеннее.

Бөлек ыдыста ұн, жұмыртқа, тұз және аздап су немесе сорпа қосып, қатты қамыр илеңіз.
В отдельной миске замесите крутое тесто из муки, яйца, соли и немного воды или бульона.

Қамырды жақсылап илеңіз — оның созылғыштығы мен дәмі соған байланысты.
Хорошо вымесите тесто — от этого зависит его упругость и вкус.

Қамырды жұқа етіп жайып, оны төртбұрыш немесе ромб түрінде кесіңіз.
Раскатайте тесто тонко и нарежьте его квадратиками или ромбами.

Ет піскен соң, оны алып қойып, қамырды сол сорпаға пісіріңіз.
Когда мясо сварится, выньте его и отварите тесто в том же бульоне.

Қамыр піскеннен кейін табаққа салып, үстіне етті орналастырыңыз.
Когда тесто готово, выложите его на блюдо и положите сверху мясо.

Пиязды жұқалап турап, үстіне себіңіз және аздап сорпа құйыңыз.
Тонко нарежьте лук, посыпьте сверху и немного полейте бульоном.

Беcбармақ ыстық күйінде беріледі — бұл мерекелік, дәмді әрі тойымды тағам.
Бешбармак подается горячим — блюдо праздничное, вкусное и сытное.

📘 ГРАММАТИКА: Разговорник «На кухне и за столом» 🔽

🥟 Приятного аппетита, приглашения
Ас дәмді болсын! — Приятного аппетита!
Дастархан дайын. Жүріңіздер! — Стол накрыт. Пойдёмте!
Төрлетіңіздер! Қазір шай ішеміз. — Проходите! Сейчас будем пить чай.
Төрлетіңіздер, отырыңыздар. Дәм татпай кетуге болмайды. — Проходите, садитесь. Не отведав еды, уходить нельзя.
Қане, дастарханға келіңдер, тамақтанайық. — Давайте все к столу, будем кушать.
Ал енді тамақтанайық. Келіңдер, отырыңдар. — Ну, теперь давайте покушаем, усаживайтесь.
Төрге шық, мен қазір шай әзірлеп жіберейін. Сосын отырып шай ішеміз. — Проходи, я сейчас приготовлю чай. Потом сядем и попьём чаю.
Келіңіздер, тамақ дайын, суытпай ішіп алыңдар! — Идите кушать, еда готова, пока не остыла, поешьте!

😋 Хочешь/не хочешь есть, голод
Тамақ ішкің келе ме? — Ты хочешь кушать?
Қарным ашып кетті. — Я проголодался.
Жоқ, мен аш емеспін. — Нет, я не голодный.
Жегім келмейді / Жегім келіп тұрған жоқ. — Я не хочу есть.
Егер аш болсаң, бір нәрсе әзірлеп берейін. — Если ты голодный, могу что-нибудь приготовить.
Қарныңыз тоқ па? — Вы сыты?

🧑‍🍳 Приготовлю/принесу/передай
Мен таңғы ас дайындап жіберейін. — Я приготовлю завтрак.
Мен ас үйге барып шай дайындаймын. — Я иду на кухню и буду готовить чай.
Маған тұз беріп жібересің бе? — Передай, пожалуйста, соль.
Нан кесіп жіберші / Бір үзім нан әперіп жіберші. — Нарежь, пожалуйста, хлеб / Передай кусочек хлеба.
Маған дастарқан жаюға көмектесші. — Помоги накрыть на стол.
Жейтін бір нәрсе ала келіңіз. — Принесите что-нибудь поесть.

🍵 Чай, кофе, напитки
Сен таңертең кофе ішесің бе, әлде шай ішесің бе? — Ты по утрам кофе или чай пьёшь?
Шай сүтпен бе? Сүтсіз болсын ба? — Чай с молоком? Или без молока?
Сүтпен шай құйып беріңізші. — Налейте чай с молоком.
Лимон қосылған шай беріңізші / бар ма? — Дайте чай с лимоном / Есть чай с лимоном?
Кел, шайыңды іш. / Жүріңіз, шай ішейік. — Иди пить чай / Пойдёмте пить чай.
Суды көбірек ішіңіз. — Пейте больше воды.

🥣 Завтрак/обед/ужин
Таңғы асқа жүр. — Пойдём завтракать.
Түскі ас әзір ме? / Түскі асқа не дайын? — Обед готов? / Что готово на обед?
Кешкі асқа шақырамын. — Приглашаю на ужин.
Бүгін түстікке не әзірлейін сізге? — Вам сегодня на обед что приготовить?
Мен таңғы асымды ішейін деп жатырмын. — Я собираюсь завтракать.
Біз тамаққа кешігеміз. — Мы опоздаем к обеду.

🧂 За столом: этикет, просьбы
Тамақ алдында қолыңды жу. — Перед едой помой руки.
Қолдарыңды жудыңдар ма? — Вы руки помыли?
Төкпей-шашпай дұрыстап салсаңшы. — Клади аккуратно, не проливая и не рассыпая.
Тамақ ішкенде сөйлемеңдер! — Когда едите — не разговаривайте!
Отыр үстелдің басына. — Садись за стол.
Үстелдің бетін сүртші. — Вытри, пожалуйста, стол.

🍲 Предложить, угостить
Қадірлі қонақтар, дәм татып отырыңыздар. — Дорогие гости, угощайтесь.
Қазыдан ауыз тиіңіздер. — Казы попробуйте.
Кішкене болса да, ауыз тиіңіз (тиші). — Хоть немного, но отведайте.
Жеңдер, тамақ алыңдар. — Кушайте, ешьте.
Астан ауыз ти. — Отведай нашей пищи.
Тағы шай ішіңіз. — Выпейте ещё чаю.

👩‍🍳 Готовка и кухня
Тамақ жасап жатырмын. — Я готовлю кушать.
Жұмыртқа қуырып жатырмын / Жұмыртқа қуырып бересіз бе? — Я готовлю яичницу / Можете сделать яичницу?
Кешкі асқа лағман жасап жатырмын. — К ужину готовлю лагман.
Апельсин шырынын құйып берші. — Налей апельсиновый сок.
Тамақты жылытайын ба? — Разогреть еду?
Тоңазытқышта тамағың тұр, ысытып жеп ал. — В холодильнике еда, подогрей и поешь.

🧁 Вкусы и оценки
Өте дәмді болды / Тамағыңыз дәмді екен. — Было очень вкусно / Еда у вас вкусная.
Тіл үйірерлік. — Просто объедение.
Тұзы өткір боп кетпесін. — Не пересоли.
Торт тым тәтті. — Торт слишком сладкий.
Қандай қышқыл лимон! — Какой кислый лимон!

🥗 Предпочтения и диета
Мен бір жеңілірек тамақ аламын. — Возьму что-нибудь лёгкое.
Маған тәтті және майлы тамақты жеуге болмайды. — Мне нельзя сладкое и жирное.
Алтыдан кейін жемеймін / Диетадамын. — После шести не ем / Я на диете.
Таңертең мен жеңіл тамақтанамын. — Утром у меня лёгкий завтрак.
Кешкілік тамақты азырақ іш. — Вечером ешь меньше.

🥖 Хлеб и «ауыз тию»
Нан — дәм басы, онсыз өмір жоқ. — Хлеб — основа пищи, без него нет жизни.
Нанды шашуға, жерге тастауға болмайды. — Хлеб нельзя разбрасывать и бросать на землю.
Нан ауыз ти. — Отведай хлеба.
Нан турайын ба? — Нарезать хлеб?

🏪 В столовой/ресторане
Қай жерде тез тамақтануға болады? — Где можно быстро перекусить?
Асхана алыс па? — До столовой далеко?
Мейрамханадан тамақтанайық. — Давайте поедим в ресторане.
Біріншіге, екіншіге қандай тамақ бар? — Что есть на первое и на второе?
Сіздердің арнайы тағамдарыңыз қандай? — Какие у вас фирменные блюда?
🫖 Фразочки «про чай» и домашний уют
Қызым, шай қой, құдағимен рахаттанып шай ішейік. — Дочка, поставь чай — со сватьей попьём с удовольствием.
Ай, келін, не, шай ішіне тас түсті ме? — Эй, невестка, что, в чайник камень попал? (ждём уже два часа!)
Кез келген түсініксіз жағдайда отыр да, шай іш. — В любой непонятной ситуации — сядь и выпей чаю.

📅 163-КҮН / 163-Й ДЕНЬ

🗣 СҰРАҚ-ЖАУАП АРҚЫЛЫ ЖАТТЫҒУ — ЕРКІН СӨЙЛЕСУДІҢ КІЛТІ
ПРАКТИКА ВОПРОСОВ И ОТВЕТОВ — ПУТЬ К СВОБОДНОМУ ОБЩЕНИЮ

📌 Глагол дня: жауап беру – отвечать

Дұрыс сұрақ қоя білу және оған дұрыс жауап беру — шетелдік қоғамға бейімделудегі ең маңызды дағдыларының бірі.
Умение правильно задавать вопросы и отвечать на них — один из самых важных навыков для интеграции в иностранное общество.

Сондықтан тілді үйрену барысында күн сайын сұрақ қою мен жауап беруді жаттықтыру үшін адамдар табу өте маңызды.
Поэтому при изучении языка очень важно найти людей для ежедневной практики вопросов и ответов.

Мұндай жаттығу сізді шынайы қарым-қатынасқа дайындайды, өйткені ойыңызда нақты сөйлемдер мен табиғи құрылымдар қалыптасады.
Такая практика подготовит вас к реальному общению, ведь в голове появятся живые предложения и естественные конструкции.

Осындай тәжірибені өмірде және тұрмыста ең жиі қолданылатын сұрақтардан бастаған жөн.
Начинать такую практику стоит именно с тех вопросов, которые чаще всего используются в жизни и в быту.

Мысалы: Нан қанша тұрады? Стадионға қалай баруға болады? Касса қай жерде орналасқан? Аударыммен төлеуге бола ма? Он мың теңгеден қайтаратын ақшаңыз бар ма?
Например: Сколько стоит хлеб? Как доехать до стадиона? Где находится касса? Можно оплатить переводом? У вас будет сдача с 10 тысяч тенге?

Сондай-ақ осы сұрақтарға жауап беруді үйрену де маңызды.
Также важно научиться отвечать на эти вопросы.

Сондықтан бүгіннен бастап біз “Тірі Тілдескіш” (https://t.me/soileu_kz/16278) атты чат ашамыз, онда күн сайын сұрақ қою және оларға жауап беру дағдымызды жетілдіреміз.
Поэтому с сегодняшнего дня мы запускаем чат под названием “Живой разговорник”, в котором ежедневно будем оттачивать способность задавать вопросы и отвечать на них.

📘 ГРАММАТИКА: ОБРАЩЕНИЯ ПРИ ВОПРОСЕ И ПРОСЬБЕ 🔽

🤔 Как обращаться к людям, когда хотим что-то спросить или попросить? Вот вам варианты стандартных обращений от Татьяны Валяевой с сайта kaz-tili.kz (https://www.kaz-tili.kz/razgov/razgov04.htm):

🗣 Вежливое обращение
Кешіріңіз — Извините
Ғафу етіңіз — Простите
Айтыңызшы — Скажите, пожалуйста
Қайтадан айтыңызшы — Повторите, пожалуйста
Тыңдаңызшы — Послушайте, пожалуйста
Сәл күте тұрыңыз — Подождите немного Өтінемін, сәл тоқтаңызшы — Прошу, подождите немного, пожалуйста

🙋‍♂️ Когда хотим спросить или уточнить
Рұқсат па? — Разрешите?
Рұқсат етіңізші! — Разрешите, пожалуйста!
Бола ма? — Можно?
Айтуға рұқсат па? — Можно сказать?
Сізден сұрауға бола ма? — Можно у вас спросить?
Кіруге бола ма? — Можно войти?
Өтуге бола ма? — Можно пройти?
Кетуге рұқсат па? — Можно уйти?
Шығуға бола ма? — Можно выйти?
Сізден қоңырау шалуға бола ма? — Можно от вас позвонить?

🙌 Просьбы и просьбы-вежливости
Өтінемін — Прошу
Мархабат етіңіз — Будьте добры
Маған көмектесіңізші — Помогите мне, пожалуйста
Менің өтінішім бар еді — У меня есть просьба
Сіз маған көмектесе алмайсыз ба? — Вы не могли бы мне помочь?
Таңдауға көмектесіп жіберіңізші — Помогите выбрать, пожалуйста
Өтінемін, уақыт бөліңізші — Прошу, уделите время
Бір минут уақытыңызды бөліңізші — Уделите минуточку времени
Өтінемін, сөзімді бөлмеңізші — Прошу, не перебивайте меня
Өтінемін, шылым шекпеңізші — Прошу, не курите, пожалуйста
Қалам әпере қойыңызшы — Подайте, пожалуйста, ручку

💬 Положительные ответы
Иә, рұқсат — Да, можно
Иә, болады — Да, можно
Әрине, рұқсат — Конечно, можно
Рұқсат етіледі — Разрешается
Иә, айта беріңіз — Да, говорите
Кете беріңіз, рұқсат етемін — Можете уходить, разрешаю

🚫 Отказ или запрет
Жоқ, болмайды — Нет, нельзя
Рұқсат жоқ — Нет разрешения
Рұқсат етпеймін — Не разрешаю
Оған тыйым салынады — Это запрещено
Олай істеуге болмайды — Так делать нельзя
Айтуға болмайды — Нельзя говорить
Кетуге рұқсат жоқ — Уходить не разрешается

🙏 Извинения
Кешіріңіз — Простите
Кешірім сұраймын — Прошу прощения
Ғафу етіңіз — Извините
Ренжімеңіз — Не обижайтесь
Өкпелемеңіз — Не сердитесь
Айып етпеңіз — Не вините меня
Ашуланбаңыз — Не злитесь
Бұл менің кінәм — Это моя вина
Мен кінәлімін — Я виноват
Кешіккеніме кешірім сұраймын — Прошу прощения за опоздание
Кешіріңіз, мен асығыспын — Простите, я спешу
Кешіріңіз, мен сізді түсінбей қалдым — Простите, я вас не понял
Кешіріңіз, мен байқамай қалдым — Простите, я нечаянно

📅 164-КҮН / 164-Й ДЕНЬ

🏔 ТАУҒА ШЫҒУДАН ГӨРІ, ТАУДАН ТҮСУ ҚИЫНЫРАҚ БОЛАТЫН КЕЗДЕР БОЛАДЫ
БЫВАЕТ, ЧТО СПУСКАТЬСЯ С ГОРЫ СЛОЖНЕЕ, ЧЕМ ПОДНЯТЬСЯ

📌 Глагол дня: түсу – спускаться

Ол кезде мен университетте оқитынмын, және біз курстастарымызбен бірге Үлкен Алматы көліне саяхатқа баруды ұйғардық.
В то время я учился в университете, и мы с однокурсниками решили сходить в поход на Большое Алматинское озеро.

Біз ерте тұрдық, өзімізбен бірге тамақ алдық, автобуспен соңғы аялдамаға дейін бардық, әрі қарай жаяу жүріп көлге жеттік.
Мы встали пораньше, взяли с собой еду, доехали на автобусе до конечной остановки, а дальше дошли пешком до озера.

Саяхатқа тек жігіттер ғана барғандықтан, бұл бізге аздық етіп, таудың бір шыңына көтерілуге шешім қабылдадық.
Так как в поход пошли только парни, нам показалось этого мало, и мы решили подняться выше — на один из горных пиков.

Сөйтіп, біз бір таумен көтеріліп, басқа тау арқылы түсе бастадық.
Так получилось, что поднимались по одной горе, а спускаться пошли по другой.

Біраз жүрген соң мұз басталып кетті.
Через некоторое время начался лёд.

Төмен түсу соншалықты қауіпті болды, мен сырғып кетпес үшін таудың бойымен еңбектей бастадым.
Спуск стал настолько опасным, что я буквально начал ползти по горе, чтобы не соскользнуть.

Артқа қайту мүмкін болмай қалды.
Вернуться назад уже было невозможно.

Соңында біз таудан кешке дейін түстік.
В итоге мы спускались с горы до позднего вечера.

Автобустар тоқтап қалғандықтан, біз үйге жаяу қайттық.
Автобусы уже перестали ходить и мы пошли домой пешком.

Жолда жол талғамайтын көлікпен келе жатқан адам тоқтап, бәрімізді үйлерімізге дейін жеткізіп салды.
По дороге нас подобрал попутчик на внедорожнике и отвёз всех по домам.

Ол экстремалды түсу менің есімде мәңгі сақталып қалды.
Этот экстремальный спуск я запомнил на всю жизнь.

📘 ГРАММАТИКА: ГЛАГОЛ ТҮСУ 🔽

🔹 Базовые значения
түсу́ — спускаться, сходить, падать, садиться, опускаться

олар таудан тез түсті — они быстро спустились с горы
ағаштың басынан түсу — слезть с дерева
жапырақтар түсіп жатыр — листья опадают

🔹 Күрделі етістік — Сложный глагол
📝 Күрделі етістік — это сочетание двух (или более) глаголов, где первый выражает основное действие, а второй (вспомогательный) добавляет оттенок значения: начало, усиление, постепенность, завершённость и т.д.

📌 Во вспомогательной позиции түсу придаёт действию следующие смыслы:
— резкое или внезапное начало
— постепенное развитие или усиление
— ослабление или угасание действия

🧩 Сложные глаголы и устойчивые выражения с түсу:
жылай түсу — расплакаться (внезапное начало)
айта түсу — заговорить, начать говорить активнее
жақындай түсу — стать ближе
жақсара түсу — стать лучше
қарай түсу — взглянуть внимательнее
баяулай түсу — стать медленнее
суып түсу — остыть, охладеть
саябырлай түсу — поутихнуть
жүгіре түсу — побежать, резко двинуться
күле түсу — улыбнуться сильнее, начать смеяться
ойлай түсу — задуматься глубже
институтқа түсу — поступить в институт
жол түсу — повезло, подвернулся случай
жүрегі орнына түсті — сердце успокоилось
ойға түсу — задуматься
есіне түсу — вспомнить
қолға түсу — попасться в руки
суретке түсу — сфотографироваться
көзге түсу — попасться на глаза
құда түсу — свататься
айтысқа түсу — участвовать в состязании
жарысқа түсу — соревноваться
мейірімі түсу — умилиться, смилостивиться
басына іс түсу — попасть в трудное положение
құны түсу — упасть в цене
тақтан түсу — быть низвергнутым с трона
көкейге түсу — понять, осознать

❗️Глагол түсу — один из самых ёмких и образных в казахском языке.
Он может описывать движение вниз, изменение состояния, эмоциональную реакцию, начало или развитие действия, а также встречается во множестве фразеологизмов и идиом.

📅 165-КҮН / 165-Й ДЕНЬ

😊 ҰСАҚ-ТҮЙЕККЕ ҚУАНУ — ҮЛКЕН БАҚЫТ
РАДОВАТЬСЯ МЕЛОЧАМ — ЭТО ВЕЛИКОЕ СЧАСТЬЕ

📌 Глагол дня: қуану – радоваться

Әр адам бақытты болғысы келеді.
Каждый человек хочет быть счастливым.

Ал біздің қаншалықты бақытты екеніміз — қаншалықты жиі қуанатынымызға байланысты.
А то, насколько мы счастливы, зависит от того, как часто мы радуемся.

Біздің қуанышымыз — бақыттың бір тамшысы сияқты, ал адам — құмыра секілді.
Наша радость похожа на капельку счастья, а человек — это кувшин.

Егер құмыра осы тамшыларға толса, адам шын мәнінде бақытты болады.
Если кувшин наполнен этими капельками, человек по-настоящему счастлив.

Сондықтан өз құмыраңды толтыру үшін өмірде барлығына, тіпті ұсақ-түйекке де қуана білуді үйрену өте маңызды.
Поэтому, чтобы наполнить свой кувшин, очень важно научиться радоваться всему, даже мелочам.

Мені көптеген нәрселер қуантады: таңғы кофенің иісі, терезеден сыртындағы көрініс, ұлымды, қызымды, әйелімді көру.
Меня радуют многие вещи: запах утреннего кофе, вид из окна, когда я вижу сына, дочь, жену.

Алдыңғы күні өте қуанышты күн болды: таңертең киноға барып, «Әкенің қыздары» фильмін көрдік.
Позавчера был очень радостный день: утром мы ходили в кино и смотрели фильм “Папины дочки”.

Содан кейін біз бірге бургер жеп, әңгімелестік.
Потом мы вместе ели бургеры и разговаривали.

Бүкіл күнді отбасыммен бірге өткіздім, ал отбасымен бірге болу — маған көп қуаныш сыйлайды.
Весь день я провёл с семьёй, а быть вместе с семьёй приносит мне много радости.

Жалпы, айналамдағы адамдардың күлімсіреуі мені бәрінен де қатты қуантады және жігерлендіреді.
Вообще, когда люди вокруг меня улыбаются, это радует меня больше всего и наполняет энергией.

Ал сізді не қуантады?
А вас что радует?

📘 ГРАММАТИКА: Каузатив — побудительная форма глагола 🔽

📌 Показывает, что кто-то или что-то заставляет или побуждает другого совершить действие.

📑 Пример из текста:
Ал сізді не қуантады?
А вас что радует?

🔍 Разбираем:
қуану (радоваться) → қуанту (радовать, заставлять радоваться)

📝 Каузатив (сабақты етістік) — это форма глагола, при которой действие выполняет не сам человек, а он побуждает или заставляет другого сделать это.
То есть субъект вызывает действие у другого лица или объекта.

🛠 Как образуется: основа глагола + суффикс каузатива → новое переходное действие

🌀 Основные суффиксы:
-т / -ыт / -іт — после глухих согласных
-қыз / -кіз / -ғыз / -гіз — после гласных и звонких
-дыр / -дір / -тыр / -тір — после согласных

🪄 Примеры образования:
қуану (радоваться) → қуанту (радовать)
отыру (сидеть) → отырғызу (посадить)
тұру (стоять) → тұрғызу (поставить, построить)
жүру (ходить) → жүргізу (вести, управлять)
оқу (учиться) → оқыту (учить)
жазу (писать) → жаздыру (заставить написать)
көру (видеть) → көрсету (показать)
киіну (одеваться) → кигізу (одеть кого-то)
күлу (смеяться) → күлдіру (рассмешить)
жылау (плакать) → жылату (заставить плакать)

🧩 Примеры в предложениях:
Бұл жаңалық бәрімізді қуантты. — Эта новость всех нас порадовала.
Мұғалім оқушыларды отырғызды. — Учитель усадил учеников.
Анам мені күлдірді. — Мама меня рассмешила.
Дәрігер баланы жылатты. — Врач заставил ребёнка заплакать.
Ал сізді не қуантады? — А вас что радует?
Әкем көлікті жүргізді. — Отец вёл машину.
Мұғалім жаңа сабақты оқытты. — Учитель обучил новому уроку.
Досым маған жолды көрсетті. — Друг показал мне дорогу.
Әкімдік жаңа үй тұрғызды. — Акимат построил новый дом.

📅 166-КҮН / 166-Й ДЕНЬ

🌱 БАЛАЛАР ӨТЕ ТЕЗ ӨСЕДІ
ДЕТИ РАСТУТ ОЧЕНЬ БЫСТРО

📌 Глагол дня: өсу – расти

Бүгін біз жұбайым екеуміз асүйде отырдық, қызымыз келіп: “Маған бұл етіктер тар болып тұр” деді.
Сегодня мы сидели на кухне с супругой, подошла дочь и говорит: “Мне эти сапоги жмут”.

Мен: «Онда бүгін мектептен кейін дүкенге барып, жаңасын алайық. Әзірге басқа етігіңді киіп ал. Бар болғаны қандай жақсы!» — дедім.
Я говорю: Тогда давайте после школы съездим в магазин и купим новые. А пока пусть наденет другие. Хорошо, что они есть!

Кейін жұмысқа шығарда мен күзгі аяқ киімімді кидім, сонда жұбайым: “Қалай, аяқ киімің саған дұрыс болып тұр ма?” деп сұрады.
Потом, когда выходил на работу, я одел осенние ботинки, и супруга спросила: “Ну как, нормально ботинки на тебе сидят?”

Мен күліп: «Әрине, мен енді өспеймін ғой. Тозғанша киемін», — дедім. Екеуміз күліп алдық, мен жұмысқа кеттім.
Я ответил с улыбкой: “Конечно, я же не расту уже. Пока целые — буду носить”. Посмеялись, и я пошел на работу.

Айтпақшы, бүгін кешке дүкенге баруды ұмытпау керек.
Кстати, нужно не забыть вечером заехать в магазин.

Ұлым да қазір үлкен болып қалды — 10 (оныншы)-сыныпта оқиды, бойы менен биік. Бірақ оны қолымда ұстаған кезімді әлі күнге дейін есіме аламын.
Сын тоже уже большой, сейчас учится в 10 классе, но уже выше меня. Хотя я до сих пор помню момент, когда держал его на руках.

Жуырда ғана ол ойыншық машиналармен ойнайтын, ал кеше кітапханадан Лермонтовтың «Біздің заманның батыры» романын алып келді.
Еще недавно он играл в машинки, а вчера уже принес из библиотеки роман Лермонтова “Герой нашего времени”.

Балалар расында өте тез өседі және мұнымен барлық ата-ана келіседі.
Дети действительно растут очень быстро, и с этим согласятся все родители.

📘 ГРАММАТИКА: Составные глаголы с формами “болып тұр” и “болып қалды” 🔽

📑 Примеры из текста:
Маған бұл етіктер тар болып тұр. — Эти сапоги мне жмут.
Аяқ киімің саған дұрыс болып тұр ма? — Тебе обувь нормально сидит?
Ұлым да қазір үлкен болып қалды. — Сын тоже уже стал большим.

🔍 Что разбираем:
Формы болып тұр и болып қалды относятся к составным глаголам (құрамды етістік).
Главное слово (прилагательное или существительное) соединяется с формой глагола болу («быть, становиться»), а затем добавляется вспомогательный глагол тұру или қалу.
Эти формы выражают состояние или изменение состояния.

📝 Болып тұр — показывает настоящее или временное состояние, которое наблюдается в данный момент.
👉 Что-то находится в таком виде сейчас.

Болып қалды — показывает изменение состояния, результат или неожиданное превращение.
👉 Что-то стало или оказалось таким.

🛠 Как образуется:
1️⃣ [прилагательное / существительное] + болып тұр
→ обозначает текущее, наблюдаемое состояние

2️⃣ [прилагательное / существительное] + болып қалды
→ обозначает изменение, результат, неожиданное превращение

🧩 Примеры в предложениях:
🔹 Форма “болып тұр” — «находится в состоянии, сейчас так»
Бұл етіктер тар болып тұр. — Эти сапоги жмут.
Аяқ киімің дұрыс болып тұр. — Обувь нормально сидит.
Бөлме жылы болып тұр. — В комнате тепло.
Терезе таза болып тұр. — Окно чистое.
Ауа райы жақсы болып тұр. — Погода хорошая.

🔹 Форма “болып қалды” — «стало, изменилось»
Күн салқын болып қалды. — День стал прохладным.
Балам үлкен болып қалды. — Ребёнок вырос, стал большим.
Бұл киім тар болып қалды. — Эта одежда стала тесной.
Әңгіменің соңы қызық болып қалды. — Конец разговора оказался интересным.
Бөлме кенеттен тыныш болып қалды. — В комнате вдруг стало тихо.

📅 167-КҮН / 167-Й ДЕНЬ

❄️ АЛМАТЫ АҚ КӨРПЕГЕ ОРАНЫП ОЯНДЫ
АЛМАТЫ ПРОСНУЛСЯ ПОД БЕЛЫМ ПОКРЫВАЛОМ

📌 Глагол дня: суыту – охлаждать, холодать

Биыл Алматыда алғашқы қар 4 (төртінші) қарашада жауды.
В Алматы в этом году первый снег выпал 4 ноября.

Жаңалық арналарында жол-көлік оқиғаларының көбейгені хабарланды.
В новостных каналах сообщили об увеличении дорожно-транспортных происшествий.

Ал телефонға көктайғақ қаупі туралы хабарлама келді, тұман мен қатты жел жөнінде ескерту жасалды.
А в телефон прислали сообщение об угрозе гололёда, предупредили о тумане и сильном ветре.

Көптеген көлік иелері тәуекел етпей, машиналарын үйде қалдырды.
Многие автовладельцы не стали рисковать и оставили машину дома.

Қар жауған соң ауа райы күрт суытып кетті. Адамдар жылы киімдерін кие бастады.
После снега резко похолодало, и люди сменили одежду на более тёплую.

Қызым қарды өте жақсы көреді — қар лақтырып ойнағанды және қардан мүсін жасағанды ұнатады.
Моя дочь очень любит снег — играть в снежки и лепить из снега.

Кешке жұмыстан келгенімде, ол мені далаға шақырды, екеуміз серуендеуге шықтық.
Как только я пришёл вечером с работы, она позвала меня на улицу, и мы с ней пошли прогуляться.

Сыртта ауа суық әрі дымқыл болды, аяқ астында шалшық пен езілген қар жатты, сондықтан ұзақ жүрмедік.
Было холодно, сыро, а под ногами слякоть, поэтому мы долго не гуляли.

Ал 5 қараша (бесінші) таңертең біз терезеден нағыз ертегіні көрдік — бүкіл аула, ағаштар, орындықтар мен машиналар аппақ көрпе жамылыпты.
А вот утром 5 ноября мы в окне увидели настоящую сказку — весь двор, деревья, скамейки, машины были покрыты белым покрывалом.

Қызым бірден достарымен далаға жүгіріп кетті!
Дочь сразу побежала на улицу с друзьями!

Мен терезеден қарап тұрып, табиғат салған көріністен шабыт алдым.
Я посмотрел в окно и получил вдохновение от картины, нарисованной природой.

Баршаңызды алғашқы қармен құттықтаймын!
Поздравляю всех с первым снегом!

📘 ГРАММАТИКА: АУА РАЙЫ / ПОГОДА

🤔 В связи с тем, что выпал снег, давайте поговорим сегодня о погоде. А чтобы это было легче делать, вот вам погодный словарь:

☁️ 1. Жалпы ұғымдар / Общие понятия
ауа райы — погода
күн — солнце, день
аспан — небо
бұлт — облако
жел — ветер
жаңбыр — дождь
қар — снег
боран — метель, вьюга
тұман — туман
ыстық — жара (жарко)
суық — холодно
жылы — тепло
салқын — прохладно

🌧 2. Табиғи құбылыстар / Природные явления
найзағай — молния
көктайғақ — гололёд
шық — роса
бұршақ — град
дауыл — буря, шторм
сел — селевой поток
жер сілкінісі — землетрясение

🌦 3. Етістіктер / Глаголы о погоде
жауу — идти (о снеге, дожде)
боран соғу — дуть метель
күн шығу — восходить (о солнце)
күн батуы — заходить (о солнце)
ауа суыту — холодать
жылыту — согревать
тұман түсу — опускаться (о тумане)
жел соғу — дуть (о ветре)

🌡 4. Сипаттау / Описание состояния
қатты жел — сильный ветер
ақ көрпе — белое покрывало (о снеге)
жол тайғақ — скользкая дорога
ауа дымқыл — влажный воздух
аспан ашық — ясное небо
аспан бұлтты — облачное небо
күн шуақты — солнечный день

🧣 5. Маусымдар / Времена года
қыс — зима
көктем — весна
жаз — лето
күз — осень

📅 168-КҮН / 168-Й ДЕНЬ

⬇️ КЕЙДЕ МЕН ӘЛІ ДЕ ФИЛЬМДЕРДІ ЖҮКТЕП АЛАМЫН
ИНОГДА Я ВСЁ ЕЩЁ СКАЧИВАЮ ФИЛЬМЫ

📌 Глагол дня: жүктеу – скачивать

Бала күнімде интернет болған жоқ, үйде тек теледидар бар еді, онда тек кеңестік фильмдер көрсетілетін.
В моём детстве не было интернета, дома был телевизор, и там показывали только советское кино.

Шетел фильмдерін тек кинотеатрдан ғана көруге болатын.
Иностранные фильмы можно было увидеть лишь в кинотеатре.

Кейін бейнемагнитофондар, кассеталар және кабельдік арналалар пайда болды.
Позже появились видеомагнитофоны, кассеты и кабельные каналы.

Содан кейін интернет пен кез келген фильмді немесе компьютерлік бағдарламаны жүктеп алуға болатын сайттар пайда болды.
Потом появился интернет и сайты, на которых можно скачать любой фильм или компьютерную программу.

Біз арнайы қатқыл дискілер сатып алып, қажет нәрселерімізді соған жүктейтінбіз.
Мы покупали специальные жёсткие диски и на них скачивали то, что нам нужно.

Интернет жылдам бола бастағанда, көп адам фильм жүктеуді тоқтатып, онлайн қарауға көшті.
Когда интернет стал быстрым, многие перестали скачивать фильмы и перешли на онлайн-просмотр.

Бірақ интернет баяу жерлерде фильмді онлайн көру мүмкін емес.
Но там, где интернет медленный, посмотреть фильм онлайн невозможно.

Ондай жерлерде адамдар әлі де фильмдерді жүктейді.
В таких местах люди по-прежнему скачивают фильмы.

Мысалы, биыл біз Алакөлге барған кезде, мен сол жерде көру үшін алдын ала бірнеше фильмді қатқыл дискіге жүктеп қойдым.
Например, в этом году мы ездили на Алаколь, и я заранее скачал на жёсткий диск несколько фильмов, чтобы посмотреть их там.

Кейде мен үйде фильмдерді өте жоғары сапада көру үшін жүктеп аламын.
Иногда я скачиваю фильмы дома, чтобы посмотреть их в очень хорошем качестве.

📘 ГРАММАТИКА: Падежи на примерах из текста

🧐 Давайте сегодня вспомним все падежи и начнем с того, что увидим их в сегодняшнем тексте.

🟩 1. Атау септік
Вопросы: кто? что?
Примеры:
Интернет болған жоқ. — Не было интернета.
Фильмдер көрсетілетін. — Показывали фильмы.
Адамдар жүктейді. — Люди скачивают.
📝 Что обозначает: подлежащее, то, о ком или о чём говорится.
Форма: без окончания.

🟩 2. Ілік септік
Вопросы: чей? чего?
Пример:
Шетел фильмдерінің сапасы жақсы болған. — Качество иностранных фильмов было хорошим.
📝 Что обозначает: принадлежность или часть целого.
Окончания: -ның / -нің / -дың / -дің / -тың / -тің

🟩 3. Барыс септік
Вопросы: кому? чему? куда?
Примеры:
Алакөлге барған кезде фильмдерді алдын ала жүктеп қойдым. — Когда мы поехали на Алаколь, я заранее скачал фильмы.
Кинотеатрға баруға болатын. — Можно было пойти в кинотеатр.
📝 Что обозначает: направление, цель или адресата действия.
Окончания: -ға / -ге / -қа / -ке / -на / -не

🟩 4. Табыс септік
Вопросы: кого? что?
Примеры:
Фильмдерді жүктеп аламын. — Скачиваю фильмы.
Бағдарламаны жүктеуге болады. — Можно скачать программу.
📝 Что обозначает: прямое дополнение — то, на что направлено действие.
Окончания: -ны / -ні / -ды / -ді / -ты / -ті

🟩 5. Жатыс септік
Вопросы: где? в чём?
Примеры:
Үйде тек теледидар бар еді. — Дома был только телевизор.
Интернет баяу жерлерде фильм көру мүмкін емес. — В местах с медленным интернетом невозможно смотреть фильм.
📝 Что обозначает: нахождение в каком-либо месте.
Окончания: -да / -де / -та / -те

🟩 6. Шығыс септік
Вопросы: откуда? из чего? с чего?
Примеры:
Кинотеатрдан ғана көруге болатын. — Смотреть можно было только в кинотеатре.
Содан кейін интернет пайда болды. — После этого появился интернет.
📝 Что обозначает: исходная точка, начало или источник.
Окончания: -дан / -ден / -тан / -тен / -нан / -нен

🟩 7. Көмектес септік
Вопросы: с кем? с чем? при помощи чего?
Примеры:
Интернетпен жұмыс істеу жеңіл. — Работать с интернетом легко.
Қатқыл дискімен фильм көруге болады. — Можно смотреть фильм с жёсткого диска.
📝 Что обозначает: совместность или средство/орудие действия.
Окончания: -мен / -бен / -пен

📅 169-КҮН / 169-Й ДЕНЬ

🧠 НЕЛІКТЕН СЕН ЖАҢА ҚАЗАҚ СӨЗДЕРІН ҰМЫТЫП ҚАЛАСЫҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ МӘҢГІ ЕСТЕ САҚТАУ ЖОЛЫ
ПОЧЕМУ ТЫ ЗАБЫВАЕШЬ НОВЫЕ КАЗАХСКИЕ СЛОВА И КАК ИХ ЗАПОМНИТЬ НАВСЕГДА

📌 Глагол дня: ұмыту – забывать

📹 Ағылшын тілі мұғалімі Тиффани Клейборн былай деп кеңес береді (https://youtu.be/5RLAIaMNgYg?si=HRPWdAuQzLLsh2Bh):
Преподаватель английского Тиффани Клиборн советует следующее:

1️⃣ Сөздерді ұмытудың бірінші себебі – байланыстардың болмауы. Миыңда сөзбен байланыс орнат, оны өмірде қалай қолдануға болатынын елестет.
Первая причина в забывании слов — это отсутствие связей. Дай своему мозгу связь со словом, представь, как его можно использовать в жизни.

2️⃣ Қызығушылықтың болмауы. Сізге қызық емес нәрсе оңай ұмытылады. Сондықтан бұл сөзді өз қызығушылықтарыңызбен байланыстыруға тырысыңыз. Онымен қызықты сөйлемдер құрастырыңыз.
Отсутствие интереса. То, что вам не интересно, легко забыть. Поэтому попытайтесь связать это слово со своими увлечениями. Составьте с ним интересные предложения.

3️⃣ Сөз қолданылмайды. Жаңа сөздерді есте сақтау үшін оларды 24 сағат ішінде кемінде 3 рет қолдану керек, достарыңмен сөйлесуде пайдалан.
Слово не используется. Чтобы запомнить новые слова, их нужно использовать не менее трёх раз в течение 24 часов — применяйте их в разговоре с друзьями.

4️⃣ Жаңа ақпарат ағынының әсерінен ығыстыру. Алдымен сөздерді тәжірибеде қолданып, жақсы бекіту керек, содан кейін ғана жаңаларына көшу керек.
Вытеснение новым потоком информации. Сначала нужно закрепить слова на практике, а уже потом переходить к новым.

5️⃣ Күйзеліс. Ағзаның физикалық шамадан тыс жүктелуі жадыға кері әсер етеді. Демалу күйзеліс деңгейін азайтып, есте сақтау қабілетін жақсартады.
Стресс. Физические перегрузки организма плохо влияют на память. Отдых помогает снизить стресс и улучшить запоминание.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ҰМЫТУ» по временам и лицам 🔽

📝 Глагол ұмыту означает «забывать».
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен ұмытамын (Я забываю / забуду) / ұмытпаймын / ұмытамын ба?
Сен ұмытасың / ұмытпайсың / ұмытасың ба?
Сіз ұмытасыз / ұмытпайсыз / ұмытасыз ба?
Біз ұмытамыз / ұмытпаймыз / ұмытамыз ба?
Сендер ұмытасыңдар / ұмытпайсыңдар / ұмытасыңдар ма?
Сіздер ұмытасыздар / ұмытпайсыздар / ұмытасыздар ма?
Ол ұмытады / ұмытпайды / ұмыта ма?
Олар ұмытады / ұмытпайды / ұмыта ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен ұмытып жатырмын (Я сейчас забываю) / ұмытып жатқан жоқпын / ұмытып жатырмын ба?
Сен ұмытып жатырсың / ұмытып жатқан жоқсың / ұмытып жатырсың ба?
Сіз ұмытып жатырсыз / ұмытып жатқан жоқсыз / ұмытып жатырсыз ба?
Біз ұмытып жатырмыз / ұмытып жатқан жоқпыз / ұмытып жатырмыз ба?
Сендер ұмытып жатырсыңдар / ұмытып жатқан жоқсыңдар / ұмытып жатырсыңдар ма?
Сіздер ұмытып жатырсыздар / ұмытып жатқан жоқсыздар / ұмытып жатырсыздар ма?
Ол ұмытып жатыр / ұмытып жатқан жоқ / ұмытып жатыр ма?
Олар ұмытып жатыр / ұмытып жатқан жоқ / ұмытып жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен ұмыттым (Я забыл) / ұмытқан жоқпын / ұмыттым ба?
Сен ұмыттың / ұмытқан жоқсың / ұмыттың ба?
Сіз ұмыттыңыз / ұмытқан жоқсыз / ұмыттыңыз ба?
Біз ұмыттық / ұмытқан жоқпыз / ұмыттық па?
Сендер ұмыттыңдар / ұмытқан жоқсыңдар / ұмыттыңдар ма?
Сіздер ұмыттыңыздар / ұмытқан жоқсыздар / ұмыттыңыздар ма?
Ол ұмытты / ұмытқан жоқ / ұмытты ма?
Олар ұмытты / ұмытқан жоқ / ұмытты ма?

📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЛАГОЛА

📄 Страдательный залог (ырықсыз етіс)
Суффиксы: –л, –ыл, –іл, –ын, –ін, –н
ұмытылу — быть забытым, забываться

📅 170-КҮН / 170-Й ДЕНЬ

🛍 ҚАРА ЖҰМА - BLACK FRIDAY - ЧЁРНАЯ ПЯТНИЦА

📌 Глагол дня: арзандату – удешевлять, снижать цену

Жыл сайын қараша айының соңында дүкендер Қара жұма атты үлкен жеңілдік акциясын өткізеді.
Каждый год в конце ноября магазины проводят большую акцию под названием Чёрная пятница.

Kaspi дүкенінде ол қазірдің өзінде басталды — сатушылар техника, киім, ойыншықтар және басқа да тауарлардың бағасын төмендетіп жатыр.
В магазине Kaspi она уже началась — продавцы снижают цены на технику, одежду, игрушки и другие товары.

Көптеген адамдар осы күнді асыға күтіп, қажет заттарын арзанырақ алуға тырысады.
Многие с нетерпением ждут этот день, чтобы купить нужные вещи дешевле.

Бірақ мұнда бір айла бар.
Но здесь есть одна хитрость.

Кейбір сатушылар алдын ала бағаны көтеріп, Қара жұма күні оны қайта арзандатады.
Некоторые продавцы заранее повышают цену, а потом в Чёрную пятницу снова снижают её.

Бізге жеңілдік өте үлкен сияқты көрініп, тезірек сатып алуға асығамыз.
Нам кажется, что скидка огромная, и мы спешим оформить покупку.

Дегенмен барлық сатушылар айла жасамайды — кейбірі шынымен нақты жеңілдік ұсынады.
Однако не все продавцы хитрят — некоторые действительно дают настоящие скидки.

«Қара жұма» атауы АҚШ-та (Америка Құрама Штаттарында) 1960 (мың тоғыз жүз алпысыншы) жылдары пайда болған.
Название «Чёрная пятница» появилось в США в 1960-х годах.

Алғыс айту күнінен кейін адамдар сапарлардан қайтып келіп, жаппай дүкенге барып, сауда жасайтын.
После Дня благодарения люди возвращались из поездок и массово шли за покупками.

Сол кезде жолдарда кептеліс пен адамдардың көп жиналуы орын алатын, сондықтан полицейлер бұл күнді «қара» деп атай бастады.
На дорогах возникали пробки и давка, и полицейские стали называть этот день «чёрным».

Кейін бұл атау оң мағына алып, ең табысты күнге айналды.
Позже это название приобрело положительный смысл и стало означать самый прибыльный день для магазинов.

🤔 Поговорим сегодня о покупках, поэтому в качестве грамматики с сайта Татьяны Валяевой kaz-tili.kz (https://www.kaz-tili.kz/razgov/razgov06.htm) я взял этот разговорник:

🛍 1. Сауда және базар / Торговля и базар
Сауда базарлы болсын! — Удачной торговли!
Саудаңыз сәтті болсын! — Удачной торговли!
Сатушы — Продавец
Сатып алушы — Покупатель
Сатып жібердім — Продал
Сатып алдым — Купил
Кезектің соңы кім? — Кто последний?
Кезектің соңы кім екен? — Кто же последний?
Кімнің кезегі? — Чья очередь?
Бұл дүкенде бәрі бар — В этом магазине всё есть

⏰ 2. Дүкен уақыты / Время работы магазина
Дүкен қашан ашылады? — Когда открывается магазин?
Дүкен қашан жабылады? — Когда закрывается магазин?
Ол сағат сегізден жиырма екіге дейін ашық — Он открыт с восьми до двадцати двух часов
Сіздерде түскі үзіліс бар ма? — У вас есть обеденный перерыв?
Жоқ, біз үзіліссіз жұмыс істейміз — Нет, мы работаем без перерыва
Дүкен сағат сегізге дейін жұмыс істейді — Магазин работает до восьми вечера

🧺 3. Азық-түлік пен сатып алу / Продукты и покупки
Азық-түлікті қайдан аласыз? — Где вы покупаете продукты?
Азық-түлік дүкеніне барасыз ба? — Вы пойдёте в продуктовый магазин?
Айналайын, дүкенге барып келші — Дорогой, сходи в магазин
Мен дүкенге барып, шайға бірдеңе алып келейін — Я схожу в магазин, куплю что-нибудь к чаю

💬 4. Дүкендегі әңгіме / Разговор в магазине
Кешіріңіз, сіз осы дүкен қызметкерісіз бе? — Извините, вы здесь работаете?
Қарындас, айтып жіберіңізші — Девушка, подскажите, пожалуйста
Сізден сұрауға бола ма? — Можно у вас спросить?
Кешіріңіз, сұрасам бола ма? — Извините, можно спросить?
Көмектесе аласыз ба? — Вы можете помочь?
Айта беріңіз, не іздеп жүрсіз? — Говорите, что ищете?
Кешіріңіз, сіз не іздеп жүрсіз? — Извините, что вы ищете?
Сіз не алайын деп едіңіз? — Что бы вы хотели купить?
Маған көп нәрсе керек — Мне много чего нужно
Сатушы қазір келеді — Продавец сейчас подойдёт

🧴 5. Тағамдар мен сүт өнімдері / Продукты и молочка
Кілегей бар ма? — Есть сливки?
Маған екі шыны кілегей, бір пакет айран, бір килограмм сүзбе беріңізші — Дайте две бутылки сливок, пакет кефира и килограмм творога
Маған бір литр сүт, жарты келі май өлшеңізші — Взвесьте литр молока и полкилограмма масла
Маған нан, май, сүт беріңізші — Дайте хлеб, масло, молоко
Жаңа піскен нан бар ма? — Есть свежий хлеб?
Нан қанша тұрады? — Сколько стоит хлеб?
Бір бөлке қара нан беріңізші — Дайте булку ржаного хлеба
Қара нан берейін бе, әлде ақ нан берейін бе? — Вам дать белого или чёрного хлеба?

🍎 6. Көкөніс пен жеміс / Овощи и фрукты
Қауынды қаншадан сатып жатырсыз? — Почём продаёте дыни?
Орташалау қарбыз қанша келі? — Сколько весит средний арбуз?
Аскөктің бір бумасы қанша тұрады? — Сколько стоит пучок укропа?
Маған үлкен қырыққабат беріңізші — Дайте большой кочан капусты
Кәді беріңізші — Дайте кабачки
Маған орташа көлемді баклажан салыңызшы — Положите баклажаны средних размеров
Қызанақ жаңадан әкелінген бе? — Помидоры свежие?
Сіз сарымсақты қалай сатасыз? — Как вы продаёте чеснок?
Бір басы елу теңге тұрады — Головка стоит пятьдесят тенге

💰 7. Баға және төлем / Цена и оплата
Бағасы қанша? — Сколько стоит?
Қанша төлеуім керек? — Сколько я должен заплатить?
Бұл қымбат па? — Это дорого?
Арзандауы жоқ па? — Нет ли дешевле?
Бағасын түсірмейсіз бе? — Не уступите?
Түсіремін, алыңыз — Уступлю, берите
Ақша таусылды — Деньги закончились
Ақшаны кассаға төлейсіз — Оплатите на кассе
Рақмет, қайтарымы керек емес — Спасибо, сдачи не надо

📅 171-КҮН / 171-Й ДЕНЬ

🤒 АЛҒАШҚЫ ҚАР ЖӘНЕ ВИРУСТАР: ҚАЛАЙ АУЫРМАУҒА БОЛАДЫ
ПЕРВЫЙ СНЕГ И ВИРУСЫ: КАК НЕ ЗАБОЛЕТЬ

📌 Глагол дня: жұқтыру — заражать

Алғашқы қар түскен кезде ауа салқындайды, ылғалдылық артады.
Когда выпадает первый снег, становится холоднее, повышается влажность воздуха.

Осы уақытта ғимараттар жиі жабық болады, таза ауа азайып, вирустық аурулар белсенді бола бастайды.
В это время помещения чаще закрывают, свежего воздуха становится меньше, и активизируются вирусные заболевания.

Әсіресе адамдар көп жиналатын жабық орындарда жұқтырып алу өте оңай.
Особенно легко заразиться в закрытых помещениях с большим скоплением людей.

Ауырған адам түшкірген кезде, микробтар бөлме ішіндегі ауаға тарайды.
Когда больной человек чихает, микробы распространяются по воздуху в помещении.

Инфекция жұқтырмас үшін не істеу керек?
Что нужно делать, чтобы не заразиться инфекцией?

— Қолды жиі жуыңыз.
— Регулярно мойте руки.

— Қоғамдық орындардағы заттарға қол тигізгеннен кейін, өзіңізбен бірге кішкентай антисептик алып жүріп, оны қолданыңыз.
— Носите с собой небольшой антисептик и используйте его после прикосновения к предметам в общественных местах.

— Жөтеліп, түшкіріп жатқан адамдардан алысырақ жүріңіз.
— Держитесь подальше от тех, кто кашляет и чихает.

— Адам көп жиналатын, желдетілмейтін жерлерге мүмкіндігінше бармаңыз.
— Меньше посещайте непроветриваемые помещения с большим скоплением людей.

— Бөлмені күніне 2–3 рет желдетіңіз.
— Проветривайте помещение 2–3 раза в день.

— Витамин қабылдаңыз, көкөністер мен жемістерді жиі жеуге тырысыңыз.
— Принимайте витамины, чаще ешьте овощи и фрукты.

Ал егер бәрібір біреуден жұқтырып алсаңыз — үйде қалып, лимон, бал және шөптер қосылған шай ішіп, жақсылап демалыңыз.
Ну а если вы всё-таки от кого-то заразились — оставайтесь дома, пейте чай с лимоном, мёдом и травами, отдыхайте.

📘 ГРАММАТИКА: РАЗГОВОРНИК ПО ТЕМЕ "БОЛЕЗНЬ И ЛЕЧЕНИЕ" 🔽

🤔 Продолжаем изучать ежедневные конструкции. Данный сборник также взят с сайта Татьяны Валяевой kaz-tili.kz (https://www.kaz-tili.kz/razgov/razgov09.htm):

🛟 1. Шұғыл көмек / Неотложка
Жедел жәрдем шақыру үшін жүз үш нөмірін теріңіз. — Чтобы вызвать скорую, наберите 103.
Қабылдау бөлімі қай жерде? — Где приёмный покой?
Кезекші дәрігер қайда? — Где дежурный врач?
Сәлеметсіз бе! Келіңіз, отырыңыз. — Здравствуйте! Проходите, садитесь.
Сізді не мазалап жүр, айта беріңіз. — Что вас беспокоит? Говорите.

🩺 2. Шағымдар / Жалобы
Маған салқын тиді. — Я простудился.
Маған тұмау тиді. — У меня грипп.
Мен өзімді жайсыз сезініп тұрмын. — Мне нездоровится.
Менің жөтелім бар. — У меня кашель.
Менің қызуым бар. — У меня температура.
Менің ыстығым бар сияқты. — Кажется, у меня температура.
Бүгін өзімді жақсы сезініп тұрмын. — Сегодня чувствую себя лучше.
Менің тамағым ауырып жүр. — У меня болит горло.
Менің тәбетім жоқ. — Нет аппетита.
Менің жүрегім айниды. — Тошнит.
Тамақ ауырып, мұрын бітті. — Горло болит, нос заложен.

🧑‍⚕️ 3. Дәрігердің сұрақтары / Вопросы врача
Қай жеріңіз мазалап жүр? — Что именно беспокоит?
Қай уақытта ауырады? — В какое время болит?
Қалай жөтелесіз? — Как кашляете?
Кеудеңіз дем алған кезде ауыра ма? — Болит ли в груди при дыхании?
Аш қарынға құсасыз ба? — Рвота натощак?
Тамақ ішкеннен кейін құсасыз ба? — Рвота после еды?

🩻 4. Тексеру және талдаулар / Осмотр и анализы
Қан қысымыңызды өлшеп жіберейін. — Я измерю ваше давление.
Қолыңызды созыңыз. — Протяните руку.
Дем алыңыз. — Вдохните.
Деміңізді шығарыңыз. — Выдохните.
Дем алмаңыз. — Не дышите.
Терең дем алыңыз. — Дышите глубже.
Ауызыңызды ашыңыз. Тіліңізді көрсетіңіз. — Откройте рот. Покажите язык.
Жүрегіңізді тыңдап жіберейін. — Я послушаю ваше сердце.
Қан анализ тапсыру керек — Нужно сдать анализ крови.
Мен сізге рентгенге жолдама берейін. — Дам направление на рентген.
Жасыңызға сәйкес егулер жасалды ма? — Прививки по возрасту сделаны?

💊 5. Дәрілер мен ем / Лекарства и лечение
Дәрігер маған рецепт жазып берді. — Врач выписал рецепт.
Мен дәріні дәріханадан сатып алдым. — Я купил лекарства в аптеке.
Дәріні күніне үш рет ішу керек. — Принимайте три раза в день.
Бұл дәріні тамақ алдында ішіңіз. — Принимайте это лекарство до еды.
Бұл дәріні тамақтан кейін ішіңіз. — Принимайте после еды.
Бұл дәріні тамаққа қосып ішіңіз. — Принимайте во время еды.
Дәріні тек нұсқаулыққа сәйкес ішіңіз. — Принимайте строго по инструкции.
Екі таблеткадан күніне үш рет ішіңіз. — По две таблетки три раза в день.
Мына дәріні көзіңе күніне үш рет тамызу керек. — Капать в глаза три раза в день.
Сіз төсекте жатуыңыз керек. — Вам нужно постельный режим.
Он күннен соң қабылдауыма келіңіз. — Придите ко мне на приём через десять дней.

😷 6. Ұсынымдары / Рекомендации
Жұқтырып алмау үшін маска тағыңыз. — Носите маску, чтобы не заразиться.
Қолды жиі жуыңыз, антисептик қолданыңыз. — Чаще мойте руки, используйте антисептик.
Адам көп жиналған, желдетілмейтін жерлерден аулақ болыңыз. — Избегайте душных мест с толпой.
Бөлмені күніне 2–3 рет желдетіңіз. — Проветривайте 2–3 раза в день.
Дұрыс ұйықтап, жылы сұйықтық ішіңіз. — Спите достаточно, пейте тёплое.
Витаминге бай көкөніс-жемісті жиі жеңіз. — Ешьте больше овощей и фруктов.
Ауырсаңыз, үйде қалып, басқалардан оқшауланыңыз. — Заболели — оставайтесь дома и изолируйтесь.

🗣 7. Диалогқа дайын формулалар / Готовые реплики для диалога
Мен ауырып қалдым, қызуым бар. — Я заболел, у меня температура.
Ауру жұқтырған адаммен байланыста болдым. — Контактировал с больным.
Инфекция жұқтырмау үшін не істеу керек? — Что делать, чтобы не заразиться?
Жұмыстан анықтама керек, дәрігер жазып бере ме? — Нужна справка с работы, врач может выдать?
Қашан жұмысқа шығуға болады? — Когда можно выйти на работу?

🦠 8. С глаголом дня: ЖҰҚТЫРУ / «ЗАРАЗИТЬСЯ»
Мен жұқтырып алған сияқтымын. — Кажется, я заразился.
Вирус жұқтырдым. — Я подцепил вирус.
Ол менен жұқтырып алды. — Он заразился от меня.
Жұқтыру қаупі жоғары. — Риск заражения высокий.
Жұқтырмау үшін арақашықтық сақтаңыз. — Держите дистанцию, чтобы не заразиться.

📅 172-КҮН / 172-Й ДЕНЬ

⏰ НЕЛІКТЕН АДАМДАР КЕШІГЕДІ?
ПОЧЕМУ ЛЮДИ ОПАЗДЫВАЮТ?

📌 Глагол дня: кешігу – опаздывать

Кейбір адамдар жиі кешігеді, себебі олар уақытты дұрыс сезіне алмайды.
Некоторые люди часто опаздывают, потому что неправильно чувствуют время.

Оларға жолға немесе істі орындауға шынымен қанша уақыт кететіні қысқарақ болып көрінеді.
Им кажется, что дорога или дело займут меньше, чем на самом деле.

Ғалымдар мұны мидың жұмысына байланысты түсіндіреді — ми көбіне уақытты дұрыс бағаламайды, әсіресе таныс жерлерде.
Учёные объясняют это работой мозга — он часто недооценивает время, особенно в знакомых местах.

Сенің миың дәл есеп жүргізеді, бірақ аяқ киім киюге, кенеттен телефонмен сөйлесуге және басқа да ұсақ-түйектерге кеткен уақытты есепке алмайды.
Твой мозг делает точный расчёт, но не учитывает время обувания, внезапного разговора по телефону и другие мелочи.

Кейде бізде уақытты ұтқызатын әдеттер болады: адам ұзақ жиналады немесе бір уақытта бірнеше істі орындайды.
Иногда у нас есть привычки, которые замедляют нас: человек долго собирается или делает слишком много дел сразу.

Сондай-ақ кей адамдарға көңілін шоғырландыру қиын, не болмаса олар істерін кейінге қалдыруды ұнатады.
А ещё опоздания бывают у тех, кому трудно сосредоточиться или кто любит откладывать дела.

Кешікпеудің жолдары:
Что помогает не опаздывать:

— Істерді уақытты артығымен алып жоспарла.
— Планируй дела с запасом времени.

— Назарды бөлмей, бір істі аяқтаған соң келесісіне көш.
— Не отвлекайся и выполняй одно дело за раз.

— Еске салғыш мен оятқышты пайдалан.
— Используй напоминания и будильник.

— Алдын ала дайындалып, іске сәл ертерек кіріс.
— Готовься заранее и начинай чуть раньше, чем нужно.

📘 ГРАММАТИКА: ВЫРАЖЕНИЕ ВОЗМОЖНОСТИ И СПОСОБНОСТИ 🔽

📑 Пример из текста: Кейбір адамдар жиі кешігеді, себебі олар уақытты дұрыс сезіне алмайды.
Некоторые люди часто опаздывают, потому что не могут правильно чувствовать время.

🔍 Что разбираем: сезіне алмайды = сезіну (чувствовать) + –е (форма деепричастия) + алмайды (не может)
📌 Эта конструкция выражает способность или невозможность выполнить действие.

📝 Форма –а / –е / –й алады показывает умение, возможность, способность.
Форма –а / –е / –й алмайды показывает неспособность, невозможность.
🛠 [основа глагола] + [–а / –е / –й] + [алады / алмайды]

🧩 Примеры в предложениях:
Мен оқи аламын. — Я могу читать.
Сен жаза аласың. — Ты можешь писать.
Ол жүзе алады. — Он умеет плавать.
Біз сөйлей алмаймыз. — Мы не можем говорить.
Сіз көре алмайсыз. — Вы не можете видеть.
Олар келе алмайды. — Они не могут прийти.
Мен көре алдым / көре алмадым. — Я смог / не смог увидеть.
Ол түсіне алмай жүр. — Он никак не может понять.
Біз бара аламыз / бара алмаймыз. — Мы сможем / не сможем пойти.
Мен бүгін ерте тұра алдым. — Сегодня я смог встать рано.
Ол телефонды жөндей алмайды. — Он не может починить телефон.
Сен бұл сөзді есте сақтай аласың ба? — Ты можешь запомнить это слово?
Мен саған көмектесе аламын. — Я могу тебе помочь.
Олар уақыты болмағандықтан, келе алмады. — Они не смогли прийти, потому что не было времени.

📅 173-КҮН / 173-Й ДЕНЬ

🏁 НЕЛІКТЕН БАСТАҒАН ІСТІ АЯҚТАУ МАҢЫЗДЫ
ПОЧЕМУ ВАЖНО ЗАВЕРШАТЬ НАЧАТОЕ ДЕЛО

📌 Глагол дня: аяқтау – заканчивать

Біздің әрқайсымыздың өмірімізде көптеген бастамалар мен қызығушылықтар бар.
У каждого из нас в жизни много начинаний и увлечений.

Бірақ бастаған істі соңына дейін, нәтижеге жеткізу өте маңызды.
Но очень важно доводить начатые дела до завершения, до результата.

Себебі аяқталмаған істердің мынадай мәселелері бар:
Ведь у незавершённых дел есть следующие проблемы:

Олар санамызда жиналып, аяқталмаған күйінде мазалайды.
Они накапливаются в сознании и беспокоят своей незавершённостью.

Әр аяқсыз қалған іс адамға оның әлсіздігін және оны орындай алмауын еске салады.
Каждое брошенное дело напоминает человеку о слабости и неспособности его выполнить.

Бұл өз-өзіне деген сенімді төмендетіп, адамның өз күшіне сенбеуіне әкеледі.
Это снижает уверенность в себе, и человек начинает меньше верить в свои силы.

Кез келген іске ресурс, энергия, уақыт керек. Олар қайтып келмейді.
На любое дело нужны ресурсы, энергия, время — и они уходят навсегда.

Егер іс аяқталмаса, нәтиже де көре алмайсың.
А если дело не закончено, то и результат ты не получишь.

Алайда нәтиже бермейтін, шынымен тастау керек істер де болады.
Однако есть такие дела, которые действительно нужно бросать, потому что они не приносят результата.

Ең бастысы — бастаған істі аяқсыз тастау әдетке айналмауы керек.
Главное — чтобы бросать начатое не стало привычкой.

Сондықтан бір нәрсені бастамас бұрын, оның шынымен қажет екенін мұқият ойластырыңыз.
Поэтому, прежде чем что-то начать, хорошо подумайте, нужно ли вам это.

Ал егер істеуге бел байласаңыз, соңына дейін барыңыз — нәтижеге жетіңіз, бастаған істі тастамаңыз.
А если решили делать — идите до победного конца, до результата, не бросайте начатое дело.

📘 ГРАММАТИКА: Есімше (причастие) –ған / –ген / –қан / –кен 🔽

📑 Примеры из текста:
бастаған іс — начатое дело
аяқталмаған істер — незавершённые дела
қалған іс — оставшееся дело

📝 Есімше — форма глагола, которая описывает признак предмета через действие.
Она отвечает на вопрос қандай? (какой?) и обозначает «тот, кто сделал / то, что сделано».
Форма –ған / –ген / –қан / –кен показывает, что действие уже произошло.

🛠 Основа глагола + –ған / –ген / –қан / –кен

✅ После глухих звуков (қ, к, п, с, т) добавляется –қан / –кен
айт → айтқан — сказавший
кет → кеткен — ушедший
аш → ашқан — открывший

✅ После звонких и сонорных (ж, з, ғ, г, л, м, н, р, й, у) добавляется –ған / –ген
жаса → жасаған — сделавший
көр → көрген — видевший
оқы → оқыған — прочитавший
түс → түсінген — понявший

🚫 Отрицательная форма:
Основа глагола + –ма / –ме / –ба / –бе / –па / –пе + –ған / –ген / –қан / –кен
айтпаған — не сказавший
жазбаған — не написавший
аяқталмаған — не завершённый

🧩 Примеры в предложениях:

Бастаған ісін соңына дейін жеткізді.
Он довёл начатое дело до конца.

Қалған істерді ертең аяқтаймыз.
Оставшиеся дела закончим завтра.

Көрген адам бірден түсінеді.
Тот, кто видел, сразу поймёт.

Кеткен пойыз қайтып келмейді.
Ушедший поезд не возвращается.

Бармаған адам да пікір білдірді.
Даже тот, кто не пошёл, высказал мнение.

📅 174-КҮН / 174-Й ДЕНЬ

😡 НЕЛІКТЕН ЖӘНЕ НЕ ҮШІН БІЗ ҰРСЫСАМЫЗ НЕМЕСЕ БІРЕУГЕ ҰРСАМЫЗ
ПОЧЕМУ И ЗАЧЕМ МЫ РУГАЕМ ИЛИ РУГАЕМСЯ?

📌 Глагол дня: ұрсу – ругать

Ұрсу — адамның өзіне немесе оның іс-әрекетіне деген теріс көзқарасты ашық не жеке түрде білдіру.
Ругать — это публичное или личное выражение негативного отношения к человеку или его действиям.

Егер адам сабырлы түрде айтылған өтінішті қабылдамаса немесе біздің ойымызша бір жаман іс жасаса, біз онымен ұрсыса бастаймыз.
Мы начинаем ругаться, когда человек не воспринимает просьбы, сказанные в спокойной форме, или когда, по нашему мнению, он совершает что-то плохое.

Өз кезегінде, ұрсу азғана пайдалы болуы мүмкін.
Само по себе ругательство в небольшом количестве может быть полезно.

Біріншіден, сіз іште теріс энергияны жинамай, оны ашық түрде шығарасыз.
Во-первых, вы не копите внутри негативную энергию, а выражаете её открыто.

Екіншіден, ұрсу адамның мінезіне әсер етіп, оның өз қатесін түсініп, түзеліп, жақсы адам болуына септігін тигізуі мүмкін.
Во-вторых, ругательство может повлиять на человека: он может осознать свои ошибки, исправиться и стать лучше.

Бірақ егер сіз адамды қорлап, алдап, татуласу ниетінсіз ұрсысып, не аяғы ұрыс төбелеске айналса — бұл жақсы емес.
Но если вы начинаете унижать человека, манипулировать, ругать без цели помириться, а также если это переходит в драку — это уже плохо.

Сондықтан ұрсысқанда шектен аспауды және әрқашан жанжал емес, татулыққа ұмтылуды үйрену керек.
Поэтому нужно знать меру, когда мы ругаемся, и всегда стремиться к миру, а не к конфликту.

Ал егер адам сізді тыңдағысы келмесе, оған ары қарай ұрыспай-ақ, мәселені басқа жолмен шешуге тырысқан жөн.
Ну а если человек не хочет вас слушать, то лучше не продолжать ругать его, а попытаться решить проблему другим способом.

📘 ГРАММАТИКА: Совместный залог (ортақ етіс) 🔽

📑 Примеры из текста: Біз онымен ұрсыса бастаймыз.
Мы начинаем ссориться с ним.

Өз кезегінде, ұрсу азғана пайдалы болуы мүмкін.
В свою очередь, ругать кого-то может быть немного полезно.

📝 Совместный залог (ортақ етіс) — это форма глагола, которая показывает, что действие совершается совместно, между двумя или несколькими людьми.
Если обычный глагол обозначает действие в одну сторону, то совместный — друг по отношению к другу.

🛠 [основа глагола] + –с / –ыс / –іс

ұрсу → ұрсысу — ругать → ругаться
көру → көрісу — видеть → встречаться
сөйлеу → сөйлесу — говорить → разговаривать
татулау → татуласу — мирить → мириться
айту → айтысу — говорить → спорить
құшақтау → құшақтасу — обнимать → обниматься
жазу → жазысу — писать → переписываться
тану → танысу — узнавать → знакомиться

🧩 Примеры в предложениях:
Мен досымды көрдім. — Я увидел друга.
Біз көрістік. — Мы увиделись.

Ол әйеліне айтты. — Он сказал жене.
Олар айтысты. — Они спорили.

Мен көршімді татуладым. — Я помирил соседа (с кем-то).
Біз татуластық. — Мы помирились.

Ол қызын құшақтады. — Он обнял дочь.
Олар құшақтасты. — Они обнялись друг с другом.

📅 175-КҮН / 175-Й ДЕНЬ

😎 БІЗ 90-ЖЫЛДАРЫ ФАНТИКТЕР ЖИНАДЫҚ
КАК МЫ СОБИРАЛИ ФАНТИКИ В 90-Е

📌 Глагол дня: жинау – собирать

Мен мектепте оқыған кезде — бұл 90-жылдар еді. Сол кезде көптеген балалар сағыздың фантиктерін жинаумен әуестенетін.
Когда я учился в школе — это были 90-е годы. Тогда многие дети увлекались коллекционированием фантиков от жвачек.

Ол кезде Дональд Дак туралы комикстері бар Donald сағыздары, көңілді түрік кейіпкері бейнеленген TipiTip, футболшылармен Final, автомобильдері бар аңызға айналған Turbo және, әрине, махаббат жайлы романтикалық кеңестері бар Love is… сағыздары танымал болатын.
Тогда были популярны жвачки Donald с комиксами о Дональде Даке, TipiTip с забавным турецким героем, Final с футболистами, Turbo — легендарная серия с автомобилями, и, конечно, Love is… с романтичными советами о любви.

Мен өзім Turbo фантиктерін жинайтынмын. Сол коллекциям әлі күнге дейін үйде сақтаулы.
Я собирал фантики Turbo. Эта коллекция до сих пор хранится у меня дома.

Turbo сағызының бағасы 3 рубль болатын. Ата-анам ақша берген сайын, мен бірден жергілікті дүкенге барып, сағыз сатып алып, ішінде қандай фантик бар екенін тағатсыздана қарайтынмын.
Жвачка Turbo стоила 3 рубля. Когда родители давали деньги, я сразу шёл в местный магазин, покупал жвачку и с нетерпением смотрел, какой фантик внутри.

Кейде бұрыннан бар фантик қайта шығатын. Ондайда мен басқа балаларға айырбастайтынмын немесе фантиктермен ойынын ойнап, ұтып алуға тырысатынмын.
Иногда попадался фантик, который у меня уже был. Тогда я менялся с другими ребятами или играл в фантики на “повторки”, чтобы выиграть.

Ал сіз бала кезіңізде не жинадыңыз?
А вы в детстве что собирали?

📘 ГРАММАТИКА: Ауыспалы өткен шақ (–атын / –етін / –йтын / –йтін) 🔽

📑 Примеры из текста:
…көптеген балалар сағыздың фантиктерін жинаумен әуестенетін.
Мен өзім Turbo фантиктерін жинайтынмын.
Ішінде қандай фантик бар екенін қарайтынмын.

📌 Эти формы передают повторяющиеся, привычные действия в прошлом.

📝 Ауыспалы өткен шақ — это форма прошедшего времени, которая обозначает:
- действия, которые регулярно происходили в прошлом,
- привычки, повседневные повторяющиеся действия,
- действия, которые длились на протяжении определённого периода.

📃 На русский чаще всего переводится как:
«я обычно…», «мы часто…», «он бывало…», «раньше я…».

🛠 Основа глагола + –атын / –етін / –йтын / –йтін + личные окончания

жинау → жинайтынмын — я собирал
қарау → қарайтынмын — я смотрел
ойнау → ойнайтынбыз — мы играли
айту → айтатын — он говорил
күлу → күлетін — он смеялся

🧩 Примеры в предложениях:

Бала күнімде біз аулада кешке дейін ойнайтынбыз.
В детстве мы играли во дворе до самого вечера.

Әжем маған әр кеш сайын ертегі айтып беретін.
Бабушка каждый вечер рассказывала мне сказку.

Қыста мектептен кейін мұз айдынына баратынбыз.
Зимой мы после школы ходили на каток.

Кітапханада түнге дейін дайындалатынбыз.
Мы готовились в библиотеке до поздней ночи.

Әкем маған велосипед тебуді үйрететін.
Отец учил меня ездить на велосипеде.

📅 176-КҮН / 176-Й ДЕНЬ

🧠 СӨЗДЕРДІ АУДАРУДАН ШЕТЕЛ ТІЛІНДЕ ОЙЛАУҒА ҚАЛАЙ КӨШУГЕ БОЛАДЫ
КАК ПЕРЕЙТИ ОТ ПЕРЕВОДА СЛОВ К МЫШЛЕНИЮ НА ИНОСТРАННОМ ЯЗЫКЕ

📌 Глагол дня: аудару – переводить

Тілді үйрене бастағанда сөздерді аудару — қалыпты нәрсе: бұл жаңа сөздердің мағынасын тез түсінуге көмектеседі.
Когда мы начинаем учить язык, переводить слова — это нормально: так легче понимать новые слова.

Бірақ аударманы тым ұзақ қолдансақ, ми делдал арқылы ойлауға үйреніп кетеді.
Но если слишком долго пользоваться переводом, мозг привыкает думать через посредника.

Сөйлеу баяулап, кідірістер мен артық күш пайда болады, ал тілді тікелей қабылдау қиындай түседі.
Тогда речь замедляется, появляются паузы и напряжение, и становится сложнее воспринимать язык напрямую.

Жаңа тілде ойлауға көшу үшін лингвистер мыналарды ұсынады:
Чтобы перейти к мышлению на новом языке, лингвисты советуют следующее:

— сөздерді ана тілімен емес, суреттермен және нақты жағдаяттармен байланыстырыңыз;
— связывайте слова с картинками и реальными ситуациями, а не с родным языком;

— тіркестер мен сөйлемдерді тұтас, дайын үлгі ретінде жаттаңыз;
— учите фразы и предложения целиком, как готовые блоки;

— күн сайын 30 секундтан бастап ішкі аудармасыз қысқа монологтар айтыңыз, сол уақытты бірте-бірте ұзартыңыз;
— ежедневно говорите короткими монологами от 30 секунд без внутреннего перевода, постепенно увеличивая это время;

— әрекеттеріңізді дауыстап сипаттаңыз: «қазір барамын», «шай ішіп отырмын»;
— описывайте свои действия вслух: «қазір барамын», «шай ішіп отырмын»;

— жаңа сөздерді үйрену үшін біртіндеп аударма орнына үйреніп жатқан тілдегі түсіндірме сөздікті қолдануды бастаңыз.
— для изучения новых слов постепенно начинайте использовать объяснение толкового словаря на изучаемом языке, а не перевод.

📘 ГРАММАТИКА: ВСПОМОГАТЕЛЬНЫЙ ГЛАГОЛ КЕТУ 🔽

📑 Пример из текста:
Бірақ аударманы тым ұзақ қолдансақ, ми делдал арқылы ойлауға үйреніп кетеді.
Но если слишком долго пользоваться переводом, мозг привыкает думать через посредника.

🔍 үйреніп кетеді - значение: в итоге привыкает / окончательно начинает делать что-то
📌 Здесь кету придаёт глаголу значение результата, завершённости, перехода в новое состояние.

📝 Вспомогательный глагол кету добавляется к основному глаголу и меняет его значение.
Есть четыре основных случая, когда он используется.

✅ Дополнительное / сопутствующее действие:
📃 Действие совершается попутно, «между делом», как добавочная информация.
🛠основа глагола + а/е/й + кету

Ол сөзінің аяғында Алматыға тағы да келетінін айта кетті.
(В завершение он между делом сказал, что ещё приедет в Алматы.)

Министр түсінік бере кетті.
(Министр дополнительно дал пояснение.)

✅ Внезапность / неожиданное проявление:
📃 Действие произошло неожиданно, быстро, хотя длительность — короткая.
🛠 основа глагола + а/е/й + кету

Тұмсық жартас оң жағымнан көріне кетті.
(Скала неожиданно показалась.)

Итке нан тастап үйрете кеттім.
(Начал приучать, кинув кусочек — внезапное начало действия.)

✅ Отрицательная форма + кету (сохраняет значение «уйти»):
📃 Человек ушёл, не сделав что-то.
Оба глагола сохраняют своё прямое значение.

Ол жұмысына асығып, шай ішпей кетті.
(Ушёл, не попив чаю.)

Министр артына бұрылмай кетті.
(Ушёл, не обернувшись.)

✅ Завершённость / невозвратность результата:
📃 Глагол получает смысл: окончательно, совсем, не выдержал, упустил, не сделал в итоге.
Результат нельзя вернуть назад.

Ол бұл қиындыққа шыдамай кетті.
(Он не выдержал трудность.)

Аттылар дөңнен асып, көрінбей кетті.
(Скрылись из вида.)

📅 177-КҮН / 177-Й ДЕНЬ

🌅 КҮН САЙЫН ШАБЫТТЫ ҚАЙДАН ТАБУҒА БОЛАДЫ
ГДЕ БРАТЬ ВДОХНОВЕНИЕ КАЖДЫЙ ДЕНЬ

📌 Глагол дня: шабыттану – вдохновляться

Адамға шабыт үнемі керек — тек жұмыс үшін емес, жай ғана өмір сүру үшін де.
Человеку постоянно нужно вдохновение не только для работы, а просто, чтобы жить.

Шабыт — бұл ішкі қуат пайда болып, күш, идеялар және бір нәрсе жасап немесе өзгертіп көргің келетін ерекше ішкі күй.
Вдохновение — это особое внутреннее состояние, когда внутри появляется прилив сил, идей и желание что-то создавать или менять.

Яғни өмір сүруге деген құлшыныс пен алға жылжуға деген ұмтылыс — бұл шабыт күйі.
То есть желание жить и двигаться вперёд — это состояние вдохновения.

Өмірдің өзі бізді қатты шабыттандырады: айналамыздағы әлем, табиғат, балаларымыз.
Сама жизнь нас сильно вдохновляет: наш мир, природа вокруг, наши дети.

Балаларыңа қарасаң, олар үшін өмір сүргің де, еңбек еткің де келеді.
Смотришь на своих детей — и ради них хочется жить и работать.

Сондай-ақ жақсы фильмдер де үлкен шабыт сыйлайды.
Также нас очень могут вдохновлять фильмы.

Жақсы фильм көріп, жағымды энергия аласың да, өз істеріңді шабытпен жалғастырасың.
Посмотрел хороший фильм, получил позитивный заряд — и продолжаешь свои дела с вдохновением.

Басқа адамдардың ерлігі мен жетістігі бізді өте қатты шабыттандырады.
Подвиги и достижения других людей очень сильно нас вдохновляют.

Біреудің барлық іске өзі қол жеткізгенін көргенде, сенде де бір нәрсеге жеткің келеді.
Увидел, как человек добился всего — и самому хочется чего-то добиться.

Ал қарапайым ғана алғыс айту да күшті шабыт көзі.
А ещё простая благодарность тоже вдохновляет.

Саған “рақмет” айтқанда, бұл жігерлендіріп, одан да көп жасауға күш береді.
Когда тебе говорят «спасибо», это окрыляет и даёт энергию сделать ещё больше.

📘 ГРАММАТИКА: ҚАЛАУ РАЙ / ЖЕЛАТЕЛЬНОЕ НАКЛОНЕНИЕ 🔽

🧐 Когда речь идёт о вдохновении, то мы часто встречаемся с желаниями, которые у нас появляются, а значит и с желательным наклонением. Поэтому повторим его сегодня.

📑 Пример из текста:
Балаларыңа қарасаң, олар үшін өмір сүргің де, еңбек еткің де келеді.
Смотришь на своих детей — и ради них хочется жить и работать.

🔍 Разбираем: өмір сүргің келеді / еңбек еткің келеді — хочется жить / хочется трудиться.
📝 Қалау рай выражает желание совершить действие. По-русски — «я хочу», «мне хочется».
Но в казахском действует особая модель: желание “приходит” человеку.

❗️Поэтому ключевые формы выглядят так:
- барғым келеді — я хочу пойти
дословно: ко мне приходит моё желание пойти

- барғың келеді — ты хочешь пойти
дословно: к тебе приходит твоё желание пойти

- барғысы келеді — он/она хочет пойти
дословно: к нему/ней приходит его желание пойти

📌 Это важная особенность казахского языка: желание мыслится как “приходящее состояние”.
🛠 Основа глагола + –ғы/–гі/–қы/–кі + притяжательное окончание + келеді/келмейді

🔹 Аффиксы желания:
–ғы / –гі — после гласных
–қы / –кі — после согласных

🔹 Притяжательные окончания и смысл:
–м → моё желание → мне хочется
–ң → твоё желание → тебе хочется
–сы → его/её желание → ему/ей хочется
–мыз → наше желание → нам хочется
–ңыз → ваше желание → вам хочется
–лары → их желание → им хочется

🧩 Примеры:
Менің барғым келеді — Мне хочется пойти.
Досл.: ко мне приходит моё желание пойти.

Сенің жаңа нәрсе үйренгің келеді — Тебе хочется выучить что-то новое.
Досл.: к тебе приходит твоё желание выучить что-то новое.

Оның демалғысы келмей жатыр — Ему/ей не хочется отдыхать.
Досл.: к нему/ней не приходит его желание отдыхать.

Біздің тауға барғымыз келіп тұр. — Нам хочется пойти в горы.
Досл.: к нам приходит наше желание сходить в горы.

Олардың сабақ оқығылары келмей жатыр. — Им не хочется делать уроки.
Досл.: к ним не приходит их желание заниматься уроками.

📅 178-КҮН / 178-Й ДЕНЬ

🕺 АЛ СІЗ БИ БИЛЕУДЕН ҰЯЛАСЫЗ БА?
А ВЫ СТЕСНЯЕТЕСЬ ТАНЦЕВАТЬ?

📌 Глагол дня: билеу – танцевать

Сіздің ортаңызда жағдай қалай екенін білмеймін, ал менің таныстарымның көбі билеуден ұялады.
Я не знаю, как обстоят дела в вашем окружении, но большинство моих знакомых стесняются танцевать.

Бала күнімде ата-анам мен туыстарым биді тек спирттік ішімдік ішкен кезде ғана билейтін.
В детстве мои родители и родственники танцевали только тогда, когда употребляли спиртные напитки.

Бұл қалай болатын? Туыстар үлкен дастарқан басында жиналып, әңгімелесіп, ішеді. Содан кейін магнитофон қосып, билей бастайды. Би тек ішкеннен кейін ғана басталатын.
Как это бывало? Собираются родственники за большим столом, общаются, выпивают. А потом включают магнитофон и танцуют. И танцы начинались исключительно после спиртного.

Осылайша біздің балалық санамызда «биді тек мас болғандар ғана билейді» деген түсінік қалыптасатын.
Вот так в наши детские головы и закладывалось правило, что танцуют только пьяные.

Ересек болғанымда мен спирттік ішімдіктен бас тартып, би туралы өмірлік ережемді өзгертуге шешім қабылдадым.
Когда я стал взрослым, я отказался от спиртного и решил поменять свои жизненные правила, связанные с танцами.

Жиі билемесем де, би билегенді жақсы көремін.
Хотя я делаю это достаточно редко, всё равно я люблю танцевать.

Бір кезеңдері мен дискотекаларға барып, мүлде ішпейтінмін. Сол уақыттан бері менде би билеуге қатысты ешқандай комплекс қалған жоқ.
Был период, когда я ходил на дискотеки и не пил. С тех пор у меня исчез комплекс танцевать.

Қазір мен адамдардың көзінше музыка қосып, еркін билей аламын.
Сейчас я могу спокойно включить музыку и потанцевать в присутствии людей.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «БИЛЕУ» по временам и лицам 🔽

📝 Глагол билеу означает «танцевать».
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен билеймін / билемеймін / билеймін бе?
Сен билейсің / билемейсің / билейсің бе?
Сіз билейсіз / билемейсіз / билейсіз бе?
Біз билейміз / билемейміз / билейміз бе?
Сендер билейсіңдер / билемейсіңдер / билейсіңдер ме?
Сіздер билейсіздер / билемейсіздер / билейсіздер ме?
Ол билейді / билемейді / билей ме?
Олар билейді / билемейді / билей ме?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен билеп жатырмын / билеп жатқан жоқпын / билеп жатырмын ба?
Сен билеп жатырсың / билеп жатқан жоқсың / билеп жатырсың ба?
Сіз билеп жатырсыз / билеп жатқан жоқсыз / билеп жатырсыз ба?
Біз билеп жатырмыз / билеп жатқан жоқпыз / билеп жатырмыз ба?
Сендер билеп жатырсыңдар / билеп жатқан жоқсыңдар / билеп жатырсыңдар ма?
Сіздер билеп жатырсыздар / билеп жатқан жоқсыздар / билеп жатырсыздар ма?
Ол билеп жатыр / билеп жатқан жоқ / билеп жатыр ма?
Олар билеп жатыр / билеп жатқан жоқ / билеп жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен биледім / билеген жоқпын / биледім бе?
Сен биледің / билеген жоқсың / биледің бе?
Сіз биледіңіз / билеген жоқсыз / биледіңіз бе?
Біз биледік / билеген жоқпыз / биледік пе?
Сендер биледіңдер / билеген жоқсыңдар / биледіңдер ме?
Сіздер биледіңіздер / билеген жоқсыздар / биледіңіздер ме?
Ол биледі / билеген жоқ / биледі ме?
Олар биледі / билеген жоқ / биледі ме?

📅 179-КҮН / 179-Й ДЕНЬ

🏞 АЛМАТЫДАҒЫ САЙРАН КӨЛІНІҢ ҚАЙТА ЖАҢҒЫРТУДАН КЕЙІНГІ КЕЛБЕТІ
ОЗЕРО САЙРАН ПОСЛЕ РЕКОНСТРУКЦИИ В АЛМАТЫ

📌 Глагол дня: қайта жаңғырту — реконструировать

Биыл Алматыда Сайран көлін қайта жаңғырту жұмыстары аяқталды.
В этом году в Алматы завершили реконструкцию озера Сайран.

Суреттерден (https://t.me/SoileuKZ/454?comment=17877) ⤵️ көлдің қайта жаңғыртудан кейінгі келбетін көре аласыз.
На фотографиях вы можете увидеть, как озеро выглядит после реконструкции.

Алғашында көл 1971 (мың тоғыз жүз жетпіс бірінші) жылы бұрынғы құм-қиыршық тас өндіретін карьердің орнында салынған.
Изначально озеро было сооружено в 1971 году, на месте бывшего карьера по добыче песчано-гравийной смеси.

Демалыс пен серуендеуден бөлек, көл артық суды жинайтын қойма ретінде сел мен тасқындардан қорғау мақсатында да жасалған.
Помимо отдыха и прогулок, озеро было создано и как резервуар для сбора избыточной воды, чтобы защищать город от селевых потоков и наводнений.

2023 (екі мың жиырма үшінші) жылы қайта жаңғырту жұмыстары басталып, 2025 (екі мың жиырма бесінші) жылдың жазында көл мен оған іргелес саябақ халыққа ашылды.
Работы по реконструкции начались в 2023 году, а летом 2025 года озеро и прилегающий к нему парк были открыты для жителей города.

Қазір бұл алматылықтардың ең сүйікті серуендейтін орындарының бірі.
Сейчас это одно из любимых мест для прогулки алматинцев.

Жағалау толық жаңартылды: енді ол көлді түгел айналып өтеді, бойында орындықтар, шезлонгтар және жасыл желек бар.
Набережную полностью обновили: теперь она идёт вокруг всего озера, со скамейками, шезлонгами и свежим озеленением.

Көлдің бетінде қызыл желкенді кеме пайда болып, пейзажға ертегідей рең беріп тұр.
Появился и парусник с алыми парусами — яркая, сказочная деталь в пейзаже.

Кешкі уақытта жағалауда жұмсақ жарық жанады, отбасылар серуендейді, ал судың бетінде қаланың шамдары әдемі бейнеленеді.
Вечером включается мягкая подсветка, по берегу гуляют семьи, а на воде отражаются огни города.

📘 ГРАММАТИКА: Конструкция «помимо чего-то» 🔽

📑 Пример из текста:
Демалыс пен серуендеуден бөлек, көл артық суды жинайтын қойма ретінде де жасалған.
Помимо отдыха и прогулок, озеро было создано и как резервуар для сбора избыточной воды.

🔍 Разбираем: …-ден бөлек = помимо, кроме того, дополнительно к этому.
📝 …-ден/-дан/-тан/-тен + бөлек — это конструкция, в которой: слово стоит в шығыс септік (исходный падеж), бөлек означает «отдельно, кроме».
👉 Вместе они дают значение «помимо чего-то есть ещё другое».
🛠 X-дан/-ден/-тан/-тен + бөлек + Y…
= Помимо X, есть (или происходит) ещё и Y.

🧩 Примеры:

Танымдық туризмнен бөлек, шоп-туризм мен жағажай туризмі ерекше дамыған.
Помимо познавательного туризма, сильно развиты шопинг-туризм и пляжный туризм.

Сабақтан бөлек, ол спортпен де айналысады.
Помимо учебы, он также занимается спортом.

Ойыннан бөлек, балаларға арналған оқу бұрышы бар.
Помимо игр, есть детский уголок для чтения.

Экспорттан бөлек, өнім ішкі нарыққа да жеткізіледі.
Помимо экспорта, продукция поставляется и на внутренний рынок.

Демалыстан бөлек, бұл жерде емдеу курстары да бар.
Помимо отдыха, здесь есть лечебные программы.

📅 180-КҮН / 180-Й ДЕНЬ

💌 МЕНІҢ ҚЫЗДЫ КЕЗДЕСУГЕ ШАҚЫРУҒА КӨМЕКТЕСЕТІН ҚҰПИЯ СӨЗІМ
МОЁ КОДОВОЕ СЛОВО ДЛЯ ПОМОЩИ В ПРИГЛАШЕНИИ ДЕВУШКИ НА СВИДАНИЕ

📌 Глагол дня: шақыру – звать, приглашать

Институтты бітіргеннен кейін өзіме қалыңдық табу ниеті пайда болды.
После окончания института у меня появилось желание найти себе невесту.

Менің досым Паша да сондай жоспарлар жасаған еді.
Такие же планы были и у моего друга Паши.

Біз онымен қалада жүріп, түрлі қыздармен танысатынбыз.
Мы с ним ходили по городу и знакомились с разными девушками.

Тіпті бізде «Ұшақ» деген өзіміздің құпия сөзіміз де болды.
У нас даже было своё кодовое слово — «Самолёт».

Бұл сөз біріміз қызды байқап, танысқысы келгенін және көмек қажет екенін білдіретін.
Это слово означало, что один из нас заметил девушку, с которой хотел познакомиться, и ему нужна была помощь.

Бір күні мен болашақ жарыммен жолықтым де: «Ұшақ ұшып келеді» дедім.
Однажды я встретил свою будущую супругу и сказал: «Самолёт летит».

Павел маған танысуға және шақыруға көмектесті.
Павел помог мне со знакомством и приглашением.

Мен оны Шымбұлаққа шақырдым, біз көңілді уақыт өткіздік.
Я пригласил её на Шымбулак, мы весело провели время.

Содан кейін біз араласа бастадық.
Потом мы стали общаться.

Екі жылдан кейін біз үйлендік.
Через два года мы поженились.

Бұл жиырма жыл бұрын болған еді.
Это было двадцать лет назад.

Біз бір-бірімізді жақсы көреміз, екі керемет баламыз бар.
Мы любим друг друга, у нас двое прекрасных детей.

Ал сол құпия сөздің тарихы әлі күнге дейін есімде сақталған.
А история с этим секретным словом до сих пор хранится в моей памяти.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ШАҚЫРУ» по временам и лицам 🔽

📝 Глагол шақыру означает «звать, приглашать». Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательного глагола жатыр — самая частотная форма настоящего времени.

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен шақырамын / шақырмаймын / шақырамын ба?
Сен шақырасың / шақырмайсың / шақырасың ба?
Сіз шақырасыз / шақырмайсыз / шақырасыз ба?
Біз шақырамыз / шақырмаймыз / шақырамыз ба?
Сендер шақырасыңдар / шақырмайсыңдар / шақырасыңдар ма?
Сіздер шақырасыздар / шақырмайсыздар / шақырасыздар ма?
Ол шақырады / шақырмайды / шақыра ма?
Олар шақырады / шақырмайды / шақыра ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен шақырып жатырмын / шақырып жатқан жоқпын / шақырып жатырмын ба?
Сен шақырып жатырсың / шақырып жатқан жоқсың / шақырып жатырсың ба?
Сіз шақырып жатырсыз / шақырып жатқан жоқсыз / шақырып жатырсыз ба?
Біз шақырып жатырмыз / шақырып жатқан жоқпыз / шақырып жатырмыз ба?
Сендер шақырып жатырсыңдар / шақырып жатқан жоқсыңдар / шақырып жатырсыңдар ма?
Сіздер шақырып жатырсыздар / шақырып жатқан жоқсыздар / шақырып жатырсыздар ма?
Ол шақырып жатыр / шақырып жатқан жоқ / шақырып жатыр ма?
Олар шақырып жатыр / шақырып жатқан жоқ / шақырып жатыр ма?

Қосымша табиғи формалар:
шақырып отыр (действие выполняется прямо сейчас),
шақырып жүр (делает это последнее время).

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен шақырдым / шақырған жоқпын / шақырдым ба?
Сен шақырдың / шақырған жоқсың / шақырдың ба?
Сіз шақырдыңыз / шақырған жоқсыз / шақырдыңыз ба?
Біз шақырдық / шақырған жоқпыз / шақырдық па?
Сендер шақырдыңдар / шақырған жоқсыңдар / шақырдыңдар ма?
Сіздер шақырдыңыздар / шақырған жоқсыздар / шақырдыңыздар ма?
Ол шақырды / шақырған жоқ / шақырды ма?
Олар шақырды / шақырған жоқ / шақырды ма?

📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ
📄 Страдательный залог (ырықсыз етіс)
шақырылу — быть приглашённым
Мысалы: Мейрамға бәрі шақырылды.
Все были приглашены на праздник.

📄 Взаимный залог (ортақ етіс)
шақырысу — приглашать друг друга
Мысалы: Достар бір-бірін қонаққа шақырысты.
Друзья пригласили друг друга в гости.

📄 Каузатив (себептес етіс)
шақырту / шақырғызу — поручить пригласить
Мысалы: Басшы хатшысына қонақтарды шақыртты.
Начальник поручил секретарю пригласить гостей.