Главная Гид Упражнения Тесты Песни Словарь Автор Телеграм-канал
Казахский язык
Главная  Полезные материалы → Практика → Онлайн-Марафон, стр.15
            Разбор грамматики
Новые слова
 1 
 2 
 3 
Фразы
Анекдоты
Новостные видео
 1 
Диалоги из фильмов
 1 
 2 
 Kaizen метод
 1 
 2 
 3 
 4 
 5 
 6 
 7 
 8 
 9 
 10 
 11 
 12 
 13 
 14 
 15 
 16 
 17 
 18 
 19 
 20 
 21 
 22 
 23 
 24 
 Онлайн-Марафон
 1 
 2 
 3 
 4 
 5 
 6 
 7 
 8 
 9 
 10 
 11 
 12 
 13 
 14 
 15 
 16 
 17 
 18 
 

Онлайн-Марафон: Казахский язык за год

Страница 17  (дни с 321 по 340)

Автор: Андрей Якубин   Телеграм-канал «Казахский язык за год»

📅 321-КҮН / 321-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤔 ШЫН МӘНІНДЕ СІЗ НЕНІ ҚАЛАЙСЫЗ?
ЧТО ВЫ ЖЕЛАЕТЕ НА САМОМ ДЕЛЕ?

📌 Глагол дня: қалау — желать, хотеть

Кеше мен Актоты Асанова деген қыз туралы бірнеше видео көрдім.
Вчера я посмотрел несколько видео про девушку Актоты Асанову.

Төрт жылдың ішінде ол тоғыз тілді үйренген.
За 4 года она выучила 9 языков.

📹 Бір сұхбатында одан оның құпиясын сұрады (https://youtu.be/LRdPEG4dZUw?si=mR-_ORfgy1QcaZ9m).
И в очередном интервью её спросили про секрет.

Ал ол ешқандай құпия жоқ екенін айтты.
А она сказала, что никакого секрета нет.

Бұл — оның көптен бері қалаған нәрсесі еді.
Это то, чего она желала давно.

Ол әлеуметтік желілерден, ойын-сауықтан бас тартып, сиқырланған ханшайымдай бәрінен оқшауланып, өз «қамалына» жабылған.
Она отказалась от социальных сетей, от развлечений и словно заколдованная принцесса закрылась от всех в своём «замке».

Сол жерде тілдерді бірінен кейін бірін күндіз-түні үйренді.
И изучала языки один за другим, день и ночь.

Көздері қатты шаршағандықтан, ол үнемі көзіне тамшы тамызатын.
Она постоянно капала глазные капли, потому что ее глаза сильно уставали.

Жалпы, ол өте қатты шаршайтын.
Вообще она очень сильно уставала.

Бірақ білесіз бе, адам бір нәрсені шын жүрегімен қаласа, көп нәрсеге қол жеткізе алады.
Но знаете, человек многого может добиться, если он что-то по-настоящему желает.

Көбінесе біздің мәселеміз бір нәрсені істей алмайтынымызда емес.
И часто наша проблема не в том, что мы что-то не можем.

Біздің мәселеміз — шын мәнінде ештеңені қатты қаламайтынымызда.
А в том, что мы ничего не желаем по-настоящему.

Адам бір аптадан немесе бір айдан кейін тастап кетпейтін шынайы тілек керек.
Такое желание, которое человек не бросает через неделю или месяц.

Соншалықты күшті тілек болуы керек, адам басқа ештеңе туралы ойламайды.
Настолько сильное, что человек больше ни о чём не думает.

Ал өзге барлық істерін сол қалауы үшін құрбан етеді.
И все остальные свои дела просто приносит в жертву этому желанию.

Әркімнің қолынан келеді. Бірақ әркім шынымен бір нәрсені қалайды ма?
Каждый может. Но каждый ли действительно чего-то хочет?

📘 ГРАММАТИКА: «–МАЙТЫНЫМЫЗДА / –МЕЙТІНІМІЗДЕ» — В ТОМ, ЧТО МЫ НЕ ДЕЛАЕМ / НЕ МОЖЕМ 🔽

📑 Пример из текста:
Көбінесе біздің мәселеміз бір нәрсені істей алмайтынымызда емес.
И часто наша проблема не в том, что мы что-то не можем.
Біздің мәселеміз — шын мәнінде ештеңені қатты қаламайтынымызда.
А в том, что мы ничего по-настоящему не желаем.

🔍 Разбираем: істей алмайтынымызда
👇 Разбор по частям:
істеу
— делать
істей
— деепричастная форма (көсемше)
алмау
— не мочь
істей алмау
— не мочь сделать
–йтын
— жұрнақ есімше (настоящее / будущее причастие)
образует форму: «который делает / который не делает»
істей алмайтын
— который не может сделать
–ымыз
— тәуелдік жалғауы 1-жақ көпше
(наш / мы)
істей алмайтынымыз
— то, что мы не можем сделать
–да
— жатыс септік (местный падеж)
в / в том / в этом

📌 В итоге:
істей алмайтынымызда
— в том, что мы не можем сделать
👇 қаламайтынымызда:
қалау
— желать
қаламау
— не желать
–йтын
— есімше жұрнағы
қаламайтын
— который не желает
–ымыз
— наш / мы
қаламайтынымыз
— то, что мы не желаем
–да
— в том

📌 Получается:
қаламайтынымызда
— в том, что мы не желаем
📐 Схема образования
глагол
отрицание –ма / –ме
есімше –йтын / –етін
тәуелдік жалғауы
жатыс септік –да / –де
📊 Схема на вашем примере
істеу
↓
істей алмау
↓
істей алмайтын
↓
істей алмайтынымыз
↓
істей алмайтынымызда

🧩 Примеры такой конструкции
Менің мәселем — уақыт таппайтынымда.
Моя проблема в том, что я не нахожу времени.
Оның қателігі — асығатынында.
Его ошибка в том, что он спешит.
Біздің қиындық — түсінбейтінімізде.
Наша трудность в том, что мы не понимаем.
Мәселе сенбейтінімізде емес.
Проблема не в том, что мы не верим.
Мәселе әрекет етпейтінімізде.
Проблема в том, что мы не действуем.


📅 322-КҮН / 322-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

☎️ ТЕЛЕФОН — К. ЧУКОВСКИЙ

📌 Глагол дня: қоңырау шалу — звонить

Телефоным шырылдады.
У меня зазвонил телефон.

— Кім сөйлеп тұр?
Кто говорит?

— Піл.
Слон.

— Қайдан?
Откуда?

— Түйеден.
От верблюда.

— Сізге не керек?
Что вам надо?

— Шоколад.
Шоколада.

— Кімге?
Для кого?

— Менің ұлыма.
Для сына моего.

— Көп жіберейін бе?
А много ли прислать?

— Шамамен бес пұттай.
Да пудов этак пять.

Немесе алты.
Или шесть.

Одан көп жей алмайды.
Больше ему не съесть.

Өйткені ол әлі кішкентай!
Он у меня ещё маленький!

Сосын қоңырау шалды қолтырауын.
А потом позвонил крокодил.

Ол жылап тұрып өтінді.
И со слезами просил.

— Менің қымбаттым, жақсы адам, маған кебіс жіберіңізші.
Мой милый, хороший, пришли мне калоши.

Маған да, әйеліме де, Тотошаға да.
И мне, и жене, и Тотоше.

— Тоқтаңыз, өткен аптада сізге екі жұп тамаша кебіс жіберген жоқ па едім?
Постой, не тебе ли на прошлой неделе я выслал две пары отличных калош?

— Ә-ә, өткен аптада жіберген кебістерді біз баяғыда жеп қойдық.
Ах, те, что ты выслал на прошлой неделе, мы давно уже съели.

Біз асыға күтіп отырмыз.
И ждём не дождёмся.

Қашан тағы жіберер екенсіз.
Когда же ты снова пришлёшь.

Біздің кешкі асымызға.
К нашему ужину.

Бір дюжинаны жаңа әрі тәтті кебістің.
Дюжину новых и сладких калош.

Сосын қоңырау шалды қоянның балалары.
А потом позвонили зайчатки.

— Қолғап жіберуге бола ма?
Нельзя ли прислать перчатки?

Сосын қоңырау шалды маймылдар.
А потом позвонили мартышки.

— Өтінеміз, кітап жіберіңізші!
Пришлите, пожалуйста, книжки!

Сосын аю қоңырау шалды.
А потом позвонил медведь.

Ол бірден өкіре бастады.
Да как начал, как начал реветь.

— Тоқтаңыз, аю, өкірмеңіз.
Погодите, медведь, не ревите.

Айтыңызшы, сізге не керек?
Объясните, чего вы хотите?

Ал ол тек «му-му» дейді.
Но он только: «Му» да «му».

Ал не үшін, неге — түсінбеймін!
А к чему, почему — не пойму!

Өтінемін, трубканы қойыңыз!
Повесьте, пожалуйста, трубку!

📘 ГРАММАТИКА: «–ТАЙ / –ТЕЙ» — ПРИБЛИЗИТЕЛЬНО, ОКОЛО, ПРИМЕРНО 🔽

📑 Пример из текста:
Шамамен бес пұттай.
Да пудов этак пять.

🔍 Разбираем: пұттай
пұт — пуд (старая мера веса, около 16 кг)
–тай / –тей — словообразовательный суффикс, который выражает
👉 приблизительность
👉 сходство
👉 количество «примерно столько»
В нашем случае он используется для приблизительного количества.
📌 Логика выражения
бес пұттай
дословно:
пять пудов примерно
естественно:
👉 около пяти пудов
👉 пудов примерно пять

📐 Схема образования:
число + существительное + –тай / –тей
бес пұттай
примерно пять пудов
екі сағаттай
примерно два часа
он минуттай
минут десять

📊 Как выбирается суффикс:
По гармонии гласных:
–тай
–тей
–дай
–дей

Примеры:
екі сағаттай — часа два
он адамдай — человек десять
жүз метрдей — метров сто
он минуттай — минут десять

🧩 Примеры предложений:
Мен онда он минуттай күттім.
Я ждал там минут десять.
Біз жолда екі сағаттай жүрдік.
Мы ехали примерно два часа.
Залда жүз адамдай болды.
В зале было около ста человек.
Ол менен бес жас үлкендеу.
Он примерно на пять лет старше меня.
Мен оны бір аптадай көрмедім.
Я не видел его примерно неделю.
Біз үш килограммдай алма алдық.
Мы купили примерно три килограмма яблок.
Ол маған он мың теңгедей берді.
Он дал мне примерно десять тысяч тенге.
Мен бес минуттай сөйлестім.
Я поговорил минут пять.


📅 323-КҮН / 323-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤔 ЕШҚАШАН ЖАҢА НӘРСЕНІ БАЙҚАП КӨРУДЕН ҚОРЫҚПАҢЫЗ
НИКОГДА НЕ БОЙТЕСЬ ПРОБОВАТЬ ЧТО-ТО НОВОЕ

📌 Глагол дня: байқап көру — пробовать, испытывать

Кеше чаттардың бірінде бір қыз былай деді: «Мен караокеде ән айтуға ұяламын, өйткені өз дауысымнан қысылып қаламын».
Вчера в одном из чатов одна девушка сказала: «Я стыжусь петь в караоке, потому что стесняюсь собственного голоса».

Ал мен оған былай деп жауап бердім: «Неден ұяласың? Біз бір-ақ рет өмір сүреміз. Егер ниет болса, оны міндетті түрде байқап көру керек. Ал адамдардың пікірі біздің шешімдерімізге әсер етпеуі тиіс.»
Но я ей ответил: «Для чего стыдиться? Один раз живём. Если есть желание, нужно обязательно попробовать это сделать. И мнение людей не должно влиять на наши решения».

Тіпті мынадай сөз бар: «Ешқашан әрекет етпегеннен гөрі, әрекет жасап көріп, сәтсіздікке ұшыраған жақсы».
Есть даже такое выражение: «Лучше попытаться и потерпеть неудачу, чем никогда не пытаться».

Мен де бір кезде сондай ұялшақ әрі жасқаншақ едім.
Я тоже когда-то был таким — стеснительным и застенчивым.

Бір нәрсе туралы әңгіме бастауға, мектепте қызды биге шақыруға, өз пікірімді айтуға қорқатынмын және тағы басқалар.
Боялся о чём-то заговорить, пригласить в школе девушку на танец, высказать свою точку зрения и так далее.

Бірақ мен осылай өмір сүрген сайын, көп нәрсені жіберіп алуым мүмкін екенін көбірек түсіне бастадым.
Но чем дольше я так жил, тем больше понимал, что могу многое упустить.

Бір кезде мен өмірдің тым қысқа екенін түсіндім — ұялшақ әрі шешімсіз болып жүруге болмайды.
В какой-то момент я понял, что жизнь слишком коротка, чтобы быть застенчивым и нерешительным.

Сол сәттен бастап мен өзімді әртүрлі рөлдерде, әртүрлі жұмыстарда сынап көре бастадым.
С того момента я начал пробовать себя в разных ролях, на разных работах.

Әртүрлі хоббилерім болды.
У меня были разные хобби.

Әрине, көп нәрсе менің қолымнан келмеді және әлі де келе бермейді.
Многое, конечно, у меня не получалось и не получается до сих пор.

Бірақ қазір менің өмірім әлдеқайда еркін әрі мазмұнды болды.
Но теперь моя жизнь стала более свободной и содержательной.

Және мен ештеңеге өкінбеймін.
И я ни о чём не жалею.

📘 ГРАММАТИКА: БАЙҚАП КӨРУ — разбор глагола 🔽

байқап көру — это сложный глагол (күрделі етістік).

👉 Он состоит из двух частей:
байқау — замечать, наблюдать
көру — видеть

👉 Суффикс –ып / –іп / –п образует форму көсемше (деепричастие). Он соединяет два действия.

📖 В казахском языке көру часто используется как вспомогательный глагол (көмекші етістік).

В конструкции –ып көру он добавляет значение:
👉 попробовать сделать действие
👉 испытать действие

Поэтому байқап көру означает:
👉 попробовать
👉 испытать
👉 опробовать

🧐 Этот глагол используют, когда человек:
пробует что-то новое
проверяет результат
экспериментирует

🧩 Примеры:
Мен жаңа әдісті байқап көрдім.
Я попробовал новый метод.
Осы бағдарламаны байқап көр.
Попробуй эту программу.
Бұл тәсілді байқап көруге болады.
Можно попробовать этот способ.

📃 Распространённые выражения с көру:

1️⃣ жасап көру
жасау — делать
жасап көру — попробовать сделать
Осы жобаны жасап көрейік.
Давайте попробуем сделать этот проект.

2️⃣ айтып көру
айту — сказать
айтып көру — попробовать сказать
Оған шындықты айтып көрші.
Попробуй сказать ему правду.

3️⃣ сұрап көру
сұрау — спрашивать
сұрап көру — попробовать спросить
Мұғалімнен сұрап көр.
Попробуй спросить у учителя.

4️⃣ сөйлеп көру
сөйлеу — говорить
сөйлеп көру — попробовать поговорить
Онымен сөйлеп көр.
Попробуй поговорить с ним.

5️⃣ жазып көру
жазу — писать
жазып көру — попробовать написать
Оны жазып көр.
Попробуй написать это.

6️⃣ киіп көру
кию — надевать
киіп көру — примерить
Мына күрткені киіп көр.
Примерь эту куртку.

7️⃣ оқып көру
оқу — читать
оқып көру — попробовать прочитать
Бұл кітапты оқып көр.
Попробуй прочитать эту книгу.


📅 324-КҮН / 324-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🌱 СІЗДІҢ ДАМУЫҢЫЗ ЖАЙЛЫЛЫҚ АЙМАҒЫНАН ТЫС ЖЕРДЕ БАСТАЛАДЫ
ВАШ РОСТ НАЧИНАЕТСЯ ЗА ПРЕДЕЛАМИ ВАШЕГО КОМФОРТА

📌 Глагол дня: тырысу — стараться

Бірде мен бір кітап оқып отырғанда, онда мынадай сөзді кездестірдім:
Однажды я читал одну книгу, и там было такое выражение:

«Егер сіз әрдайым істеп жүрген ісіңізді істей берсеңіз, онда әрдайым алып жүрген нәтижеңізді ала бересіз.»
«Если вы будете делать то, что делали всегда, вы будете получать то, что получали всегда».

Басқаша айтқанда, өмірдегі кез келген маңызды өзгерістер өмір салтын өзгертуді талап етеді және бұрынғыдан да көбірек күш-жігерді қажет етеді.
Другими словами, любые серьёзные изменения в жизни требуют изменения стиля жизни и требуют больше усилий, чем раньше.

Яғни егер мен ұзақ уақыт бойы тілді үйреніп жүріп, нәтиже көрмесем, онда бұл істі тастау керек деген сөз.
То есть если я долгое время изучал язык, но результата не вижу, значит, надо бросить это дело.

Әзіл ғой! 😂😂
Шучу!

Жоқ, бұл көбірек тырысу керек, көбірек әрекет ету керек, жүктемені арттыру керек дегенді білдіреді.
Нет, значит, нужно больше стараться, больше пытаться, увеличивать нагрузку.

Егер мен бұрын тек оқумен ғана айналыссам, енді сөйлей бастауым керек, күнделік жүргізуді бастауым керек.
Если я раньше только читал, нужно начать говорить, нужно начать вести дневник.

Егер мен бұрын күніне кітаптың бір бетін ғана оқысам, онда екі бетін оқуға тырысу керек.
Если я раньше читал одну страницу книги в день, значит, нужно попытаться читать две.

Тағы бір мақал бар: «Ауырлық болмаса — өсу болмайды».
Есть ещё одна поговорка: «Нет боли — нет роста».

Егер сіз өзіңізді бұрынғыдай қинамай, әдеттегіден артық жасауға тырыспай, жайлы күйге келіп тоқтасаңыз, онда сіздің дамуыңыз баяулайды немесе мүлде тоқтайды.
Если вы перестали напрягаться и стараться сделать больше, чем обычно, пришли к комфортному состоянию, то ваш рост замедлился или остановился.

📘 ГРАММАТИКА: «КҮНДЕЛІК ЖҮРГІЗУДІ БАСТАУЫМ КЕРЕК» — МНЕ НУЖНО НАЧАТЬ ВЕСТИ ДНЕВНИК 🔽

📑 Пример из текста:
Егер мен бұрын тек оқумен ғана айналыссам, енді сөйлей бастауым керек, күнделік жүргізуді бастауым керек.
Если я раньше только читал, теперь нужно начать говорить, нужно начать вести дневник.

🔍 Разбираем: күнделік жүргізуді бастауым керек
күнделік- дневник
жүргізу - вести, управлять, проводить
жүргізуді - жүргізу — вести
–ді — табыс септік (винительный падеж)
бастауым
бастау — начинать
–ым — тәуелдік жалғауы 1-лица- показывает кто должен выполнить действие
керек
нужно, необходимо

📌 Буквальная логика выражения
"күнделік жүргізуді бастауым керек":
дословно:
моё начало ведения дневника нужно
естественно:
👉 мне нужно начать вести дневник

🧩 Примеры в предложениях:
Мен күнделік жүргізуді бастауым керек.
Мне нужно начать вести дневник.
Мен қазақша сөйлеуді бастауым керек.
Мне нужно начать говорить по-казахски.
Сен көбірек оқуды бастауың керек.
Тебе нужно начать больше читать.
Оның спортпен айналысуды бастауы дұрыс.
Ему правильно начать заниматься спортом.
Біздің көбірек жаттығу жасауды бастауымыз керек.
Нам нужно начать больше тренироваться.


📅 325-КҮН / 325-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤔 БІЗДІ СЕЗІМДЕР БАСҚАРАДЫ
НАМИ РУКОВОДЯТ ЧУВСТВА

📌 Глагол дня: сезу — чувствовать

Сезімдер — адам әрекеттерінің жетекшісі.
Чувства — это руководители человеческих действий.

Біз бірдеңе жасамас бұрын, алдымен бір нәрсені сезе бастаймыз.
Прежде чем что-то сделать, мы сначала начинаем что-то чувствовать.

Мысалы, біз ыстықты сезген кезде, өзімізге салқын бір нәрсе құйып ішеміз, кондиционерді қосамыз, терезені ашамыз немесе жеңіл киім киеміз.
Например, когда мы чувствуем жару, мы наливаем себе что-нибудь прохладное попить, включаем кондиционер, открываем форточку или надеваем лёгкую одежду.

Асқазанымыз шұрылдай бастағанда, біз аштықты сеземіз.
Когда наш желудок начинает урчать, мы ощущаем голод.

Осы сезім бізді ас үйге немесе азық-түлік дүкеніне апарады.
Это ощущение приводит нас на кухню или в продуктовый магазин.

Ауырсынуды немесе жайсыздықты сезген кезде, біз емделе бастаймыз.
Почувствовав боль или недомогание, мы начинаем лечиться.

Егер біз жалыға бастасақ, біз сөйлесе бастаймыз, фильм көреміз немесе бір іспен айналысудың жолын іздейміз.
Если нам становится скучно, мы начинаем общаться, смотреть фильмы или искать какое-то занятие.

Күніңізді талдап көрсеңіз, іс-әрекеттеріңіздің бәрі қандай да бір сезімдердің әсерінен болғанын аңғарасыз.
Если вы проанализируете любой свой день, то обнаружите, что все ваши действия были вызваны какими-то ощущениями.

Сонымен бірге сезімдер физикалық және психологиялық болып бөлінеді.
При этом ощущения бывают физические и психологические.

Мысалы, жанасу немесе суық — физикалық сезімдер.
Например, прикосновение или холод — это физические ощущения.

Ал қорқыныш, махаббат, құрмет және басқа да осыған ұқсас күйлер психологиялық сезімдерге жатады.
А страх, любовь, уважение и другие подобные состояния относятся к психологическим ощущениям.

Бірақ осы екеуі де біздің барлық іс-әрекеттерімізбен тығыз байланысты.
Но и те и другие тесно связаны со всеми нашими действиями.

📘 ГРАММАТИКА: «–МАС БҰРЫН» — ПРЕЖДЕ ЧЕМ СДЕЛАТЬ / ДО ТОГО КАК СДЕЛАТЬ 🔽

📑 Пример из текста:
Біз бірдеңе жасамас бұрын, алдымен бір нәрсені сезе бастаймыз.
Прежде чем что-то сделать, мы сначала начинаем что-то чувствовать.

🔍 Разбираем: жасамас бұрын
жасамас
жаса — делать
–мас / –мес / –бас / –бес / –пас / –пес — отрицательная форма причастия будущего времени
жасамас — до того как сделает
бұрын
бұрын — раньше, до

📌 Общий смысл конструкции
жасамас бұрын
👉 прежде чем сделать
👉 до того как сделать

Эта конструкция показывает, что одно действие происходит раньше другого.
📐 Схема образования
етістік + –мас / –мес / –бас / –бес / –пас / –пес + бұрын

Выбор суффикса зависит от последнего звука основы глагола.

жасамас бұрын
прежде чем сделать

көрмес бұрын
прежде чем увидеть

бармас бұрын
прежде чем идти

келмес бұрын
прежде чем прийти

айтпас бұрын
прежде чем сказать

ішпес бұрын
прежде чем пить / есть

🧩 Примеры в предложениях:
Мен кетпес бұрын саған айтамын.
Я скажу тебе перед тем как уйти.
Үйден шықпас бұрын есікті тексер.
Проверь дверь перед тем как выйти из дома.
Тамақ ішпес бұрын қолыңды жу.
Помой руки перед едой.
Сатып алмас бұрын бағасын салыстыр.
Сравни цену перед покупкой.
Жауап бермес бұрын жақсылап ойлан.
Хорошо подумай прежде чем отвечать.
Жолға шықпас бұрын ауа райын қара.
Посмотри погоду перед дорогой.
Жұмысты бастамас бұрын жоспар жаса.
Перед тем как начать работу, составь план.
Сөйлеспес бұрын бәрін ойлап ал.
Перед разговором всё обдумай.
Шешім қабылдамас бұрын бәрін тексер.
Проверь всё прежде чем принять решение.
Үйден кетпес бұрын жарықты сөндір.
Выключи свет перед тем как уйти из дома.


📅 326-КҮН / 326-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🚌 СЕН АВТОБУСҚА ҚОЛШАТЫРЫҢДЫ ҚАЛДЫРЫП КЕТКЕН КЕЗІҢ БОЛДЫ МА?
А ТЫ ОСТАВЛЯЛ КОГДА-НИБУДЬ ЗОНТИК В АВТОБУСЕ?

📌 Глагол дня: қалдыру — оставлять

Мен өз қолшатырымды автобуста ұмытып кеткен үш жағдайды нақты есімде сақтадым.
Я точно помню три случая, когда оставлял свой зонтик в автобусе.

Меніңше, қолшатыр — адамдар автобуста ең жиі ұмытып кететін заттардың бірі.
И, как мне кажется, зонтик — это одна из самых популярных вещей, которые люди забывают в автобусе.

Негізінен, бұл жағдайлардың бәрі менің студенттік жылдарымда болған.
В основном все эти случаи были у меня в студенческие годы.

Әдетте бәрі шамамен былай болатын:
Происходило это примерно так:

Мен үйден қолшатыр аламын, көшеде жаңбыр жауып тұрғандықтан оны ашамын, ал автобусқа кіргенде ұқыптап жинап, қасыма қоямын.
Я беру зонтик дома, открываю его на улице, потому что идёт дождь, а потом при входе в автобус аккуратно складываю и кладу рядом.

Сосын сабаққа дайындалу үшін кітапты ашамын, өйткені университетке дейін шамамен жарты сағат жол жүремін, дәл осы уақыт тақырыпты қайталап шығуға жеткілікті.
Потом открываю книгу для подготовки к занятию, так как ехать до университета около получаса и как раз хватает времени, чтобы повторить тему.

Мен материалға терең үңіліп кетемін де, кенет менің аялдамама келіп қалғанымызды байқамай қаламын.
Я погружаюсь в материал, и внезапно мы подъезжаем к моей остановке.

Автобустың есігі ашылады, мен тез сыртқа жүгіріп шығамын — әрі қарай не болатынын өзің білесің.
Двери автобуса открываются, я резко выбегаю наружу — и дальше вы знаете, что происходит.

Ал қазір адамдар үнемі телефонға қарап отырады, сондықтан кез келген нәрсені ұмытып кетуі мүмкін.
А сейчас люди вообще постоянно находятся в телефонах и могут забыть что угодно.

Мысалы, биыл мен екі рет кеңсенің кілтін үйде ұмытып кетіп, қайта барып алуыма тура келді.
Например, в этом году я уже два раза оставлял дома ключи от офиса и мне приходилось за ними возвращаться.

📘 ГРАММАТИКА: «–УҒА / –УГЕ ЖЕТКІЛІКТІ» — ДОСТАТОЧНО, ЧТОБЫ СДЕЛАТЬ 🔽

📑 Пример из текста:
Дәл осы уақыт тақырыпты қайталап шығуға жеткілікті.
Этого времени как раз хватает, чтобы повторить тему.

🔍 Разбираем: қайталап шығуға жеткілікті
қайталау — повторять
–п — суффикс деепричастия (көсімше), соединяет два действия
шығу — вспомогательный глагол, который часто добавляет значение завершённости действия
–у — суффикс тұйық етістік (неопределённая форма глагола)
–ға / –ге / –қа / –ке — барыс септік (дательный падеж)
қайталап шығуға
→ чтобы полностью повторить
жеткілікті — достаточно, хватает

📌 Общий смысл конструкции
–уға / –уге жеткілікті
👉 достаточно, чтобы сделать
👉 хватает, чтобы сделать
Эта конструкция показывает, что времени, условий или возможностей достаточно для выполнения действия.

📐 Схема образования:
тұйық етістік + барыс септік + жеткілікті
етістік + –у + –ға / –ге / –қа / –ке + жеткілікті

Выбор суффикса зависит от последнего звука основы глагола.

бару → баруға жеткілікті
достаточно, чтобы пойти

келу → келуге жеткілікті
достаточно, чтобы прийти

көру → көруге жеткілікті
достаточно, чтобы увидеть

жазу → жазуға жеткілікті
достаточно, чтобы написать

оқу → оқуға жеткілікті
достаточно, чтобы прочитать

🧩 Примеры в предложениях:
Бұл уақыт демалуға жеткілікті.
Этого времени достаточно, чтобы отдохнуть.
Он минут сөйлесуге жеткілікті.
Десяти минут достаточно, чтобы поговорить.
Бұл ақша билет алуға жеткілікті.
Этих денег достаточно, чтобы купить билет.
Бұл ақпарат мәселені түсінуге жеткілікті.
Этой информации достаточно, чтобы понять проблему.
Бір күн бұл жұмысты аяқтауға жеткілікті.
Одного дня достаточно, чтобы закончить эту работу.
Бұл мүмкіндік өзіңді көрсетуге жеткілікті.
Этой возможности достаточно, чтобы проявить себя.
Бұл дәлел мәселені түсінуге жеткілікті.
Этого доказательства достаточно, чтобы понять ситуацию.
Бұл уақыт тақырыпты жақсы түсінуге жеткілікті.
Этого времени достаточно, чтобы хорошо понять тему.


📅 327-КҮН / 327-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤝 ӘР АДАМ БАҚЫТТЫ БОЛҒЫСЫ КЕЛЕДІ!
КАЖДЫЙ ЧЕЛОВЕК ХОЧЕТ БЫТЬ СЧАСТЛИВЫМ!

📌 Глагол дня: көмектесу — помогать

Біздің бақытымыз осы өмірде өзімізді қаншалықты жүзеге асыра алғанымызға байланысты.
Наше счастье зависит от того, насколько мы смогли реализовать себя в этой жизни.

Егер адам жүрегінің түбінде ойлаған нәрсесін шындыққа айналдыра алса, ол өзін бақытты сезінеді.
Если человек воплотил в реальность то, что было задумано глубоко в его сердце, он чувствует себя счастливым.

Ал өзін-өзі жүзеге асыру әрқашан қоғаммен байланысты және ол қасыңдағы адамдарға қарапайым көмектен басталады.
Ну а самореализация всегда связана с обществом и начинается с простой помощи людям рядом.

Біз біреуге көмектескен кезде, өз мүмкіндіктерімізді пайдаланып, оның өмірін жақсы жаққа өзгертуге тырысамыз.
Когда мы помогаем кому-то, мы используем свои возможности, чтобы изменить жизнь человека к лучшему.

Соның арқасында біз адамдардың мәселелері мен қажеттіліктерін тереңірек түсіне бастаймыз.
Благодаря этому начинаем лучше понимать человеческие проблемы и потребности.

Көптеген адамдар көмегіміз үшін алғыс айтады, бұл бізді қатты жігерлендіреді.
Многие люди благодарят за помощь, и это нас воодушевляет.

Бірақ адам рақмет айтпаса да, біреуге көмектескеніңді түсінудің өзі адамға қуаныш сыйлайды.
Но даже если человек не говорит спасибо, осознание того, что ты кому-то помог, уже радует.

Егер әлемдегі ең табысты адамдардан неге сүйікті ісімен айналысатынын сұраса, олардың көпшілігі — басқаларға көмектескен ұнайтынын айтады.
Если спросить самых успешных людей мира, почему они занимаются любимым делом, большинство скажут — им нравится помогать другим.

Өйткені ұлы адамның жолы қарапайым көмектен басталады: сөмкені көтерісу, көлікті итеру, мекенжайды көрсету.
Ведь путь великого человека начинается с простой помощи: помочь с сумками, толкнуть машину, подсказать адрес.

📘 ГРАММАТИКА: «БАЙЛАНЫСТЫ» С БАРЫС И КӨМЕКТЕС — РАЗНИЦА 🔽

📑 Примеры из текста
Біздің бақытымыз осы өмірде өзімізді қаншалықты жүзеге асыра алғанымызға байланысты.
Наше счастье зависит от того, насколько мы смогли реализовать себя в этой жизни.
Ал өзін-өзі жүзеге асыру әрқашан қоғаммен байланысты.
Ну а самореализация всегда связана с обществом.

🔍 Разбираем первую конструкцию: жүзеге асыра алғанымызға байланысты
жүзеге асыру — реализовать
–а — соединительный суффикс (көсімше), связывает действия
алған — суффикс причастия прошедшего времени –ған / –ген / –қан / –кен
–ымыз — притяжательный суффикс 1 лица множественного числа (наш)
–ға — барыс септік (дательный падеж)
байланысты — зависит / связано
алғанымызға байланысты
→ зависит от того, что мы сделали

📌 Общий смысл конструкции:
–ға / –ге / –қа / –ке байланысты
👉 зависит от
👉 по причине
👉 в зависимости от

Конструкция показывает причину или зависимость результата от какого-то фактора.
📐 Схема образования:
зат есім / әрекет + –ға / –ге / –қа / –ке + байланысты

🧩 Примеры:
Ауа райына байланысты жоспар өзгерді.
Планы изменились из-за погоды.
Бұл нәтиже сенің еңбегіңе байланысты.
Этот результат зависит от твоего труда.
Уақытқа байланысты кездесу кейінге қалды.
Встречу перенесли из-за времени.
Жағдайға байланысты шешім өзгереді.
Решение меняется в зависимости от ситуации.
Жұмысына байланысты ол басқа қалаға көшіп кетті.
Из-за работы он переехал в другой город.

🔍 Разбираем вторую конструкцию: қоғаммен байланысты
қоғам — общество
–мен — көмектес септік (творительный падеж)
байланысты — связанный / связана
қоғаммен байланысты
→ связан с обществом

📌 Общий смысл конструкции
–мен / –бен / –пен байланысты
👉 связан с
👉 имеет связь с
👉 относится к
Эта конструкция показывает взаимосвязь между двумя явлениями.

📐 Схема образования:
зат есім + –мен / –бен / –пен + байланысты

🧩 Примеры:
Бұл мәселе экономикамен байланысты.
Эта проблема связана с экономикой.
Денсаулық өмір салтымен байланысты.
Здоровье связано с образом жизни.
Бұл тақырып тарихпен байланысты.
Эта тема связана с историей.
Оның жұмысы технологиямен байланысты.
Его работа связана с технологиями.
Бұл зерттеу ғылыммен тығыз байланысты.
Это исследование тесно связано с наукой.

✅ Коротко:
табыс еңбегіңе байланысты
успех зависит от твоего труда

табыс еңбекпен байланысты
успех связан с трудом


📅 328-КҮН / 328-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

✍️ ҚАЛАЙ ЖАЗУШЫ БОЛУҒА БОЛАДЫ?
КАК СТАТЬ ПИСАТЕЛЕМ?

📌 Глагол дня: сипаттау — описывать, охарактеризовать

Кеше мен шетелдік адам да жазушы бола ала ма деген ойға қалдым.
Я вчера задумался о том, может ли иностранец стать писателем.

Шынымен, бола алады екен — ондай адамдар көп.
Оказывается, может — таких людей много.

Жалпы жазушылық талант туа біткен нәрсе емес, ол уақыт өте дамиды.
Вообще талант писателя не является врожденным, он развивается.

Әдетте, жазушы — бәрін сипаттауды жақсы көретін адам.
Обычно писатель — это человек, который любит всё описывать.

Оның жазбалар жасау және бәрін өте нақты әрі егжей-тегжейлі сипаттау әдеті бар.
У него есть привычка делать заметки и описывать всё очень детально и точно.

Болашақ жазушы өте байқампаз келеді және өмірді түсінуге үлкен ынта білдіреді.
Будущий писатель очень наблюдателен и имеет большое желание понять жизнь.

Ол өмірдің ұсақ-түйек қырларын зерттеп, адамдардың неге қиналатынын және неге қуанатынын түсінгісі келеді.
Разобраться в её деталях и тонкостях, понять, из-за чего мы страдаем и почему мы радуемся.

Мұндай адамдарда үнемі әңгіме айту әдеті қалыптасады.
У таких людей вырабатывается привычка постоянно рассказывать истории.

Шексіз тәжірибе тек шеберлікті одан әрі шыңдай түседі.
А бесконечная практика только сильнее оттачивает мастерство.

Жазушылар тілді өте жақсы көреді және оны үнемі зерттеп, дамытып отырады.
Писатели очень любят язык и постоянно его изучают.

Әрине, жазушы көп оқиды.
Ну и конечно же писатель всегда много читает.

Соның арқасында оның тілі үнемі байып, дамып отырады.
Благодаря чему его язык постоянно обогащается.

Ал енді ойланып көріңіздерші, достар: егер біз қазақ тіліне деген сүйіспеншілігімізден ешқашан бас тартпасақ, кім біледі — мүмкін бір күні біз де қазақ жазушыларының қатарына қосылармыз.
И знаете что, друзья, если мы не остановимся в своей любви к казахскому языку, кто знает, может быть, и мы пополним ряды казахских писателей.

Қалай ойлайсыздар, бұл мүмкін бе?
Как думаете, это возможно?

📘 ГРАММАТИКА: «СЫН ЕСІМ + КЕЛЕДІ» — ОБЫЧНО, БЫВАЕТ, ЯВЛЯЕТСЯ 🔽

📑 Пример из текста:
Болашақ жазушы өте байқампаз келеді.
Будущий писатель обычно очень наблюдательный.

🔍 Разбираем: байқампаз келеді
байқампаз — наблюдательный, внимательный к деталям.
Слово образовано так:
байқау — замечать, наблюдать
–мпаз — словообразовательный суффикс, который показывает склонность или способность к действию
байқампаз
→ человек, который умеет замечать детали
→ наблюдательный человек
келеді
Это форма глагола келу — приходить.

В данном случае глагол не обозначает движение.
Он используется для описания обычной или типичной черты человека.

📌 Общий смысл конструкции
сын есім + келеді
👉 обычно бывает
👉 как правило является
👉 имеет такую черту
Такую форму часто используют, когда говорят о характере человека или типичном свойстве.

📐 Схема:
сын есім + келеді

🧩 Примеры:
Ол сабырлы келеді.
Он обычно спокойный.
Бұл бала өте ақылды келеді.
Этот ребёнок обычно очень умный.
Ол адам өте мейірімді келеді.
Этот человек обычно очень добрый.
Жазушылар сезімтал келеді.
Писатели обычно чувствительные.
Қазақтар қонақжай келеді.
Казахи обычно гостеприимные.
Кейбір адамдар өте сақ келеді.
Некоторые люди обычно очень осторожные.
Бұл ұстаз талапшыл келеді.
Этот учитель обычно требовательный.
Жақсы басшылар сабырлы келеді.
Хорошие руководители обычно спокойные.


📅 329-КҮН / 329-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤔 ЕРЕСЕКТЕРДІҢ ІШІ ПЫСА МА?
ВЗРОСЛЫМ БЫВАЕТ СКУЧНО?

📌 Глагол дня: іш пысу — скучать

Мен соңғы рет қашан ішім пысқанын тіпті есіме де түсіре алмаймын. Ал сіз ше?
Я уже не помню, когда мне в последний раз было скучно. А вам?

Мынадай бір сөз бар: «Егер мақсат белгісіз болса, жалқаулық сөзсіз пайда болады».
Есть такое высказывание: «Если цель неизвестна, то лень неизбежна».

Қай кезде адам іші пысып, немен айналысарын білмей қалады?
Когда человек сидит, скучает и не знает, чем ему заняться?

Меніңше, ол адамның ешқандай ісі болмаған кезде.
Думаю, тогда, когда у него нет никаких дел.

Жалпы іш пысу, әрине, тыйым салынған нәрсе емес.
Вообще скучать, конечно, не запрещено.

Бірақ мұндай күйді мен негізінен тек бала кезімде ғана сезінетінмін.
Но такое настроение я помню у себя в основном только в детстве.

Кейде менің балаларым да іштері пысып отырғанын айтады.
Мои дети иногда говорят, что им скучно.

Олар осылай айтқанда, мен оларға бірдеңе ойнауды, кітап оқуды немесе қызықты бір іспен айналысуды ұсынамын.
Когда они так говорят, я предлагаю им поиграть во что-нибудь, почитать или заняться чем-то интересным.

Адам есейген сайын, меніңше, іш пысу деген болмайтын сияқты.
Когда человек взрослеет, мне кажется, скучно уже не бывает.

Қайдағы іш пысу?
Какая там скука?

Кейде тіпті тамақ ішуге де уақыт болмайды: істейтін жұмыс тым көп.
Порой даже поесть нет времени: столько разных дел.

Таңнан кешке дейін жүгіресің, бірақ бәрібір бәріне үлгермейсің.
Бегаешь с утра до вечера и всё равно не всё успеваешь.

Балалар неге іші пысады?
Почему детям бывает скучно?

Мүмкін, себебі оларға ақша табудың, тамақ дайындаудың және басқа да көп нәрсені істеудің қажеті жоқ.
Наверное, потому что им не нужно зарабатывать деньги, им не нужно готовить еду и делать многое другое.

Оларда әзірге ондай жауапкершілік жоқ.
У них пока нет таких забот.

Оның үстіне бала кезде адамның әлі нақты мақсаттары да болмауы мүмкін.
А ещё в детстве у человека часто ещё нет чётких целей.

📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «ІШ ПЫСУ» 🔽
(скучать, испытывать скуку — внутреннее состояние)

🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)

менің ішім пысады
біздің ішіміз пысады
сенің ішің пысады
сендердің іштерің пысады
Сіздің ішіңіз пысады
Сіздердің іштеріңіз пысады
оның іші пысады
олардың іштері пысады

🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)

менің ішім пысып жатыр
біздің ішіміз пысып жатыр
сенің ішің пысып жатыр
сендердің іштерің пысып жатыр
Сіздің ішіңіз пысып жатыр
Сіздердің іштеріңіз пысып жатыр
оның іші пысып жатыр
олардың іштері пысып жатыр

🧠 Формула:
іш + і (притяж.) + пысып жатыр

🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)

менің ішім пысты
біздің ішіміз пысты
сенің ішің пысты
сендердің іштерің пысты
Сіздің ішіңіз пысты
Сіздердің іштеріңіз пысты
оның іші пысты
олардың іштері пысты

🧠 Формула:
іш + і + пысты

🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее)

менің ішім пысқан
біздің ішіміз пысқан
сенің ішің пысқан
сендердің іштерің пысқан
Сіздің ішіңіз пысқан
Сіздердің іштеріңіз пысқан
оның іші пысқан
олардың іштері пысқан

🧠 Формула:
іш + і + пысқан

🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)

менің ішім пысыпты
біздің ішіміз пысыпты
сенің ішің пысыпты
сендердің іштерің пысыпты
Сіздің ішіңіз пысыпты
Сіздердің іштеріңіз пысыпты
оның іші пысыпты
олардың іштері пысыпты

🧠 Формула:
іш + і + пысыпты

🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)

менің ішім пысатын
біздің ішіміз пысатын
сенің ішің пысатын
сендердің іштерің пысатын
Сіздің ішіңіз пысатын
Сіздердің іштеріңіз пысатын
оның іші пысатын
олардың іштері пысатын

🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)

менің ішім пысар
біздің ішіміз пысар
сенің ішің пысар
сендердің іштерің пысар
Сіздің ішіңіз пысар
Сіздердің іштеріңіз пысар
оның іші пысар
олардың іштері пысар

🔹 8. МАҚСАТТЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Будущее намерения — почти не используется с состоянием ⚠️)

👉 Теоретически возможно, но звучит неестественно:
менің ішім пыспақ
❗️ Обычно не употребляется, потому что скука — не намеренное действие.

🔹 9. ШАРТТЫ РАЙ
(Условное наклонение)

менің ішім пыса
біздің ішіміз пыса
сенің ішің пыса
сендердің іштерің пыса
Сіздің ішіңіз пыса
Сіздердің іштеріңіз пыса
оның іші пыса
олардың іштері пыса

🔹 10. БҰЙРЫҚ РАЙ
(Повелительное наклонение)
❗️ Не используется напрямую
Нельзя сказать: «ішің пыссын» в обычной речи

👉 Только в переносном/шутливом смысле:
ішің пыса берсін — «ну и скучай себе дальше»

🔹 11. ҚАЛАУ РАЙ
(Желательное наклонение)
менің ішім пысқым келеді ❌ (неестественно)

👉 Правильно:
менің ішім пысқысы келеді (но редко)

❗️ В реальности почти не используется, потому что:
никто не хочет скучать

🔹 12. ЕСІМШЕ
(Причастие)

іші пысқан — тот, кому скучно было
іші пысатын — тот, кому обычно скучно
іші пысар — тот, кому станет скучно

🔹 13. КӨСЕМШЕ
(Деепричастие)

іші пысып — скучая
іші пыса — когда скучно
іші пысқалы — с тех пор как стало скучно

✅ КЛЮЧЕВОЙ ВЫВОД (самое важное):

❌ мен іш пысамын — НЕПРАВИЛЬНО
✅ менің ішім пысады — ПРАВИЛЬНО

📌 Потому что это состояние, а не действие
📌 Строится как:
[у кого] + іш(і) + пысу (в 3 лице)


📅 330-КҮН / 330-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🔄 ӨЗГЕРІСТЕРДІҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ
НЕОБХОДИМОСТЬ ИЗМЕНЕНИЙ

📌 Глагол дня: өзгерту — изменять

Виктор Цойдың әнінде мынадай сөздер бар: «Жүректеріміз өзгерістерді талап етеді»
У Виктора Цоя есть такие слова в песне: «Перемен требуют наши сердца».

Бұл үзінді өте танымал және өмірімізде бір нәрсені өзгерткіміз келгенде оны келтіріп айтуды жақсы көреміз.
Этот отрывок невероятно популярен, и мы любим его цитировать, когда хотим что-то изменить в жизни.

Ал біз өмірімізде өзгерістердің қажеттілігі туындайтын сәтке қашан келеміз?
А когда мы приходим к моменту необходимости изменений в своей жизни?

Әдетте, біз айналысып жүрген ісіміз күткен нәтижені бермеген кезде.
Обычно тогда, когда то, чем мы занимаемся, не приносит ожидаемого результата.

Жалақы жетпегенде немесе жұмысымыз ұнамаса, біз жұмыс орнымызды ауыстырамыз.
Когда заработной платы не хватает или работа нам не нравится, мы меняем место работы.

Қойған мақсатымызға жете алмаған кезде, оған жету тәсілін өзгерту туралы ойлана бастаймыз.
Когда мы не достигаем цели, которую поставили, начинаем думать об изменении способа её достижения.

Немесе бір нәрсе жалықтырса, не бір нәрседен қатты шаршасақ, өмірде бірдеңені өзгерту керек деген ойлар келеді.
Или когда нам что-то надоело или мы от чего-то сильно устали, к нам приходят мысли о том, что в жизни нужно что-то менять.

Жалпы, өзгерістер — жақсы нәрсе, ең бастысы олар жақсы жаққа бағытталуы керек.
Вообще изменения — это хорошо, главное, чтобы они были в лучшую сторону.

Мен, мысалы, ішімнің пішінін өзгерткім келеді: сондықтан нанды аз жей бастадым, тіпті күн сайын жаттығулар да жасаймын.
Я вот, например, давно хочу изменить форму своего живота: стал меньше есть хлеб и даже делаю каждый день упражнения.

Бірақ әзірге ішімнің формасы өзгерген жоқ 🙂
Но форма моего живота пока не изменилась 🙂

📘 ГРАММАТИКА: СЕБЕПТІК ЕТІС (КАУЗАТИВ) 🔽

📑 Өзгерту - изменить, образовано от өзгеру - измениться.

📖 Себептік етіс — это форма глагола, при которой субъект сам не выполняет действие, а заставляет, побуждает или организует выполнение действия другим лицом или объектом.

🧠 Разбор примера:
өзгеру — измениться (само по себе)
өзгерту — изменить (сделать так, чтобы что-то изменилось)

📌 В тексте:
тәсілді өзгерту
→ изменить способ
→ повлиять на него, чтобы он стал другим

⚙️ Образование
📌 Суффиксы :
–т / –ыт / –іт / –дыр / –дір / –тыр / –тір / –ғыз / –гіз / –қыз / –кіз

📌 Схема:
етістік + себептік жұрнақ

🧩 Примеры:
өзгеру → өзгерту
меняться → изменить

күлу → күлдіру
смеяться → рассмешить

отыру → отырғызу
сидеть → посадить

жүру → жүргізу
идти → водить / управлять

ашу → ашқызу
открыть → заставить открыть

📌 Важно:
Себептік етіс не всегда означает прямое «заставить».

Он также может означать:
👉 вызвать действие
👉 изменить состояние
👉 организовать процесс

📌 Примеры:
баланы ұйықтату
→ уложить ребёнка спать

жағдайды өзгерту
→ изменить ситуацию

адамды күлдіру
→ рассмешить человека

📌 Ключевая идея:
👉 өзгеру — действие происходит само
👉 өзгерту — ты влияешь и вызываешь это изменение


📅 331-КҮН / 331-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🚗 РӨЛДЕ ОТЫРҒАНДАҒЫ АЛҒАШҚЫ ҚИЫНДЫҚТАРЫМ
МОИ ПЕРВЫЕ ТРУДНОСТИ ЗА РУЛЁМ

📌 Глагол дня: бұру — поворачивать

Мен көлік жүргізуді үйрене бастағанда, кейбір нәрселер алғашында маған үйреншікті емес болды.
Когда я начал учиться ездить на машине, некоторые вещи сначала были для меня непривычными.

Мысалы, мен артқа жүргенде оңға бұрылу үшін рульді солға, ал солға бұрылу үшін оңға бұру керек екенін бірден түсіне алмадым.
Например, я не сразу привык к тому, что при движении задом вправо руль нужно крутить налево, а при повороте налево поворачивать вправо.

Тұраққа қою немесе біреудің жанынан өткен кезде мен көліктің габариттерін жақсы сезіне алмадым.
Во время парковки или проезда мимо кого-то я плохо чувствовал габариты машины.

Объектіге қаншалықты жақын тұрғанымды түсіну қиын болды, соғып алмау үшін арақашықтықты дұрыс бағалай алмадым.
Было сложно понять, насколько близко я нахожусь к объекту, чтобы его не задеть.

Сондай-ақ оңға бұрылу да қиын болды.
Также трудно было поворачивать направо.

Алдымдағы жолда үнемі көліктер жүріп жататын, солардың ағымына қосылу керек еді.
По дороге впереди постоянно ехали машины, и нужно было влиться в поток.

Мен ұзақ бөгеліп, сенімсіз тұрып қалатынмын, соның кесірінен бәрін өткізіп жіберетінмін, ал артымдағы жүргізушілер сигнал беріп, асықтыра бастайтын.
Я долго и неуверенно стоял, пропуская всех, а сзади уже сигналили другие водители.

Ал ең қиыны — жүргізу кезінде айналадағының бәрін бақылау болды.
Ну а самым сложным было следить за всем вокруг во время езды.

Алға қарау керек, басыңды оңға және солға бұрып, басқа жолақтарды бақылау керек, сонымен қатар артқы көрініс айнасына қарау қажет.
Нужно смотреть вперёд, поворачивать голову вправо и влево, следить за другими полосами и смотреть в зеркало заднего вида.

Басында бұл мен үшін нағыз қорқыныш сияқты болды.
В начале это был настоящий кошмар.

📘 ГРАММАТИКА: «–ДАҒЫ / –ДЕГІ / –ТАҒЫ / –ТЕГІ» — КОТОРЫЙ / НАХОДЯЩИЙСЯ В 🔽

📑 Пример из текста:
Рөлде отырғандағы қиындықтар
Трудности, которые возникают, когда сидишь за рулём

🔍 Разбираем: отырғандағы
отыру — сидеть
отырған — есімше (причастие)
→ «который сидит / когда сидит»
–дағы / –дегі / –тағы / –тегі — форма, которая добавляет значение:
👉 «в / во время / связанный с»
отырғандағы
→ относящийся к моменту, когда сидишь

📌 Общий смысл конструкции
–дағы / –дегі / –тағы / –тегі
👉 который находится в
👉 который есть в
👉 который происходит во время
👉 связанный с чем-то

📌 Эта конструкция делает из слова или действия определение (анықтауыш)
👉 Вопрос:
қандай? қай? — какой? который?

📐 Схема образования:
1️⃣ От существительных:
зат есім + –да / –де / –та / –те + –ғы / –гі / –қы / –кі
үй → үйдегі
→ который в доме
жол → жолдағы
→ который на дороге
қала → қаладағы
→ который в городе

2️⃣ От глаголов:
етістік + –ған / –ген / –қан / –кен + –дағы / –дегі / –тағы / –тегі
отыру → отырған → отырғандағы
→ который во время сидения
жүру → жүрген → жүргендегі
→ который во время движения
сөйлеу → сөйлеген → сөйлегендегі
→ который во время разговора

❗️ Важно
Форма –дағы / –дегі состоит из двух частей:
👉 –да / –де / –та / –те (жатыс септік)
👉 –ғы / –гі / –қы / –кі (аффикс определения)

📌 Поэтому значение всегда связано с:
«в / на / при / во время»

🧩 Примеры в предложениях:
Үйдегі адамдар күтіп отыр.
Люди, которые дома, ждут.
Жолдағы көліктер баяу жүріп жатыр.
Машины на дороге едут медленно.
Мендегі уақыт аз.
У меня мало времени.
Оқығандағы қателерді түзету керек.
Ошибки, которые возникают при чтении, нужно исправить.
Жүргендегі сақтық өте маңызды.
Осторожность при движении очень важна.
Сөйлегендегі дауыс ырғағы маңызды.
Интонация при разговоре важна.
Қаладағы өмір қарқынды.
Жизнь в городе активная.
Алдымдағы тапсырма қиын болды.
Задание передо мной оказалось сложным.


📅 332-КҮН / 332-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤔 ЗЕРІКПЕГЕН ДҰРЫС
ЛУЧШЕ НЕ СКУЧАТЬ

📌 Глагол дня: зерігу — скучать, томиться

Өмірде бәрін байқап көріп, ештеңеден қанағат таппаған кейбір адамдар зерігу мен бейжайлық күйіне түсіп кетуі мүмкін: олар босқа сенделіп, ешбір іспен айналыспай жүреді.
Попробовав всё в этой жизни и не найдя ни в чём удовлетворения, некоторые люди могут впадать в состояние скуки и безразличия: они праздно шатаются, болтаются без дела.

Олар бір нәрсемен айналыса алар еді, бірақ өмірдің мәнсіздігі олардың назарын бәрінен бұрып жібереді.
Они могли бы заняться чем-то, но тщетность бытия отворачивает их взгляд от всего.

Кейде адам өмірлік тәжірибенің көптігінен жалығуы мүмкін, ал кейде өмірінде бір жағымсыз нәрсе болғандықтан зерігеді.
Иногда человек может заскучать от избытка жизненного опыта, а иногда — из-за того, что в его жизни произошло что-то нехорошее.

Осыдан кейін ол ештеңемен айналысқысы келмейді.
И после этого он уже ничем не хочет заниматься.

Қалай болғанда да, жай ғана отырып зерігу, интернетті ақтару, алкоголь тұтыну, өзін-өзі көңілдендірмек болу — шын мәнінде тиімсіз әрі зиянды күй.
Но так или иначе, просто сидеть и скучать, листая интернет, поглощая алкоголь, пытаясь себя развлечь, — на самом деле невыгодное и вредное состояние.

Тіпті адам өзіне ұнамайтын жұмыста істеп жүрген күйдің өзі бұдан жақсырақ.
Даже состояние, при котором человек работает на нелюбимой работе, уже лучше.

Неліктен?
Почему?

Адам табиғаты сондай: бізге үнемі іске асу және өзіміздің пайдалы екенімізді сезіну қажет.
Конструкция человека такова, что нам нужна постоянная реализация и осознание собственной полезности.

Сондықтан, сіз зеріккіңіз келсе, қандай да бір іспен айналысқаныңыз дұрыс — бұл сіз үшін әлдеқайда тиімдірек таңдау болады.
Поэтому, когда вам хочется поскучать, лучше займитесь чем угодно — для вас это будет более предпочтительный вариант.

📘 ГРАММАТИКА: «–А АЛАР ЕДІ» — МОГ БЫ 🔽

📑 Пример из текста:
Олар бір нәрсемен айналыса алар еді.
Они могли бы заняться чем-то.

🔍 Разбираем: айналыса алар еді
айналысу — заниматься
–а — суффикс көсемше (деепричастие), соединяет действия
алу — вспомогательный глагол со значением возможности (мочь)
–ар — форма болжалды келер шақ (предположительное / вероятностное действие)
еді — вспомогательный глагол, который переносит действие в план прошедшего и придаёт значение
👉 нереализованности
👉 условности («мог бы, но…»)

📌 Общий смысл конструкции
етістік + –а / –е / –й + алу + –ар + еді
👉 мог бы
👉 была возможность, но не реализовалась
👉 сделал бы при других условиях
📌 Это аналитическая форма глагола

📐 Схема:
етістік + көсемше (–а / –е / –й) + алу + –ар + еді + личное окончание

🧩 Примеры:
Мен саған көмектесе алар едім, бірақ уақытым болмады.
Я мог бы тебе помочь, но у меня не было времени.
Сен ертерек айтсаң, мен саған көмектесе алар едім.
Если бы ты сказал раньше, я бы помог тебе.
Сіз маған хабарлассаңыз, мен бәрін түсіндіре алар едім.
Если бы вы обратились ко мне, я мог бы всё объяснить.
Ол бәрін түсіндіре алар еді, бірақ үндемеді.
Он мог бы всё объяснить, но промолчал.
Біз бірге істесек, бұл жұмысты тезірек бітіре алар едік.
Если бы мы работали вместе, могли бы закончить эту работу быстрее.
Сендер жақсы дайындалсаңдар, жарыста жеңе алар едіңдер.
Если бы вы хорошо подготовились, вы могли бы победить на соревновании.
Сіздер бұл мәселені бірге талқыласаңыздар, шеше алар едіңіздер.
Если бы вы обсудили это вместе, вы могли бы решить проблему.
Олар жағдайды өзгерте алар еді, бірақ әрекет етпеді.
Они могли бы изменить ситуацию, но не действовали.


📅 333-КҮН / 333-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

📈 ҚАЗАҚ ТІЛІН ҮЙРЕНУІҢІЗ ҚАЛАЙ ЖҮРІП ЖАТЫР?
КАК ПРОДВИГАЕТСЯ ВАШЕ ИЗУЧЕНИЕ КАЗАХСКОГО ЯЗЫКА?

📌 Глагол дня: жылжу — двигаться, продвигаться

Тілді үйренудегі алға жылжу әрқашан тез бола бермейді.
Продвижение в изучении языка всегда происходит не быстро.

Ал біз, адамдар, үнемі нәтижені көргіміз келеді, өйткені бұл бізді жігерлендіріп, әрі қарай үйренуге ынталандырады.
А мы, люди, так устроены, что постоянно хотим видеть результат, чтобы это нас воодушевляло и мы продолжали двигаться в изучении языка.

Ендеше, тілді үйренудегі алға жылжуды қалай өлшеуге болады және өзімізді қалай қуанта аламыз?
Так как можно измерить продвижение в изучении языка и порадовать себя?

👉 Тілді мақсатқа сай қолдана бастаңыз, сонда сіз өз нәтижеңіз бен алға жылжуыңызды көресіз.
Начните применять язык по назначению, и вы увидите, какие у вас есть результаты и продвижение.

1️⃣ Мысалы, үнемі біреумен қазақша сөйлесуге тырысыңыз. Мен сөйлесемін және маған жеңілдей түскенін байқаймын.
Например, пробуйте постоянно с кем-то общаться по-казахски. Я общаюсь и вижу, что мне становится легче.

2️⃣ Кітап оқыңыз, барлық жаңа сөздерді жазып отырыңыз. Уақыт өте келе мен аз жазатын болдым, ал кейбір сөйлемдерді сөздіксіз аудара аламын.
Читайте книги, выписывая все новые слова. Со временем я выписываю меньше, и некоторые предложения перевожу без словаря.

3️⃣ Қазақ тілінде фильмдер немесе телебағдарламалар көріңіз. Егер алға жылжу болса, сіз көбірек түсіне бастайсыз.
Смотрите фильмы или передачи на казахском. Если развитие есть, вы станете больше понимать.

4️⃣ Сөздік қорыңызды тексеру үшін тесттен өтіп, қанша сөз білетініңізді анықтаңыз. Осындай тесттер әртүрлі сайттарда өте көп.
Пройдите тест на знание слов и замерьте, сколько слов вы знаете. Таких тестов очень много на самых разных сайтах.

5️⃣ Апта сайын қазақ тілінде шағын әңгіме айтып, оны диктофонға жазып отырыңыз. Кейін оны бұрынғы жазбаларыңызбен салыстырыңыз.
Каждую неделю записывайте небольшой рассказ на диктофон на казахском и сравнивайте его с прошлыми.

📘 ГРАММАТИКА: «–Е КЕЛЕ» / «САЙЫН»
(В процессе / регулярно, каждый раз) 🔽

1️⃣ «Уақыт өте келе»

📑 Пример из текста:
Уақыт өте келе мен аз жазатын болдым.
Со временем я стал писать меньше.

🔍 өте келе — конструкция от глагола өту — проходить.
📌 өте келе
→ по смыслу: со временем, постепенно

📝 Конструкция –е келе используется, когда говорим о:
длительном процессе
постепенных изменениях
накоплении опыта

📌 Это не разовое действие, а изменение во времени.
🛠 глагол + –а / –е / –й + келе
өту → өте келе — со временем
өсу → өсе келе — по мере роста
үйрену → үйрене келе — по мере обучения
өзгеру → өзгере келе — постепенно меняясь

🧩 Примеры предложений:
Уақыт өте келе бәрі түсінікті бола бастады.
Со временем всё стало понятнее.
Жылдар өте келе оның көзқарасы өзгерді.
С годами его взгляд изменился.
Тәжірибе жинай келе мен сенімді болдым.
Набираясь опыта, я стал увереннее.
Қазақ тілін үйрене келе сөйлеу жеңілдей түседі.
По мере изучения казахского языка говорить становится легче.

2️⃣ «Апта сайын»

📑 Пример из текста:
Апта сайын қазақ тілінде шағын әңгіме айтып, диктофонға жазып отырыңыз.
Каждую неделю рассказывайте небольшой рассказ на казахском и записывайте его на диктофон.

🔍 сайын — септеулік шылау (послелог)
📌 апта сайын
→ каждую неделю / еженедельно

📝 Конструкция «сайын» используется для:
регулярных действий
повторяющихся событий
привычек
📌 Это не процесс, а периодичность.
🛠 уақыт атауы + сайын
апта сайын — каждую неделю
күн сайын — каждый день
ай сайын — каждый месяц
жыл сайын — каждый год

🧩 Примеры предложений:
Мен күн сайын қазақша оқимын.
Я каждый день читаю по-казахски.
Біз апта сайын кездесеміз.
Мы встречаемся каждую неделю.
Ол ай сайын жаңа кітап сатып алады.
Он каждый месяц покупает новую книгу.
Жыл сайын бұл жерде фестиваль өтеді.
Каждый год здесь проходит фестиваль.

🔥 ҚЫСҚАША САЛЫСТЫРУ
өте келе → процесс, уақыт өте өзгеріс
👉 со временем становится
сайын → қайталанатын әрекет
👉 каждый раз / регулярно


📅 334-КҮН / 334-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

✨ БҰРЫН ҚАЛАЙ ӨМІР СҮРГЕНІМІЗ МАҢЫЗДЫ ЕМЕС, ҚАЗІР ҚАЛАЙ ӨМІР СҮРІП ЖАТҚАНЫМЫЗ МАҢЫЗДЫ
НЕ ВАЖНО, КАК МЫ ЖИЛИ РАНЬШЕ, ВАЖНО КАК МЫ ЖИВЕМ СЕЙЧАС

📌 Глагол дня: өмір сүру — жить

«Адам үшін ең қымбат нәрсе — өмір. Ол адамға бір-ақ рет беріледі, сондықтан өткен жылдары үшін күйзеліп, қиналмайтындай етіп өмір сүру керек…» — Николай Островскийдің «Құрыш қалай шынықты» шығармасынан.
«Самое дорогое у человека — это жизнь. Она даётся ему один раз, и прожить её нужно так, чтобы не было мучительно больно за бесцельно прожитые годы…», — цитата из романа Н. Островского «Как закалялась сталь».

Жақсысы — жылдарды сондай етіп өткізу, кейін өткенді қуанышпен еске алып, еш нәрсеге өкінбеу.
Хорошо, когда мы проживаем годы и с радостью вспоминаем прошлое, ни о чём не жалея.

Әрине, кейін мақтана алмайтын сәттер де болады.
Конечно, бывают моменты, которыми мы потом не гордимся.

Бірақ қалай болғанда да, өткен өмірде қандай қиын немесе жағымсыз жағдайлар кездессе де, ең маңыздысы — дәл қазіргі сәт.
Но как бы там ни было, и какие бы неприятные моменты ни встречались нам в прошлом, главное — это сейчас.

Өйткені біз дәл қазір өмір сүріп жатырмыз.
Ведь мы живём именно сейчас.

Біздің өміріміздегі ең құнды сәт — дәл қазіргі кез.
И самый ценный момент нашей жизни — именно сейчас.

Ал Николай Островский айтқан сөздер өте танымал болғанымен, мен олармен тек жартылай ғана келісемін.
И хотя слова Н. Островского очень популярны, я с ними согласен лишь частично.

Шынында да, өмір бір-ақ рет беріледі.
Действительно, жизнь одна.

Бірақ егер адам бүкіл өмірін қателіктерге немесе мәнсіз нәрселерге жұмсаған болса да — олардың бәрі өткенінде қалады.
Но даже если вы всю жизнь потратили на глупости и неправильные вещи, они уже в прошлом.

Менің ойымша, нағыз даналық — қазіргі сәттің баға жетпес құндылығын түсіне білу.
И мудрость, на мой взгляд, заключается в том, чтобы прийти к осознанию невероятной ценности настоящего момента.

Ал осыны түсінген адам — шын мәнінде бақытты адам.
Тот, кто к этому осознанию пришёл, — по-настоящему счастливый человек.

📘 ГРАММАТИКА: «ЖАҚСЫСЫ» — ЛУЧШИЙ ВАРИАНТ 🔽

📑 Пример из текста:
Жақсысы — жылдарды сондай етіп өткізу.
Лучше всего — прожить годы так.

🔍 Разбираем: Жақсысы
жақсы — хороший
–сы / –сі — тәуелдік жалғау (притяжательный суффикс 3-го лица)
👉 его / её / их

📌 Важно:
В слове Жақсысы суффикс –сы
👉 не обозначает реальную принадлежность («его»)
а выполняет функцию:
➡️ превращает слово в обобщённое значение

📌 Общий смысл:
жақсысы
👉 лучший вариант
👉 как лучше поступить
👉 наиболее правильное решение
📌 Это заттану (субстантивация)

Прилагательное переходит в значение существительного:
жақсы → жақсысы
(хороший → «лучшее»)

📐 Схема:
прилагательное + притяжательный суффикс (–сы / –сі)
➡️ значение:
«лучший вариант / наиболее правильное»

🧩 Примеры:
Жақсысы — ертерек келу.
Лучше всего — прийти пораньше.
Дұрысы — шындықты айту.
Правильнее — сказать правду.
Тиімдісі — уақытты дұрыс пайдалану.
Самое эффективное — правильно использовать время.
Пайдалысы — күн сайын жаттығу жасау.
Самое полезное — тренироваться каждый день.
Қиыны — шешім қабылдау.
Самое трудное — принять решение.
Оңайы — осы жолды таңдау.
Самое простое — выбрать этот путь.
Маңыздысы — денсаулықты сақтау.
Самое важное — сохранить здоровье.
Қызығы — жаңа нәрселерді үйрену.
Самое интересное — изучать новое.
Қажеттісі — сабыр сақтау.
Самое необходимое — сохранять терпение.

✅ Вывод:
Жақсысы — это форма с притяжательным суффиксом 3-го лица,
но здесь он не обозначает «его», а

👉 делает слово обобщённым:
«лучший вариант / как правильнее поступить».


📅 335-КҮН / 335-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🧐 ЖАУАПТЫ БОЛУ — ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ДЕГЕН СӨЗ
ОТВЕЧАТЬ — ЗНАЧИТ ОБЕСПЕЧИВАТЬ

📌 Глагол дня: қамтамасыз ету — обеспечивать

Әрқайсымыздың өз жауапкершілігіміз бар: жұмыста, үйде, отбасында.
У каждого из нас есть своя сфера ответственности: на работе, дома, в семье.

Жұмыста біз белгілі бір міндеттерді орындаймыз, демек, сол міндеттердің сапалы орындалуына жауап береміз.
На работе мы выполняем определённые функции, а значит, отвечаем за их качественное выполнение.

Үйде біз жақындарымызды қараймыз, үй шаруасын істейміз.
Дома мы заботимся о близких, занимаемся домашними делами.

Қызығы, жауапкершілік көбінесе қамтамасыз етумен тығыз байланысты.
Интересно, что ответственность почти всегда связана с обеспечением.

Егер адам бір нәрсеге жауап берсе, ол сол арқылы осы салада нәтижені қамтамасыз етеді.
Если человек за что-то отвечает, он тем самым обеспечивает результат в этой сфере.

Мысалы, аспаз тамақ дайындауға жауап береді — сол арқылы адамдарды сапалы тағаммен қамтамасыз етеді.
Например, повар отвечает за приготовление еды — и тем самым обеспечивает людей качественной пищей.

Әке балалардың тәрбиесіне жауап береді және олардың дамуына жағдай жасайды: қауіпсіздік, қамқорлық, баспана, тамақ, киім және т.б. қамтамасыз етеді.
Отец отвечает за воспитание детей — и обеспечивает им условия для развития, безопасность, заботу, жилье, питание, одежду и др.

Сондықтан бізге ресурстар жетпеген кезде, қажетті салаға жауапты адамдарға жүгінеміз.
Поэтому, когда нам не хватает ресурсов, мы обращаемся к тем, чья ответственность связана с нужной сферой.

Ал егер адам бір нәрсені қамтамасыз ете алмаса, бұл оның ресурстары жеткіліксіз екенін немесе бұл сала бойынша оның толық жауап бере алмайтынын білдіруі мүмкін.
А если человек не может что-то обеспечить, это может означать, что либо у него нет достаточных ресурсов, либо эта зона не полностью находится в его ответственности.

📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ» 🔽
(обеспечивать, снабжать, создавать условия)

📌 Как образовался глагол:
қамтамасыз (обеспеченный) + ету (делать)
👉 буквально: «сделать обеспеченным»

🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)

мен қамтамасыз етемін
біз қамтамасыз етеміз
сен қамтамасыз етесің
сендер қамтамасыз етесіңдер
Сіз қамтамасыз етесіз
Сіздер қамтамасыз етесіздер
ол қамтамасыз етеді
олар қамтамасыз етеді

🧠 Формула:
қамтамасыз ет + емін / есің / еді

🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)

мен қамтамасыз етіп жатырмын
біз қамтамасыз етіп жатырмыз
сен қамтамасыз етіп жатырсың
сендер қамтамасыз етіп жатырсыңдар
Сіз қамтамасыз етіп жатырсыз
Сіздер қамтамасыз етіп жатырсыздар
ол қамтамасыз етіп жатыр
олар қамтамасыз етіп жатыр

🧠 Формула:
қамтамасыз етіп + жатыр

🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)

мен қамтамасыз еттім
біз қамтамасыз еттік
сен қамтамасыз еттің
сендер қамтамасыз еттіңдер
Сіз қамтамасыз еттіңіз
Сіздер қамтамасыз еттіңіздер
ол қамтамасыз етті
олар қамтамасыз етті

🧠 Формула:
қамтамасыз ет + т

🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее, очевидное)

мен қамтамасыз еткенмін
біз қамтамасыз еткенбіз
сен қамтамасыз еткенсің
сендер қамтамасыз еткенсіңдер
Сіз қамтамасыз еткенсіз
Сіздер қамтамасыз еткенсіздер
ол қамтамасыз еткен
олар қамтамасыз еткен

🧠 Формула:
қамтамасыз еткен + жіктік

🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)

мен қамтамасыз етіппін
біз қамтамасыз етіппіз
сен қамтамасыз етіпсің
сендер қамтамасыз етіпсіңдер
Сіз қамтамасыз етіпсіз
Сіздер қамтамасыз етіпсіздер
ол қамтамасыз етіпті
олар қамтамасыз етіпті

🧠 Формула:
қамтамасыз етіп + пты

🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)

мен қамтамасыз ететінмін
біз қамтамасыз ететінбіз
сен қамтамасыз ететінсің
сендер қамтамасыз ететінсіңдер
Сіз қамтамасыз ететінсіз
Сіздер қамтамасыз ететінсіздер
ол қамтамасыз ететін
олар қамтамасыз ететін

🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)

мен қамтамасыз етермін
біз қамтамасыз етерміз
сен қамтамасыз етерсің
сендер қамтамасыз етерсіңдер
Сіз қамтамасыз етерсіз
Сіздер қамтамасыз етерсіздер
ол қамтамасыз етер
олар қамтамасыз етер

🔹 8. МАҚСАТТЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Будущее намерения)

мен қамтамасыз етпекпін
біз қамтамасыз етпекпіз
сен қамтамасыз етпексің
сендер қамтамасыз етпексіңдер
Сіз қамтамасыз етпексіз
Сіздер қамтамасыз етпексіздер
ол қамтамасыз етпек
олар қамтамасыз етпек

🔹 9. ШАРТТЫ РАЙ
(Условное наклонение)

мен қамтамасыз етсем
біз қамтамасыз етсек
сен қамтамасыз етсең
сендер қамтамасыз етсеңдер
Сіз қамтамасыз етсеңіз
Сіздер қамтамасыз етсеңіздер
ол қамтамасыз етсе
олар қамтамасыз етсе

🔹 10. БҰЙРЫҚ РАЙ
(Повелительное наклонение)

мен қамтамасыз етейін
біз қамтамасыз етейік
сен қамтамасыз ет
сендер қамтамасыз етіңдер
Сіз қамтамасыз етіңіз
Сіздер қамтамасыз етіңіздер
ол қамтамасыз етсін
олар қамтамасыз етсін

🔹 11. ҚАЛАУ РАЙ
(Желательное наклонение)

менің қамтамасыз еткім келеді
біздің қамтамасыз еткіміз келеді
сенің қамтамасыз еткің келеді
сендердің қамтамасыз еткілерің келеді
Сіздің қамтамасыз еткіңіз келеді
Сіздердің қамтамасыз еткілеріңіз келеді
оның қамтамасыз еткісі келеді
олардың қамтамасыз еткілері келеді

🔹 12. ЕСІМШЕ
(Причастие)

қамтамасыз еткен — обеспечивший
қамтамасыз ететін — обеспечивающий
қамтамасыз етер — который обеспечит

🔹 13. КӨСЕМШЕ
(Деепричастие)

қамтамасыз етіп — обеспечивая
қамтамасыз ете — обеспечивая / когда обеспечивает
қамтамасыз еткелі — собираясь обеспечить


📅 336-КҮН / 336-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

💑 МЕН ЖҰБАЙЫММЕН АЛҒАШ РЕТ АРБАТТА КЕЗДЕСТІМ.
МЫ ВСТРЕТИЛИСЬ С МОЕЙ СУПРУГОЙ ПЕРВЫЙ РАЗ НА АРБАТЕ

📌 Глагол дня: кездесу — встречаться

Мен кезекті жұмысымнан шығып қалған едім, содан кейін досыммен Алматының кешкі қаласында серуендеуге келіскенбіз.
Я уволился с очередной работы, и мы с другом договорились погулять по вечернему городу Алматы.

Арбатта жүріп келе жатқанда, ол өзінің екі танысын — Даша мен Янаны — байқап, мені олармен таныстыруды ұйғарды.
Гуляя по Арбату, он заметил двух своих знакомых — Дашу и Яну — и решил меня с ними познакомить.

Біз таныстық, бірақ ештеңе болған жоқ.
Мы познакомились, но ничего не произошло.

Бір күні мен Янамен тағы бір рет кездестім.
Однажды мы встретились с Яной ещё раз.

Ол өте сәнді және әдемі болып көрінді, осы жолы мен мүмкіндігімді жіберіп алмауға шешім қабылдадым.
Она была очень нарядная и красивая, и в этот раз я решил не упускать свой шанс.

Мен оны және досымды Шымбұлаққа шақырдым.
Я пригласил её и моего друга на Шымбулак.

Бұл тамаша уақыт болды: біз серуендедік, Шымбұлақта балмұздақ жедік, көп сөйлестік, өте көңілді болды.
Это было замечательное время: мы гуляли, ели мороженое на Чимбулаке, много общались, было очень весело.

Сол жолы біз телефон нөмірлерімізбен алмастық.
Ну и в этот раз мы обменялись телефонами.

Менің бойымда сезімдер пайда болды.
У меня появились чувства.

Бірақ мен өзімді білетінмін: мен тез ғашық болып қалатынмын, сондықтан сезімдерімді басып, әдемі қызға қоңырау шалып, мазаламауды ұйғардым.
Но я себя знал, что я влюбчивый, поэтому решил подавить чувства и не стал звонить и надоедать прекрасной девушке.

Бір айдан кейін ол маған өзі қоңырау шалды.
Через месяц она мне позвонила.

Содан кейін бір аптадан соң мен қоңырау шалдым.
Потом через неделю позвонил я.

Біртіндеп біз күн сайын бір-бірімізге хабарласып, сағаттап сөйлесетін болдық, әрі кездесіп жүрдік.
Потом постепенно мы стали звонить друг другу каждый день и часами висеть на телефоне, а также встречаться.

Соңында біз үйлендік, қазір мен бақыттымын.
В итоге мы поженились, и я счастлив.

Сол кезде Арбатта кездескенімізге қатты қуаныштымын.
Я очень рад, что мы встретились тогда на Арбате.

📘 ГРАММАТИКА: «–ЫП КЕЛЕ ЖАТҚАНДА» — КОГДА ДЕЛАЛ (В ПРОЦЕССЕ) 🔽

📑 Пример из текста:
Арбатта жүріп келе жатқанда, ол өзінің екі танысын байқап…
Гуляя по Арбату, он заметил двух своих знакомых…

🔍 Разбираем: жүріп келе жатқанда
жүру — идти
–іп — суффикс көсемше (деепричастие), соединяет действия
келу — вспомогательный глагол, который
👉 показывает развитие и продолжительность действия
👉 может сохранять оттенок движения
жатыр — қалып етістігі (глагол состояния), показывает процесс
–қан / –кен / –ған / –ген — есімше (причастие)
–да / –де — жатыс септік (местный падеж) → значение времени «когда»

📌 Общий смысл конструкции
етістік + көсемше (–ып / –іп / –п) + көмекші етістік (келу + жатыр) →
есімше (–ған / –ген / –қан / –кен) + жатыс септік (–да / –де)
👉 когда делал (в процессе)
👉 пока происходило действие
👉 во время действия

📌 Это форма состоит из:
составного глагола (жүріп келе жатыр)
причастия (жүріп келе жатқан)
формы времени (жүріп келе жатқанда)

📐 Схема:
етістік + –ып / –іп / –п + келу + жатыр → –ған / –ген → –да / –де

🧩 Примеры:
Мен көшеде келе жатқанда, сені көрдім.
Когда я шёл по улице, я тебя увидел.
Мен музыка тыңдап келе жатқанда, маған бір идея келді.
Когда я шёл и слушал музыку, мне пришла идея.
Олар серуендеп келе жатқанда, жаңбыр жауды.
Когда они гуляли, пошёл дождь.
Мен жұмысқа бара жатқанда, оны кездестірдім.
Когда я шёл на работу, я его встретил.
Ол кітап оқып отырған кезде, телефон шырылдады.
Когда он читал книгу, зазвонил телефон.
Біз сөйлесіп отырған кезде, ол келді.
Когда мы разговаривали, он пришёл.
Сен үйге қайтып келе жатқанда, маған хабарласшы.
Когда будешь возвращаться домой, напиши мне.


📅 337-КҮН / 337-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

👶 ЕСІҢІЗДЕ МЕ, АНАҢЫЗ СІЗДІ ҚОЛЫҢЫЗДАН ЖЕТЕЛЕУДІ ҚАШАН ТОҚТАТТЫ?
ПОМНИТЕ, КОГДА МАМА ПЕРЕСТАЛА ВОДИТЬ ВАС ЗА РУКУ?

📌 Глагол дня: жетелеу — вести

Бала дүниеге келгенде, оны алдымен қолда көтеріп жүреді, бірақ кейін жүруді үйренген соң, ол өздігінен жүре бастайды.
Когда ребёнок рождается, его сначала носят на руках, но потом, научившись ходить, он уже ходит сам.

Алайда бұл дербестік оның тұратын үйімен, балабақшамен немесе ауладағы ойын алаңымен шектеледі.
Однако эта самостоятельность ограничивается его домом, в котором он живёт, детским садом или игровой площадкой во дворе.

Балалар балабақшаға және бастауыш сыныптарға анасы немесе әкесімен қол ұстасып барады.
В садик и в начальные классы дети ходят за руку с мамой или папой.

Ата-ана баланы өзімен бірге мектепке, дүкенге, саябақта серуендеуге жетелеп барады.
Родитель ведёт ребёнка за собой в школу, в магазин, погулять в парке.

Неге?
Почему?

Себебі бала әлі білмейтін нәрселер көп: көліктердің қозғалысы, әрдайым жақсы ниетті бола бермейтін адамдар, жол қозғалысы ережелері, бір жерден екінші жерге баратын жол.
Потому что есть много вещей, о которых ребёнок ещё не знает: движение автомобилей, люди с не всегда хорошими намерениями, правила дорожного движения, путь от одного места к другому.

Әлем өте үлкен, ал балалар оны біртіндеп танып біле бастайды.
Мир огромный, и дети познают его постепенно.

Сондықтан анасы немесе әкесі оларды қолынан ұстап жетелеп жүруі қажет.
Поэтому необходимо, чтобы мама или папа вели их за руку.

Балалар есейіп, өз бетінше әрекет ете бастағанда, ата-аналар оларды мектепке қолынан жетелеп апармайды, бірақ күрделірек жағдайларда — қала ішінде, қала сыртында немесе шетелге сапар кезінде — әлі де қолынан жетелеп жүруі мүмкін.
Когда дети подрастают и становятся более самостоятельными, родители уже не водят их за руку в школу, но при этом могут водить их за руку в более сложных ситуациях: в поездках по городу, за городом, за границей.

Кейбір балалар бастауыш сыныпта-ақ қол ұстасуды қояды, ал кейбірін анасы тіпті ересек болған кезде де қолынан жетелейді.
Некоторые дети перестают держаться за руку в начальных классах школы, а некоторых мама водит за руку даже во взрослом возрасте.

Мұндай да болады ))
Такое тоже бывает ))

📘 ГРАММАТИКА: «–А БЕРМЕЙТІН» — НЕ ВСЕГДА ДЕЛАЕТ / НЕ ИМЕЕТ СКЛОННОСТИ 🔽

📑 Пример из текста:
әрдайым жақсы ниетті бола бермейтін адамдар
люди, которые не всегда бывают доброжелательными

🔍 Разбираем: бола бермейтін
болу — быть
–а — суффикс көсемше (деепричастие), связывает основной глагол с вспомогательным
беру — көмекші етістік (вспомогательный глагол)
👉 выражает тенденцию, повторяемость или продолжительность действия
–ма / –ме — отрицательный суффикс
–й — форма көсемше
–тін — есімше (причастие), образует определение

📐 Схема:
етістік + –а / –е / –й + беру → –ма / –ме → –й → –тын / –тін

🧩 Примеры:
Адамдар шындықты айта бермейді.
Люди не всегда говорят правду.
Бұл әдіс жұмыс істей бермейді.
Этот метод не всегда работает.
Ол уәдесінде тұра бермейді.
Он не всегда держит слово.
Ауа райы жылы бола бермейді.
Погода не всегда бывает тёплой.
Кейбір адамдар сені түсіне бермейді.
Некоторые люди не всегда тебя понимают.
Ол дұрыс шешім қабылдай бермейді.
Он не всегда принимает правильные решения.
Мен бәрін бірден түсіне бермеймін.
Я не всегда всё сразу понимаю.


📅 338-КҮН / 338-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

📜 ҚАЗАҚСТАННЫҢ 2026 ЖЫЛҒЫ ЖАҢА КОНСТИТУЦИЯСЫ
НОВАЯ КОНСТИТУЦИЯ КАЗАХСТАНА 2026 ГОДА

📌 Глагол дня: енгізу — вводить, вносить

2026 (екі мың жиырма алты) жылғы 1 (бірінші) шілдеден бастап Қазақстанда жаңа Конституция күшіне енеді.
С 1 июля 2026 года в Казахстане вступает в силу новая Конституция.

Бұл — негізгі заңның ең ірі қайта қаралуы: мәтіннің шамамен 84%-ы (сексен төрт пайызы) өзгертілген.
Это самый крупный пересмотр основного закона: изменено около 84% текста.

Сондықтан бұл жай ғана қолданыстағы Конституцияға енгізілген өзгерістер емес, іс жүзінде жаңа мәтін болып табылады.
Поэтому это не просто изменения действующей Конституции, а фактически новый текст.

Негізгі жаңалық — бір палаталы парламентке (Құрылтайға) көшу.
Главное нововведение — переход к однопалатному парламенту (Курултаю).

Ол заңдарды қабылдайды және Үкіметтің қызметін бақылауды жүзеге асырады.
Он принимает законы и осуществляет контроль за деятельностью правительства.

Сондай-ақ вице-президент лауазымы енгізіледі.
Также вводится должность вице-президента.

Тағы қандай өзгерістер бар?
Что ещё?

Адам құқықтары күшейтілді: енді бір құқықбұзушылық үшін адамды екі рет жазалауға болмайтыны нақты бекітілген.
Усилены права человека: теперь прямо закреплено, что нельзя наказывать человека дважды за одно и то же правонарушение.

Ал егер біреуді полиция ұстаса, оған бірден өз құқықтары түсіндірілуге тиіс — кинодағыдай.
А если кого-то задерживает полиция, ему обязаны сразу разъяснить его права — как в кино.

Шетелдік қаржыландыруға бақылау күшейтілді: мемлекет басқа елдерден келетін қаражаттың ашық пайдаланылуын және оның саяси үдерістер мен елдің тұрақтылығына әсер етпеуін қатаң қадағалайды.
Усилен контроль за иностранным финансированием: государство строже следит за тем, чтобы деньги из других стран использовались прозрачно и не оказывали влияния на политические процессы и стабильность страны.

Жеке деректерді, соның ішінде цифрлық ақпаратты қорғау кеңейтілді.
Расширена защита личных данных, включая цифровую информацию.

Азаматтардың табиғатқа ұқыпты қарау міндеті бекітілді.
Закреплена обязанность граждан бережно относиться к природе.

Жалпы алғанда, жаңа Конституция түбегейлі жаңа қағидаларды енгізбейді.
В целом новая Конституция не вводит радикально новых принципов.

Мәтін неғұрлым қарапайым әрі заманауи тілмен жазылған, басқару жүйесі жеңілдетілген және қазіргі заманға сай нормалар қосылған.
Текст изложен более простым и современным языком, упрощена система управления и добавлены положения, которые актуальны сегодня.

📘 ГРАММАТИКА: «–ҒЫ / –ГІ (ЖЫЛҒЫ)» — ОТНОСЯЩИЙСЯ К ГОДУ 🔽

📑 Пример из текста:
2026 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстанда жаңа Конституция күшіне енеді.
С 1 июля 2026 года в Казахстане вступает в силу новая Конституция.

🔍 Разбираем: жылғы
жыл — год
–ғы / –гі / –қы / –кі — сөз тудырушы жұрнақ
👉 зат есімнен қатыстық сын есім жасайды
📌 В слове жылғы суффикс –ғы образует признак, относящийся к предмету
📌 Общий смысл: жылғы
👉 относящийся к году
👉 данного года

📌 В контексте даты: 2026 жылғы 1 шілде
👉 первое июля 2026 года
(буквально: «первое июля, относящееся к 2026 году»)
📌 Это қатыстық сын есім
Существительное переходит в определение:
жыл → жылғы
(год → относящийся к году)

📐 Схема:
зат есім + –ғы / –гі / –қы / –кі
➡️ значение:
«относящийся к… / связанный с…»

🧩 Примеры:
бүгінгі күн
сегодняшний день
кешегі жаңалық
вчерашняя новость
биылғы жоспар
план этого года
былтырғы нәтиже
результат прошлого года
жазғы демалыс
летние каникулы
қысқы спорт
зимний спорт


📅 339-КҮН / 339-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🌍 ӨМІРДЕ ЖОҚ ӘЛЕМ
МИР, КОТОРОГО НЕ СУЩЕСТВУЕТ

📌 Глагол дня: құру — строить, воздвигать

Кеше мен бір ойға қалдым: бүгінгі әлемде көріп жүргеніміздің бәрі — ғимараттар, технологиялар, түрлі құрылғылар, онлайн қызметтер, жасанды интеллект және тағы басқалары — осының бәрі ең алдымен біреудің ойында пайда болған жобалар мен өнертабыстар.
Я вчера задумался: ведь всё, что мы видим в сегодняшнем мире — все здания, технологии, различные устройства, онлайн-сервисы, искусственный интеллект и т. д., — все эти проекты и изобретения были сначала созданы кем-то в голове.

Барлық адамдар өз болмысы жағынан — құрылысшылар әрі арманшылдар.
Все люди по своей сути — строители и мечтатели.

Біз бәріміз өз қиялымызда бір нәрселерді құрып, жоспарлап, түрлі жобаларды жасаймыз.
Мы все в своём воображении что-то строим, планируем, создаём какие-то проекты.

Бірақ біздің өте аз ғана бөлігіміз өз идеялары мен өнертабыстарын шынайы өмірде жүзеге асырады.
Но лишь ничтожное количество из нас воплощает свои идеи и изобретения в реальность.

Мен оқыдым: мұхиттағы балықтардың уылдырықтарының небәрі 0,1%-дан (нөл бүтін оннан бір пайыздан) азы ғана өсіп, ересек дараға айналады.
Я читал, что в океане у рыб не более 0,1% икринок вырастают и становятся взрослыми особями.

Менің ойымша, адам жоспарларында да шамамен осындай көрсеткіштер бар.
Думаю, что примерно такая же статистика и у человеческих планов.

Ал енді елестетіп көріңізші: егер адамдар өз қиялында құрған дүниелердің бәрі шынайы өмірде жүзеге асып, барлық данышпан идеялар іске асса, әлем қандай болар еді?
А теперь представьте, как бы выглядел наш мир, если бы всё, что люди построили в своём воображении, было реализовано в реальности и все гениальные идеи были воплощены.

Қаншама жаңа нәрсені көрер едік?
Сколько всего нового мы бы увидели?

📘 ГРАММАТИКА: «–ДАН АЗЫ» — МЕНЕЕ (ЧЕМ) 🔽

📑 Пример из текста:
уылдырықтарының небәрі 0,1%-дан азы ғана
менее 0,1% икринок

🔍 Разбираем: 0,1%-дан азы
0,1% — сан (количество)
–дан / –ден / –тан / –тен — шығыс септік (исходный падеж)
👉 значение: «от», «из», «чем»
аз — мало
–ы / –і — тәуелдік жалғау (3-жақ)
👉 показывает связь с предыдущим словом
➡️ азы — «малая часть (этого количества)»

📌 Общий смысл конструкции
X-дан азы
👉 X-тен аз
👉 «меньше, чем X»
👉 «менее X»

📐 Схема:
сан / мөлшер + –дан / –ден + аз + –ы / –і

📌 Важно:
👉 «азы» не переводится буквально как «его мало»
👉 это устойчивая форма со значением:
➡️ «меньшая часть от указанного количества»

🧩 Примеры:
Бұл жұмыстың жартысынан азы ғана аяқталды.
Завершено менее половины работы.
Студенттердің 10%-дан азы емтиханнан өте алмады.
Менее 10% студентов не сдали экзамен.
Үш сағаттан аз уақыт қалды.
Осталось менее трёх часов.
Халықтың аз ғана бөлігі келді.
Пришла лишь небольшая часть людей.
10%-дан аз студент бұл тапсырманы орындады.
Менее 10% студентов выполнили это задание.

📌 Усилители:
небәрі — всего лишь
ғана — только

👉 небәрі 0,1%-дан азы ғана
= всего лишь менее 0,1%


📅 340-КҮН / 340-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

☠️ АДАМДАР НЕГЕ БӘРІН ЖОЯДЫ?
ПОЧЕМУ ЛЮДИ ВСЕ УНИЧТОЖАЮТ?

📌 Глагол дня: құрту — расходовать, уничтожать, расточать

Сіз бен біз ғылым мен технология саласында адамзат үлкен жетістіктерге жеткен заманда өмір сүріп жатырмыз.
Мы с вами живём в те времена, когда человечество достигло больших успехов в области науки и технологий.

Біз бейнебайланыс арқылы сөйлесе аламыз, аспанда дрондар ұшып, жүктерді жеткізеді, ешқандай ақпараттан тапшылық жоқ
Мы можем общаться по видеосвязи, по небу летают дроны и доставляют грузы, нет недостатка ни в какой информации.

Бізде компьютерлер, смартфондар, автокөліктер, жоғары білім бар.
У нас есть компьютеры, смартфоны, автомобили, высшее образование.

Сырттай қарағанда, жер бетінде бәрі жақсы болып, барлық жерде тәртіп болуы тиіс сияқты.
Казалось бы, на планете всё должно быть хорошо и везде должен быть порядок.

Бірақ парадокс мынада: адамдар бұл әлемді де, бір-бірін де жоюын жалғастырып келеді.
Но парадокс в том, что люди продолжают уничтожать этот мир и друг друга.

Біз табиғи ресурстарды құртып жатырмыз: мұхиттарды және атмосфераны ластаймыз, ормандарды кесеміз, сирек кездесетін жануарлар түрлерін жоямыз.
Мы уничтожаем природные ресурсы: загрязняем океаны и атмосферу, вырубаем леса, уничтожаем редкие виды животных.

Ал бүкіл әлем бойынша, әртүрлі елдерде дәл қазір соғыстар жүріп жатыр, адамдар бір-бірін құртып жатыр.
А по всему миру, в разных странах, прямо сейчас идут войны, и люди уничтожают друг друга.

Мен үшін бұл — жұмбақ: мен бізге не жетпейтінін түсінбеймін.
Для меня это загадка: я не понимаю, чего нам не хватает.

Сіздің ойыңызша, адамдарға осы әлемді және бір-бірін құрту үдерісін тоқтату үшін не керек?
А как вы считаете, что нужно людям, чтобы остановить процесс уничтожения этого мира и друг друга?

📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «ҚҰРТУ» 🔽
(губить, уничтожать, истреблять, расходовать, ликвидировать, расточать, безрассудно употреблять)

Спряжение глагола «құрту» во всех временах и наклонениях казахского языка.

🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)

мен құртамын
біз құртамыз
сен құртасың
сендер құртасыңдар
Сіз құртасыз
Сіздер құртасыздар
ол құртады
олар құртады

🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)

мен құртып жатырмын
біз құртып жатырмыз
сен құртып жатырсың
сендер құртып жатырсыңдар
Сіз құртып жатырсыз
Сіздер құртып жатырсыздар
ол құртып жатыр
олар құртып жатыр

🧠 Формула:
құрт + ып + жатыр + личное окончание

🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)

мен құрттым
біз құрттық
сен құрттың
сендер құрттыңдар
Сіз құрттыңыз
Сіздер құрттыңыздар
ол құртты
олар құртты

🧠 Формула:
құрт + ты + личное окончание

🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее — говорящий был свидетелем)

мен құртқанмын
біз құртқанбыз
сен құртқансың
сендер құртқансыңдар
Сіз құртқансыз
Сіздер құртқансыздар
ол құртқан
олар құртқан

🧠 Формула:
құрт + қан + личное окончание

🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)

мен құртыппын
біз құртыппыз
сен құртыпсың
сендер құртыпсыңдар
Сіз құртыпсыз
Сіздер құртыпсыздар
ол құртыпты
олар құртыпты

🧠 Формула:
құрт + ып + пын / ты

🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)

мен құртатынмын
біз құртатынбыз
сен құртатынсың
сендер құртатынсыңдар
Сіз құртатынсыз
Сіздер құртатынсыздар
ол құртатын
олар құртатын

🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)

мен құртармын
біз құртармыз
сен құртарсың
сендер құртарсыңдар
Сіз құртарсыз
Сіздер құртарсыздар
ол құртар
олар құртар

🔹 8. МАҚСАТТЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Будущее намерения)

мен құртпақпын
біз құртпақпыз
сен құртпақсың
сендер құртпақсыңдар
Сіз құртпақсыз
Сіздер құртпақсыздар
ол құртпақ
олар құртпақ

🔹 9. ШАРТТЫ РАЙ
(Условное наклонение)

мен құртсам
біз құртсақ
сен құртсаң
сендер құртсаңдар
Сіз құртсаңыз
Сіздер құртсаңыздар
ол құртса
олар құртса

🔹 10. БҰЙРЫҚ РАЙ
(Повелительное наклонение)

мен құртайын
біз құртайық
сен құрт
сендер құртыңдар
Сіз құртыңыз
Сіздер құртыңыздар
ол құртсын
олар құртсын

🔹 11. ҚАЛАУ РАЙ
(Желательное наклонение)

менің құртқым келеді
біздің құртқымыз келеді
сенің құртқың келеді
сендердің құртқыларың келеді
Сіздің құртқыңыз келеді
Сіздердің құртқыларыңыз келеді
оның құртқысы келеді
олардың құртқылары келеді

🔹 12. ЕСІМШЕ
(Причастие)

құртқан — уничтоживший / тот, кто уничтожил
құртатын — уничтожающий / который обычно уничтожает
құртар — который уничтожит / собирающийся уничтожить

🔹 13. КӨСЕМШЕ
(Деепричастие)

құртып — уничтожив / уничтожая
құрта — уничтожая
құртқалы — собираясь уничтожить / с тех пор как собирался уничтожить




 <<  Марафон, стр.16 Наверх ↑ Марафон, стр.18  >> 

Казахский язык. Просто о сложном © Татьяна Валяева,  2007–2026
Главная
Цвета текста на сайте
Поиск по сайту
Гид по изучению
грамматики
Грамматика детям
Существительные
Послелоги
Прилагательные
Числительные
Глаголы
Личные окончания
Причастия
Местоимения
Наречия
Проверь себя!
Упражнения
Тесты
Словарь
Разговорник
Практика
Песни
Сказки
Пословицы
Гостевая книга
Автор
kaz-tili@yandex.kz
Телеграм-канал
Канал в MAX
WhatsApp-группа