Автор: Андрей Якубин   Телеграм-канал «Казахский язык за год»

📅 81-КҮН / 81-Й ДЕНЬ

🥤 КҮНІ БОЙЫ ҚОЛЫМДА СТАҚАН
ВЕСЬ ДЕНЬ СО СТАКАНОМ В РУКАХ

📌 Глагол дня: ішу – пить

Баршаға белгілі, ересек адамның денесі 60% (алпыс пайыз) судан тұрады, сондықтан күн бойы біз үнемі су қорын толықтырып отыруымыз керек.
Всем известно, что тело взрослого человека на 60% состоит из воды, поэтому в течение дня нам нужно постоянно пополнять запасы воды.

Менің таңым күн сайын қазақ тілі стримінен басталады. Эфир барысында өзіме бір стақан су құйып ішемін.
Моё утро каждый день начинается со стрима казахского языка. Я наливаю себе стакан воды и пью во время стрима.

Содан кейін гантельмен жаттығу жасап біткеннен кейін, әйелім таңғы асқа шақырады.
Потом я делаю зарядку с гантелями и моя супруга меня зовёт на завтрак.

Мен тамақ ішемін, содан кейін шай ішемін.
Я кушаю, потом пью чай.

Байқадыңыздар ма, тамақ ішу мен су ішуді біз бір ғана етістікпен айтамыз? Кімге не себепті олай болатыны қызық болса, бүгінгі грамматика сабағын көріңіздер.
Вы заметили, для того чтобы пить и есть мы используем с вами один глагол? Кому интересно почему так, посмотрите сегодняшний урок грамматики.

Содан кейін кеңседегі жұмысыма барамын. Онда алдымен өзіме жаңа ұнтақталған ыстық кофе қайнатып, жұмысқа кірісемін.
Потом я ухожу на работу в офис. Там первым делом я варю себе свежий горячий молотый кофе и приступаю к работе.

Сондай-ақ күні бойы үстелімде әрдайым бір стақан су тұрады, мен үнемі соны ішіп отырамын.
Также в течение дня у меня всегда на столе стоит стакан с водой и я постоянно пью.

Кешке жұбайым екеуміз бірнеше рет шай ішеміз. Мен лимон қосылған шай ішкенді ұнатамын, ал сіз ше?
Вечером вместе с супругой мы несколько раз пьём чай. Я люблю пить чай с лимоном, а вы?

📘 ГРАММАТИКА 1: ПОЧЕМУ «ПИТЬ» И «ЕСТЬ» — ОДИН ГЛАГОЛ В КАЗАХСКОМ?

📑 Пример из текста: Мен тамақ ішемін, содан кейін шай ішемін.
👆 ішу — один глагол и для еды, и для питья.

📖 В казахском языке глагол ішу буквально означает «употреблять внутрь», а не отдельно «пить» или «есть».
Поэтому этим словом можно описать приём как жидкой, так и мягкой или полужидкой пищи.

💡 Однокоренные и связанные слова со значением «внутрь»
іш — внутри, живот.
ішкі — внутренний.
ішінде — внутри, в середине. ішкері — внутрь (направление).
ішкі әлем — внутренний мир.

💬 Как это понимать в переводе
тамақ ішемін — дословно «я еду внутрь отправляю / употребляю».
шай ішемін — «я чай внутрь отправляю / употребляю».

📌 В русском языке мы разграничиваем «есть» и «пить», а в казахском оба значения сливаются в одно из-за общей идеи — поместить что-то внутрь организма.

📘 ГРАММАТИКА 2: КОНСТРУКЦИЯ «–П + ОТЫРУ + КЕРЕК» В ЗНАЧЕНИИ «НУЖНО ПРОДОЛЖАТЬ ЧТО-ТО ДЕЛАТЬ»

📑 Пример из текста: Баршаға белгілі, ересек адамның денесі 60% судан тұрады, сондықтан күн бойы біз үнемі су қорын толықтырып отыруымыз керек.
👆 толықтырып отыруымыз керек — «нам нужно постоянно пополнять».
📖 Конструкция [основа глагола + –п] + отыру + керек выражает необходимость регулярного или постоянного действия.
–п — деепричастный суффикс, связывает основной глагол с вспомогательным.
отыру — вспомогательный глагол, указывающий на продолжительность / повторяемость действия.
керек — слово, выражающее необходимость (нужно, следует).

🛠[основа глагола] + –п + отыру + личное окончание + керек

🧩 Примеры в предложениях: Денсаулықты сақтау үшін су ішіп отыру керек.
— Чтобы сохранять здоровье, нужно продолжать пить воду.

Бағытты жоғалтпау үшін картаға қарап отыру керек.
— Чтобы не потерять направление, нужно постоянно смотреть на карту.

Қысқа дайындалу үшін отынды жинап отыру керек.
— Чтобы подготовиться к зиме, нужно заготавливать дрова.

Білімді ұмытпау үшін қайталап отыру керек.
— Чтобы не забыть знания, нужно повторять их.

Өнімнің сапасын тексеріп отыру керек.
— Нужно регулярно проверять качество продукции.

📅 82-КҮН / 82-Й ДЕНЬ

🗣 МАРК МЭНСОННЫҢ ШЕТЕЛ ТІЛІНДЕ СӨЙЛЕСУДІ ҮЙРЕНУГЕ АРНАЛҒАН ҚАРАПАЙЫМ ҚАДАМДАРЫ
ПРАКТИЧЕСКИЕ ШАГИ ОТ МАРКА МЭНСОНА, КАК НАУЧИТЬСЯ РАЗГОВАРИВАТЬ НА ИНОСТРАННОМ ЯЗЫКЕ

📌 Глагол дня: сөйлеу – говорить

Шет тілін тез меңгерудің басты жолы – көп сөйлеу.
Главный способ быстро освоить иностранный язык — много разговаривать.

Күн сайын кемінде 1 сағат тілді жетік білетін адаммен сөйлесіңіз.
Каждый день разговаривайте минимум 1 час с человеком, хорошо владеющим языком.

Бірнеше ғана сөзіңіз болса да, сол аз сөздік қорыңызды күнделікті әңгімеде қолданып сөйлей беріңіз. Қорқыныш тек тәжірибе арқылы ғана кетеді.
Даже если знаете только несколько слов, всё равно начинайте разговаривать, используя свой небольшой словарный запас в живом общении. Страх уйдёт только через практику.

Қысқа мерзімде күніне бірнеше сағат қарқынды оқыған, ұзаққа созылған баяу оқудан тиімдірек.
Краткосрочное, но интенсивное обучение (несколько часов в день) эффективнее, чем растянутое и медленное.

Алдымен ең жиі қолданылатын 100–300 (жүз үш жүз) сөзді үйреніп, бірден әңгімеде қолданыңыз.
Сначала выучите 100–300 самых часто используемых слов и сразу применяйте их в разговоре.

Жаңа сөзді ести сала, оны бірден сөйлемдерде қолданып көріңіз.
Как только услышали новое слово, сразу пробуйте вставлять его в предложения.

Әрдайым жаңа дүниелермен айналысыңыз — фильмдер көріңіз, мақалалар оқыңыз, кітаптар қараңыз.
Постоянно будьте в поглощении нового контента — это фильмы, статьи, книги.

Тілді ойыңызда да қолданыңыз — қиялыңызда сөйлесіп көріңіз.
Используйте язык даже в мыслях — стройте воображаемые диалоги.

Қателесуден қорықпаңыз — қателесу үйренудің бір бөлігі.
Не бойтесь ошибок — ошибки являются частью обучения.

Ең маңыздысы — үйренуден рахат алып, тілді күнделікті өмірде қолдану.
Главное — получать удовольствие от процесса и сделать язык частью повседневной жизни.

📘 ГРАММАТИКА: ГЛАГОЛ В ФОРМЕ КӨСЕМШЕ (-А/-Е/-Й)] + САЛА

📑 Пример из текста:
Жаңа сөзді есті сала, оны бірден сөйлемдерде қолданып көріңіз. толықтырып отыруымыз керек.
👆 есті сала — как только услышали

📖 Конструкция [основа глагола + -а/-е/-й] + сала выражает немедленность действия, указывая, что одно действие происходит сразу после другого.
-а/-е/-й — форма көсемше, образующая деепричастие, которое связывает основной глагол с последующим действием.
сала — вспомогательный глагол, обозначающий, что следующее действие выполняется сразу же после завершения предыдущего.

🛠 [основа глагола] + (-а/-е/-й) + сала

🧩 Примеры в предложениях:
Үйден шыға сала, жаңбыр жауды.
— Как только вышел из дома, пошёл дождь.

Оны көре сала, жүгіріп бардым.
— Как только увидел его, побежал к нему.

Хатты оқи сала, жауап жаздым.
— Как только прочитал письмо, сразу написал ответ.

Сабағымыз біте сала, саябаққа бардық.
— Как только урок закончился, мы пошли в парк.

Түсіне сала, бәріне айтып берді.
— Как только понял, рассказал всем.

📅 83-КҮН / 83-Й ДЕНЬ

🚶‍♂️ “АҒЫЛШЫНДАРША КЕТУ” МЕН “ФРАНЦУЗДАРША КЕТУ” ТІРКЕСТЕРІНІҢ ТАРИХЫ
ИСТОРИЯ ВЫРАЖЕНИЙ «УЙТИ ПО-АНГЛИЙСКИ» И «УЙТИ ПО-ФРАНЦУЗСКИ»

📌 Глагол дня: кету – уходить

Француз тілінде «partir à l’anglaise» (парти́р а лангля́з) деген тұрақты сөз тіркесі бар.
В французском языке есть устойчивое выражение «partir à l’anglaise» (парти́р а лангля́з).

Бұл – қоштаспай, білдірмей, үнсіз кету дегенді білдіреді.
Оно означает уйти, не попрощавшись, скрытно, молча.

XVIII (Он сегізінші) ғасырда сән-салтанатқа толы француз сарайында осындай әдет қалыптасты.
В XVIII веке при французском дворе, полном роскоши, сложился такой обычай.

Ұзақ қоштасу уақытты босқа өткізу деп саналған, сондықтан қонақтар «сау бол» деп дауыстамай, жай ғана шығып кететін. Бұл тіпті сыпайылық белгісі болып есептелген.
Долгое прощание считалось потерей времени, и гости, не говоря громко «До свидания», просто выходили за дверь, и это даже считалось признаком вежливости.

Француздар мұны «ағылшынша кету» деп атап, сыпайылық белгісі деп санаған.
Французы называли это «уйти по-английски» и считали жестом вежливости.

Ал ағылшындар, керісінше, бұл әдетті француздарға тән деп, әзілмен «to take French leave» (ту тэйк фрэнч ли́в) деп атаған және кейде оны әскерден қашумен салыстырған.
Англичане же, наоборот, приписывали этот обычай французам, шутили «to take French leave» и иногда сравнивали его с военным дезертирством.

Осылайша екі халық қалжыңдап бір-бірін «айыптап», бұл тіркес екі тілде де қалыптасып, кейін орыс тіліне француз нұсқасында — «ағылшынша кету» болып енген.
Так два народа в шутку «обвинили» друг друга, выражение закрепилось в обоих языках и позже вошло в русский в французской форме — «уйти по-английски».

📘 ГРАММАТИКА: СЛОЖНЫЕ ГЛАГОЛЫ С КЕТУ

📝 Сложные глаголы (күрделі етістіктер) — это сочетания смыслового глагола с вспомогательным глаголом, которые вместе обозначают одно действие.

В таких конструкциях кету передаёт:
- удаление — действие совершается с уходом/отдалением
- завершённость — действие окончено и к нему не возвращаются
- внезапность — действие происходит резко, неожиданно

🛠 [основа глагола (-а/-е/-й, -п)] + кету

🧩 Выражения и глаголы с кету:
алып кету — унести, увезти, забрать (удалить «с собой»)
шығып кету — выйти, покинуть место
қашып кету — убежать, «смыться»
ұмытып кету — забыть, упустить из виду
айтып кету — предупредить, упомянуть
айта кету — вскользь упомянуть
қалғып кету — задремать (нечаянно)
жүгіріп кету — побежать, сорваться в бег
ұшып кету — улететь, вылететь
көп сөйлеп кету — пространно заговорить, «распространиться»
жоғалып кету — исчезнуть, пропасть
қатып кету — застыть, пересохнуть
есінен шығып кету — совсем вылететь из головы (идиома)

📅 84-КҮН / 84-Й ДЕНЬ

🧮 FORBES ҰСЫНҒАН 5 ҚАДАМ: ШЫҒЫНДАРЫҢЫЗДЫ САНАУДЫ ҮЙРЕНІҢІЗ
5 ШАГОВ ОТ FORBES: НАУЧИТЕСЬ СЧИТАТЬ РАСХОДЫ

📌 Глагол дня: санау – считать

Біз «санау» етістігін айтқанда, ең алдымен ойымызға ақша мен бір сұрақ келеді: сіз шығындарыңызды санайсыз ба?
Когда мы говорим о глаголе «считать», в первую очередь на ум приходят деньги и один вопрос: вы считаете свои расходы?

Forbes деректері бойынша, шығындарды есептеу қаржылық бақылауды күшейтеді, күйзелісті азайтады және мақсаттарға нық жетуге көмектеседі.
По данным Forbes, подсчёт расходов усиливает финансовый контроль, снижает стресс и помогает уверенно достигать целей.

Міне, бұл әдетті бастауға арналған 5 қадам:
Вот 5 шагов, чтобы начать эту привычку:

Әр шығынды — ол кофе болсын немесе ірі сатып алу болсын — есептеп, жазып отырыңыз.
Считайте и записывайте каждый расход — будь то кофе или крупная покупка.

Шығындарды санаңыз да, оларды міндетті, қалаулар, жинақтар деп бөліңіз.
Считайте расходы и делите их на категории — обязательные, желания, накопления.

Есеп жүргізуге ыңғайлы форматты таңдаңыз — қосымша, дәптер немесе Excel.
Выберите удобный формат для счёта — приложение, тетрадь или Excel.

Апта сайын шығындарыңызды санап, тексеріп отырыңыз — қателерді түзету және әдеттерді көру үшін.
Каждую неделю считайте и проверяйте свои расходы — чтобы исправить ошибки и увидеть привычки.

Ақшаны тиімдірек жұмсау үшін — нәтижені санап, талдаңыз және әдеттеріңізді өзгертіңіз.
Считайте и анализируйте результаты, меняйте привычки — чтобы направлять деньги эффективнее.

Бұл қарапайым әдет сіздің қаржылық өміріңізді айтарлықтай жақсартады.
Эта простая привычка значительно улучшит вашу финансовую жизнь.

📘 ГРАММАТИКА: КОНСТРУКЦИЯ ҮШІН + ПОВЕЛИТЕЛЬНОЕ НАКЛОНЕНИЕ
(«Для того чтобы… сделайте это и это»)

📑 Пример из текста
Ақшаны тиімдірек жұмсау үшін — нәтижені санап, талдаңыз және әдеттеріңізді өзгертіңіз.
Считайте и анализируйте результаты, меняйте привычки — чтобы направлять деньги эффективнее.

📖 В связке с повелительным наклонением (бұйрық рай) конструкция [цель] + үшін + [повелительное действие] используется, когда говорящий указывает, что нужно сделать, чтобы достичь определённой цели.

🛠 [Существительное / глагол в начальной форме] + үшін + [глагол в повелительном наклонении]

🧩 Примеры в предложениях:
Денсаулығың мықты болу үшін көбірек қимылда.
Чтобы быть здоровым, больше двигайся.

Сабақты жақсы түсіну үшін сұрақ қойыңыз.
Чтобы хорошо понять урок, задавайте вопросы.

Үйді таза ұстау үшін әр күні жинап отырыңдар.
Чтобы содержать дом в чистоте, убирайтесь каждый день.

Қауіпсіздік үшін белдігіңізді тағыңыз.
Для безопасности пристегните ремень.

Жақсы ұйықтау үшін телефонды ертерек өшір.
Чтобы хорошо выспаться, выключи телефон пораньше.

📅 85-КҮН / 85-Й ДЕНЬ

😱 ҚОРҚЫНЫШ: ҚАЙДАН ПАЙДА БОЛАДЫ ЖӘНЕ НЕ ІСТЕУ КЕРЕК
СТРАХ: ОТКУДА ОН БЕРЁТСЯ И ЧТО С НИМ ДЕЛАТЬ

📌 Глагол дня: қорқу – бояться

Қорқыныш — шынайы не ойдан шығарылған қауіптен сақтандыратын табиғи сезім.
Страх — это естественная эмоция, предупреждающая о реальной или воображаемой опасности.

Ертеден бері қорқыныш адамға аман қалуға көмектесті: ми қауіпті сезсе, «қаш», «күрес» немесе «қатып қал» деген әрекетті қосады.
С древних времён он помогал человеку выжить: мозг чувствует угрозу и запускает реакцию «беги», «сражайся» или «замри».

Себептері: туа біткен (биіктіктен қорқу, қатты дыбыстан қорқу) және жүре пайда болған (теріс тәжірибе, өзгелердің үлгісі, ақпарат).
Причины: врождённые (страх высоты, громкого звука) и приобретённые (негативный опыт, пример других, информация).

Шамадан тыс қорқыныш фобия мен үрей тудырып, әрекетке кедергі жасайды.
Чрезмерный страх вызывает фобии и тревогу, мешая действовать.

Ал егер оны дұрыс бағыттаса, ол сақтықты, зейінді арттырып, мақсатқа жетуге ынталандырады.
А если направить его правильно, он усиливает осторожность, внимание и мотивирует достигать целей.

Қорқыныш кедергі келтірсе, не істеу керек:
Если страх мешает, что делать:

Әлеуметтік қолдау: сенетін жақындарыңызбен бөлісіңіз.
Социальная поддержка: поделитесь с близкими, которым доверяете.

Жағдайды талдау: қауіпті деректерге сүйеніп бағалаңыз.
Анализ ситуации: оценивайте угрозу, опираясь на факты.

Біртіндеп әрекет ету: тек ойдағы қорқынышты шағын қадамдармен жеңіңіз.
Постепенное действие: маленькими шагами преодолевайте страх, который живёт только в голове.

Есіңізде болсын: қорқыныш — бұл жау емес, оны басқаруға болатын құрал.
Помните: страх — не враг, а инструмент, которым можно управлять.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ҚОРҚУ» по временам и лицам

📝 Давайте разберём, как спрягается глагол қорқу (бояться).
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен қорқамын (Я боюсь / буду бояться) / қорықпаймын (Я не боюсь / не буду бояться) / қорқамын ба? (Я боюсь?)
Сен қорқасың / қорықпайсың / қорқасың ба?
Сіз қорқасыз / қорықпайсыз / қорқасыз ба?
Біз қорқамыз / қорықпаймыз / қорқамыз ба?
Сендер қорқасыңдар / қорықпайсыңдар / қорқасыңдар ма?
Сіздер қорқасыздар / қорықпайсыздар / қорқасыздар ма?
Ол қорқады / қорықпайды / қорқа ма?
Олар қорқады / қорықпайды / қорқа ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен қорқып жатырмын (Я сейчас боюсь) / қорқып жатқан жоқпын / қорқып жатырмын ба?
Сен қорқып жатырсың / қорқып жатқан жоқсың / қорқып жатырсың ба?
Сіз қорқып жатырсыз / қорқып жатқан жоқсыз / қорқып жатырсыз ба?
Біз қорқып жатырмыз / қорқып жатқан жоқпыз / қорқып жатырмыз ба?
Сендер қорқып жатырсыңдар / қорқып жатқан жоқсыңдар / қорқып жатырсыңдар ма?
Сіздер қорқып жатырсыздар / қорқып жатқан жоқсыздар / қорқып жатырсыздар ма?
Ол қорқып жатыр / қорқып жатқан жоқ / қорқып жатыр ма?
Олар қорқып жатыр / қорқып жатқан жоқ / қорқып жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен қорықтым (Я испугался) / қорыққан жоқпын / қорықтым ба?
Сен қорықтың / қорыққан жоқсың / қорықтың ба?
Сіз қорықтыңыз / қорыққан жоқсыз / қорықтыңыз ба?
Біз қорықтық / қорыққан жоқпыз / қорықтық па?
Сендер қорықтыңдар / қорыққан жоқсыңдар / қорықтыңдар ма?
Сіздер қорықтыңыздар / қорыққан жоқсыздар / қорықтыңыздар ма?
Ол қорықты / қорыққан жоқ / қорықты ма?
Олар қорықты / қорыққан жоқ / қорықты ма?

📅 86-КҮН / 86-Й ДЕНЬ

🎭 ЭМОЦИЯЛАРДЫ ҚАШАН ІШТЕ ҰСТАУ КЕРЕК, АЛ ҚАШАН СЫРТҚА ШЫҒАРУ КЕРЕК
КОГДА ЭМОЦИИ НУЖНО ПОДАВЛЯТЬ, А КОГДА – ВЫРАЖАТЬ ОТКРЫТО

📌 Глагол дня: басу – нажимать, подавлять

Эмоциялар – адамның ішкі компасы, бірақ оларды дұрыс басқару маңызды.
Эмоции – это внутренний компас человека, но важно правильно ими управлять.

Кейде сезімдер бізді ашуды бірден көрсету сияқты асығыс әрекет жасауға итермелейді.
Иногда чувства толкают нас к поспешным действиям, например, к мгновенному выражению гнева.

Осындай сәттерде эмоцияны басып, алдымен жағдайды ой елегінен өткізу пайдалы.
В такие моменты полезно подавить эмоцию и сначала обдумать ситуацию.

Зерттеулер көрсеткендей, теріс эмоцияларды уақытша басу жанжалдың алдын алуға көмектеседі.
Исследования показывают, что временное сдерживание негативных эмоций помогает избежать конфликта.

Дегенмен сезімдерді мүлде басу зиянды: ол күйзеліс туғызады және денсаулыққа кері әсер етеді.
Однако полное подавление чувств вредно: оно ведёт к стрессу и плохо влияет на здоровье.

Сондықтан өз наразылығын білдіру қажет, бірақ оны абайлап жасау керек.
Поэтому своё негодование нужно высказывать, но делать это аккуратно.

Егер сезім жылы әрі қолдау білдіретін болса – алғыс, қуаныш, жылы сөз – оны ашық айту керек.
Если чувство тёплое и поддерживающее – благодарность, радость, доброе слово – его нужно выразить.

Кейде қорқыныш бізге жақсылық жасауға кедергі болады, бірақ оны жеңу қарым-қатынасты нығайтады.
Иногда страх мешает нам сделать доброе дело, но преодоление его укрепляет отношения.

Сондықтан басты ереже: зиян келтіретін эмоцияларды уақытша ұстап қалған дұрыс, ал жақсылық әкелетіндерін – білдіру керек.
Поэтому главное правило: разрушительные эмоции стоит временно сдерживать, а приносящие добро – выражать.

📘 ГРАММАТИКА: Есімше (причастие) + необходимость действия

📑 Пример из текста:
Сондықтан басты ереже: зиян келтіретін эмоцияларды уақытша ұстап қалған дұрыс, ал жақсылық әкелетіндерін – білдіру керек.
Поэтому главное правило: разрушительные эмоции стоит временно сдерживать, а приносящие добро – выражать.

📖 Есімше — это особая форма глагола в казахском языке, которая обозначает действие как признак предмета.
Она выполняет роль прилагательного или определения, но сохраняет глагольный смысл.
В связке с конструкциями керек, дұрыс, бар, жоқ она показывает, что нужно сделать с предметом.

🛠 [Глагол + –атын/–етін/–йтын/–йтін или –лған/–ген/–қан/–кен] + Существительное + (керек/дұрыс/бар/жоқ)
👉 Обозначает: «предмет, который делает / сделал / будет делать что-то» → и что с ним нужно сделать.

🧩 Примеры в предложениях:
Оқылатын кітап көзге көрінетін жерде жатуы керек.
Книга, которую нужно читать, должна лежать на видном месте.

Курьер әкелген хатты оқу керек.
Письмо, доставленное курьером, нужно прочитать.

Дүкеннен алынған сүтті тоңазытқышқа қою керек.
Молоко, купленное в магазине, нужно поставить в холодильник.

Қағазға жазылған сөздерді жаттау керек.
Слова, выписанные на листочек, нужно выучить.

Интернеттен жүктелген фильмді көру керек.
Фильм, скачанный в интернете, нужно посмотреть.

Келетін қонаққа арнайы дастарқан дайындау керек.
К гостю, который придёт, нужно подготовить угощение.

📅 87-КҮН / 87-Й ДЕНЬ

🔥 АДАМ ЖӘНЕ СУЫҚ: ЖЫЛЫНУ ТӘСІЛДЕРІ
ЧЕЛОВЕК И ХОЛОД: СПОСОБЫ СОГРЕТЬСЯ

📌 Глагол дня: жылыту – согревать

Ауа температурасы 18–24 (он сегіз бен жиырма төрт) градус аралығында адам ағзасына қолайлы.
Человеческому телу комфортно, когда температура воздуха находится в пределах 18–24 градусов.

Бірақ көп жерде және әр түрлі уақытта ауа температурасы бұдан да жиі төмендейді.
Но во многих местах и в разное время температура воздуха часто бывает ниже этого.

Сондықтан адам алғаш рет суыққа тап болғанда, киімді, отты, үйді және жылыту жүйесін ойлап тапты.
Поэтому, когда человек впервые столкнулся с холодом, он придумал одежду, огонь, дома и систему отопления.

Жазда күннің жылуы жеткілікті, сондықтан жылы киім мен жылыту қажет емес.
Летом солнечного тепла достаточно, поэтому тёплая одежда и отопление не нужны.

Ал күзде күн салқындай бастайды, сондықтан біз тоңбас үшін қалыңырақ киіне бастаймыз.
А осенью начинает холодать, и мы начинаем одеваться теплее, чтобы согреться.

Қыс келгенде, үйлерімізде жылыту жүйесі қосылады.
Когда приходит зима, в наших домах включается отопление.

Қалаларда көп қабатты үйлер ЖЭО арқылы жылытылады, жеке үйлер газбен жылытылады, ал ауылдарда халық үйлерін көмірмен жылытады.
В городах многоэтажные дома отапливаются через ТЭЦ, частные дома — газом, а в сёлах жители топят углём.

Алайда көмір мен газды жағу ауаны ластап, климатқа зиян тигізеді.
Однако сжигание угля и газа загрязняет воздух и вредит климату.

Сондықтан бүгінде адамдар күн, су және жел энергиясына негізделген экологиялық таза жылытуға көшу жолдарын іздеуде.
Поэтому сегодня люди ищут пути перехода на экологически чистое отопление, основанное на энергии солнца, воды и ветра.

📘 ГРАММАТИКА: Временная конструкция «когда…» (–ғанда/–генде/–қанда/–кенде)

📑 Пример из текста:
Қыс келгенде, үйлерімізде жылыту жүйесі қосылады.
Когда приходит зима, в наших домах включается отопление.

📖 Аффиксы –ғанда/–генде/–қанда/–кенде образуют причастную временную форму, которая указывает на время действия.
Конструкция показывает, когда происходит или происходило основное действие.

📌 Альтернативные варианты: Использование конструкций кезде и уақытта («во время, когда»).
🛠 [Глагол (основа) + –ған/–ген/–қан/–кен + –да/–де]

🧩 Примеры в предложениях:
Күн шыққанда, бәрі оянады.
Когда встаёт солнце, все просыпаются.

Досым келгенде, біз бірге шай іштік.
Когда пришёл друг, мы вместе попили чай.

Жаңбыр жауған кезде, далада ойнауға болмайды.
Когда идёт дождь, нельзя играть на улице.

Сен бос болғанда, менімен хабарлас.
Когда будешь свободен, свяжись со мной.

Әке-шешем келгенде, біз сыйлық бердік.
Когда родители пришли, мы подарили подарок.

📅 88-КҮН / 88-Й ДЕНЬ

🧽 СҮРТУ – БІЗДІҢ КҮНДЕЛІКТІ ІСІМІЗ
ВЫТИРАТЬ — НАШЕ ЕЖЕДНЕВНОЕ ДЕЛО

📌 Глагол дня: сүрту – вытирать

Әр таң сайын мен қолымды және бетімді жуып, содан кейін оларды сүлгімен сүртемін.
Каждое утро я умываю руки и лицо, а потом вытираю их полотенцем.

Ас үйде менің ноутбугым тұр, мен оны ашамын да, экрандағы шаңды сүртемін.
На кухне у меня стоит ноутбук, я открываю его и протираю экран от пыли.

Таңғы астан кейін үстелде қиқымдар қалады, сондықтан мен үстелді дымқыл шүберекпен сүртемін.
После завтрака я протираю влажной тряпкой стол, так как на нём остаются крошки.

Жұмысқа шығар алдында дәлізде аяқ киімімді шаңнан сүртемін.
В коридоре перед выходом на работу, я протираю свою обувь от пыли.

Егер мен көлікпен бір жерге барсам, шаңнан тазарту үшін әйнек тазалағышты қосып, алдыңғы әйнекті сүртемін.
Если я еду по делам на машине, то включаю дворники, чтобы протереть от пыли лобовое стекло.

Кеңседе өзімнің жұмыс үстелімді сүртемін.
В офисе я протираю свой рабочий стол.

Содан кейін мен компьютерімді қосамын да, көзілдірігімде де шаң бар екенін байқаймын.
Потом я включаю компьютер и замечаю, что пыль есть на моих очках.

Мен кішкентай шүберекті алып, көзілдірігімді сүртемін.
Я беру тряпочку и протираю свои очки.

Ой, кешіріңіздер, менде көзілдірік жоқ қой!
Ой, простите, у меня же нет очков!

Қысқасы, шаң барлық жерде болады, біз үнемі бірдеңені сүртеміз, ол үшін «сүрту» деген етістікті қолданамыз.
В общем, пыль она повсюду, и мы постоянно что-то протираем, и для этого используем глагол «протирать».

📘 ГРАММАТИКА: Временные последовательности в казахском языке

📑 Примеры из текста:
👉 Содан кейін мен компьютерімді қосамын да, көзілдірігімде де шаң бар екенін байқаймын.
Потом я включаю компьютер и замечаю, что пыль есть на моих очках.

👉 Таңғы астан кейін үстелде қиқымдар қалады, сондықтан мен үстелді дымқыл шүберекпен сүртемін.
После завтрака я протираю влажной тряпкой стол.

👉 Жұмысқа шығар алдында дәлізде аяқ киімімді шаңнан сүртемін.
Перед выходом на работу я протираю обувь от пыли.

📖 Временные последовательности — это конструкции, которые показывают порядок действий: что происходит перед, после или затем. Они помогают связать события и делают речь логичной.

🛠 Наиболее распространённые конструкции:
Содан кейін — потом, затем
Таңертең / Кешке / Күндіз — утром / вечером / днём
Таңғы астан кейін / Сабағы біткеннен кейін — после завтрака / после окончания урока
Жұмысқа шығар алдында / Үйге келер алдында — перед выходом на работу / перед приходом домой
Сол кезде — тогда, в тот момент
Осыдан кейін / Бұдан кейін — после этого
Кейін — потом, позже
Әлі күнге дейін — до сих пор
Одан бұрын / Бұрын — раньше, до этого
Сол уақыттан бастап — с того времени

🧩 Примеры предложений:
Біз тамақтандық, содан кейін серуенге шықтық.
Мы пообедали, а потом вышли на прогулку.

Таңертең мен ерте тұрамын.
Утром я встаю рано.

Таңғы астан кейін балалар мектепке барады.
После завтрака дети идут в школу.

Жұмысқа шығар алдында анам маған шай беріп жіберді.
Перед выходом на работу мама дала мне чай.

Ол есікті қақты, сол кезде мен кітап оқып отырдым.
Он постучал в дверь, в тот момент я читал книгу.

Олар келді, осыдан кейін біз сөйлестік.
Они пришли, после этого мы поговорили.

Мен кітап оқыдым, кейін кино көрдім.
Я почитал книгу, потом посмотрел фильм.

Ол мені әлі күнге дейін күтіп жүр.
Он до сих пор меня ждёт.

Мен Астанада болдым, одан бұрын Алматыда тұрдым.
Я был в Астане, а до этого жил в Алматы.

Ол шетелге кетті, сол уақыттан бастап біз кездеспейміз.
Он уехал за границу, и с того времени мы не встречаемся.

📅 89-КҮН / 89-Й ДЕНЬ

🧠 ШЕТ ТІЛІНДЕ ОЙЛАУДЫ ҚАЛАЙ БАСТАУҒА БОЛАДЫ?
КАК НАЧАТЬ ДУМАТЬ НА ИНОСТРАННОМ ЯЗЫКЕ

📌 Глагол дня: ойлау – думать

Шетел тілін үйренгенде ең үлкен қиындықтардың бірі – ойды ана тілінен аудару әдеті.
При изучении иностранного языка одной из главных трудностей является привычка переводить мысли с родного языка.

Бұл қиындықты жеңу үшін, сөз аз болса да, ойыңды бірден жаңа тілде айтуға тырыс.
Чтобы её преодолеть, попробуй сразу формулировать мысли на новом языке, даже если слов мало.

Алғашқы тиімді кеңес — күнделік бастау.
Первый эффективный совет — завести дневник.

Алдымен күні бойы болған оқиғаларды қарапайым сөйлемдермен жаз, кейін жаңа сөздер мен тіркестерді қосып отыр.
Начни с простых предложений о том, что произошло за день, а потом добавляй новые слова и выражения.

Бұл әдіс пайдалы, себебі жазу кезінде мәтінді ой елегінен бірнеше рет өткіземіз.
Этот метод полезен, потому что во время письма мы несколько раз пропускаем текст через своё мышление.

Тағы бір тәсіл — әрекеттеріңді іштей айтып жүру: «үйге бара жатырмын», «шай ішіп отырмын».
Ещё один приём — мысленно комментировать свои действия: «иду домой», «пью чай».

Сонымен бірге күн сайын осы тілде сөйлесу қажет.
Также необходимо ежедневно общаться на этом языке.

Достарыңмен не мұғаліміңмен сөйлесіп жаттығып көр, мәтіндерді оқы да, оларды қарапайым сөздермен айтып бер.
Практикуйся в разговорах с друзьями или с учителем, читай тексты и пересказывай их простыми словами.

Ең бастысы — тұрақтылық: күнде жаттықсаң, бір күні ойыңның бірден шет тілінде келетінін байқайсың.
Главное — регулярность: если упражняться каждый день, однажды ты заметишь, что мысли приходят сразу на иностранном языке.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ОЙЛАУ» по временам и лицам

📝 Глагол ойлау означает «думать».
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ Мен ойлаймын (Я думаю / буду думать) / ойламаймын (Я не думаю / не буду думать) / ойлаймын ба? (Я думаю?)
Сен ойлайсың / ойламайсың / ойлайсың ба?
Сіз ойлайсыз / ойламайсыз / ойлайсыз ба?
Біз ойлаймыз / ойламаймыз / ойлаймыз ба?
Сендер ойлайсыңдар / ойламайсыңдар / ойлайсыңдар ма?
Сіздер ойлайсыздар / ойламайсыздар / ойлайсыздар ма?
Ол ойлайды / ойламайды / ойлай ма?
Олар ойлайды / ойламайды / ойлай ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен ойлап жатырмын (Я сейчас думаю) / ойлап жатқан жоқпын / ойлап жатырмын ба?
Сен ойлап жатырсың / ойлап жатқан жоқсың / ойлап жатырсың ба?
Сіз ойлап жатырсыз / ойлап жатқан жоқсыз / ойлап жатырсыз ба?
Біз ойлап жатырмыз / ойлап жатқан жоқпыз / ойлап жатырмыз ба?
Сендер ойлап жатырсыңдар / ойлап жатқан жоқсыңдар / ойлап жатырсыңдар ма?
Сіздер ойлап жатырсыздар / ойлап жатқан жоқсыздар / ойлап жатырсыздар ма?
Ол ойлап жатыр / ойлап жатқан жоқ / ойлап жатыр ма?
Олар ойлап жатыр / ойлап жатқан жоқ / ойлап жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен ойладым (Я подумал) / ойлаған жоқпын / ойладым ба?
Сен ойладың / ойлаған жоқсың / ойладың ба?
Сіз ойладыңыз / ойлаған жоқсыз / ойладыңыз ба?
Біз ойладық / ойлаған жоқпыз / ойладық па?
Сендер ойладыңдар / ойлаған жоқсыңдар / ойладыңдар ма?
Сіздер ойладыңыздар / ойлаған жоқсыздар / ойладыңыздар ма?
Ол ойлады / ойлаған жоқ / ойлады ма?
Олар ойлады / ойлаған жоқ / ойлады ма?

📅 90-КҮН / 90-Й ДЕНЬ

💳 БҰРЫН ҚАЛАЙ ТӨЛЕЙТІН ЕДІК, ҚАЗІР ҚАЛАЙ ТӨЛЕЙМІЗ
КАК МЫ ОПЛАЧИВАЛИ РАНЬШЕ И КАК МЫ ОПЛАЧИВАЕМ СЕЙЧАС

📌 Глагол дня: төлеу – платить

Шамамен 10–12 (он–он екі) мың жыл бұрын адамдардың ақшасы болмаған.
Примерно 10–12 тысяч лет назад, у людей не было денег.

Сол кезде олар заттарды айырбастайтын.
Тогда они менялись вещами.

Мысалы, бір адам сүт берсе, екіншісі оған нан беретін.
Например, один человек давал молоко, а другой — хлеб.

Мұны бартер деп атаған.
Это называлось бартер.

Шамамен б.з.д.(біздің заманымызға дейінгі) VII (жетінші) ғасырда Лидияда (қазіргі Түркия аумағында) адамдар металдан тиын ойлап тапты.
Примерно в VII веке до н. э. в Лидии (Современная Турция) люди придумали монеты из металла.

Тиынды алып жүру қолайлы еді, сондықтан олармен базарда есептесе бастады.
Монеты было удобно носить с собой, и ими начали платить на рынках.

Біздің дәуіріміздің VII (жетінші) ғасырында Қытайда Тан әулеті кезінде қағаз ақша пайда болды.
В VII веке нашей эры при династии Тан в Китае появились бумажные деньги.

Олар тиынға қарағанда жеңіл болып, аз орын алатын.
Они были легче монет и занимали меньше места.

Қағаз ақшамен адамдар ғасырлар бойы төлеп келді, тіпті қазір де бар.
Бумажными деньгами люди оплачивали сотни лет, и они есть даже сейчас.

Алайда қазіргі уақытта адамдар көбінесе электронды түрде төлейді.
Однако в наше время люди чаще всего платят электронно.

Ол үшін банктік карталарды, телефонды, тіпті сағатты пайдаланады.
Для этого используют банковские карты, телефон или даже часы.

📘 УРОК ГРАММАТИКИ: «–ҒА ҚАРАҒАНДА» (ПО СРАВНЕНИЮ С)

📑 Пример из текста:
Олар тиынға қарағанда жеңіл болып, аз орын алатын.
Они были легче монет и занимали меньше места.

📖 –ға (–ге, –қа, –ке) қарағанда — это грамматическая конструкция, которая выражает сравнение.

Она образуется с помощью:
- существительного или местоимения в форме барыс септік ( –ға / –ге / –қа / –ке),
- слова қарағанда («если смотреть на…», «по сравнению с»).
- переводится как «по сравнению с …».

🛠 [Слово в барыс септік] + қарағанда

🧩 Примеры:
Қалаға қарағанда ауыл тыныштау.
Деревня спокойнее по сравнению с городом.

Биылға қарағанда былтыр қыс суық болды.
По сравнению с этим годом, прошлой зимой было холодно.

Қазақ тіліне қарағанда орыс тілінде сөздер қысқарақ айтылады.
В русском языке слова произносятся короче по сравнению с казахским.

Түнге қарағанда күндіз көшеде адам көп жүреді.
Днём на улице больше людей по сравнению с ночью.

Кітапқа қарағанда экраннан оқу көзді тез шаршатады.
Чтение с экрана быстрее утомляет глаза по сравнению с книгой.

Балаларға қарағанда ересектер көбірек ойланатын сияқты.
Взрослые больше задумываются по сравнению с детьми.

Темірге қарағанда ағаш жеңіл, бірақ берік емес.
Дерево легче по сравнению с металлом, но не такое прочное.

Әдеттегіге қарағанда бүгін жұмыс ертерек аяқталды.
Сегодня работа закончилась раньше по сравнению с обычным.

📅 91-КҮН / 91-Й ДЕНЬ

🏥 АУРУХАНАДА ЕМДЕЛУ ТӘЖІРИБЕСІ
ОПЫТ ЛЕЧЕНИЯ В БОЛЬНИЦЕ

📌 Глагол дня: емдеу – лечить

Адамдардың көпшілігі өмірінде кем дегенде бір рет ауруханада жатқан.
Большинство людей за свою жизнь хотя бы раз лежали в больнице.

Мысалы, мектепте жүргенде мен сарыаурумен ауырдым, ал ересек кезде менде жарық болды.
Например, в школе я болел желтухой, а во взрослом возрасте у меня была грыжа.

Ұлым жұқпалы аурулар ауруханасында жатты, оған скарлатина деген диагноз қойылды.
Мой сын лежал в инфекционной больнице, у него была скарлатина.

Ал сіз ауруханада жатып көрдіңіз бе?
А вы лежали в больнице?

Ауырып қалған кезде кейде жай ғана демалу жеткілікті.
Когда мы болеем, иногда достаточно просто отдохнуть.

Кейде адамды емдеу үшін дәрі-дәрмектер қолданылады.
Иногда для лечения человека применяются лекарства.

Бірақ кейде дәрігерлердің көмегі мен бақылауы қажет болатын жағдайлар да болады.
Но бывают случаи, когда нужна помощь и наблюдение врачей.

Мұндай жағдайларда бізді ауруханаға жібереді.
В таких случаях нас отправляют в больницу.

Ауруханада емделу үшін сені палатаға орналастырады, емдеу курсын белгілейді, дәрі-дәрмек жазып береді және емдеуші дәрігер тағайындайды.
Для лечения в больнице тебя помещают в палату, назначают курс лечения, выписывают лекарства и назначают лечащего врача.

Ауруханада жиі кездесетін іс-шараларға дәрі қабылдау, ұйықтайтын уақыт, анализ тапсыру, дене қызуын өлшеу және келушілерді қабылдау уақыты жатады.
К частым мероприятиям в больнице можно отнести приём лекарств, время сна, сдачу анализов, измерение температуры и время посещений.

📘 УРОК ГРАММАТИКИ: «–У ҮШІН» (ЦЕЛЕВАЯ КОНСТРУКЦИЯ)

📑 Примеры из текста:
Кейде адамды емдеу үшін дәрі-дәрмектер қолданылады.
Иногда для лечения человека применяются лекарства.

Ауруханада емделу үшін сені палатаға орналастырады.
Для лечения в больнице тебя помещают в палату.

📖 Конструкция –у үшін в казахском языке выражает цель действия.
Она образуется от отглагольного существительного (қимыл есімі) с окончанием –у и послелога үшін.
Переводится как «для того, чтобы …», «с целью …».

🛠 [Глагол] + –у + үшін
бару → бару үшін (для того, чтобы пойти)
оқу → оқу үшін (для того, чтобы учиться)
емдеу → емдеу үшін (для того, чтобы лечить)

🧩 Примеры в предложениях:
Мен кітап оқу үшін кітапханаға бардым.
Я пошёл в библиотеку, чтобы читать книгу.

Ауылға жету үшін автобусқа отырдық.
Мы сели в автобус, чтобы добраться до села.

Денсаулығым жақсы болу үшін спортпен шұғылданамын.
Я занимаюсь спортом, чтобы быть здоровым.

Емтиханнан өту үшін көп дайындалу керек.
Нужно много готовиться, чтобы сдать экзамен.

Үйді таза ұстау үшін күнде еден жуамыз.
Мы каждый день моем пол, чтобы дом был чистым.

📅 92-КҮН / 92-Й ДЕНЬ

👁 КӨЗ ДӘРІГЕРІНЕ БАРУ
ВИЗИТ К ОКУЛИСТУ

📌 Глагол дня: тексеру – проверять, осматривать

— Сәлеметсіз бе! Көз дәрігері қай кабинетте қабылдайды?
Здравствуйте! В каком кабинете принимает окулист?

— 25-кабинетте қабылдайды.
В 25-м кабинете.

— Рахмет!
Спасибо!

— (Кабинет алдында) Кешіріңіз, соңғысы кім?
(У кабинета) Извините, кто последний?

— Мен соңғысымын, сіз менен кейін кіресіз.
Я последний, вы будете за мной.

— Сәлеметсіз бе, менің атым Виктория.
Здравствуйте, меня зовут Виктория.

— Сізді не мазалап тұр?
Что вас беспокоит?

— Көзім қызарып кетті, үнемі жас аға береді.
У меня покраснел глаз, всё время слезится.

— Жақсы, алдымен көзді тексерейін. Жарыққа қараңызшы.
Хорошо, сначала проверю глаз. Посмотрите на свет.

— Иә, түсінікті. Бұл конъюнктивит екен.
Да, ясно. Это конъюнктивит.

— Бұл мен үшін қауіпті емес пе?
Это не опасно для меня?

— Жоқ, уайымдамаңыз. Дұрыс емделу үшін мен сізге дәрі жазып беремін.
Нет, не волнуйтесь. Для правильного лечения я выпишу лекарства.

— Бұл жұқпалы емес пе? Үйде балаларым бар, олар жұқтырып алмай ма?
Это не заразно? У меня дома дети, они не заразятся?

— Кейбір түрлері жұқпалы, сондықтан жеке сүлгі қолданыңыз, қолыңызды жиі жуыңыз. Гигиена сақтаңыз.
Некоторые виды бывают заразными, поэтому пользуйтесь отдельным полотенцем и чаще мойте руки. Соблюдайте гигиену.

— Дәрілерді қалай қолданамын?
Как мне применять лекарства?

— Көз тамшысын күніне үш рет тамызыңыз, ал кешке майды жағыңыз. Бір аптадан кейін қайта тексерілуге келіңіз, сонда көздің жазылған-жазылмағанын қараймыз.
Капайте капли три раза в день и наносите мазь вечером. Через неделю приходите на повторный осмотр, тогда проверим, зажили ли глаза.

— Ең жақын дәріхана қай жерде?
Где ближайшая аптека?

— Бірінші қабатта, кіреберістің жанында.
На первом этаже, рядом с входом.

— Жақсы, рақмет!
Хорошо, спасибо!

— Сау болыңыз, ауырмаңыз!
Всего доброго, не болейте!

📘 УРОК ГРАММАТИКИ: ЧАСТИ ТЕЛА / ДЕНЕ МҮШЕЛЕРІ

📌 Сегодня в рамках медицинской тематики мы с вами пройдем, как переводятся части тела на казахский язык и в течении дня будем составлять с ними предложения.

🦷 ТІСТЕР / ЗУБЫ
азу тіс — коренной зуб
ақыл тіс — зуб мудрости
күрек тіс — передний зуб
сүт тіс — молочный зуб
қызыл иек — десна
тіс — зуб

🙂 БЕТ / ЛИЦО
бет — лицо
ерін — губа
жақ — щека
иек — подбородок
мұрын — нос
көз — глаз
кірпік — ресница
қабақ — веко
қас — бровь
маңдай — лоб
самай, шеке — висок
мең, қал — родинка
шаш — волосы
кекіл — чёлка
мұрт — усы
сақал — борода
құлақ — ухо

✋ ҚОЛ / РУКА
қол — рука
алақан — ладонь
саусақ — палец руки
бас бармақ — большой палец руки
сұқ саусақ — указательный палец руки
ортаңғы саусақ — средний палец руки
атаусыз саусақ — безымянный палец руки
шынашақ — мизинец
жұдырық — кулак
шынтақ — локоть
білек — запястье
қолтық — подмышка

🦵 АЯҚ / НОГА
аяқ — нога
башпай, бармақ — палец ноги
балтыр — икры
жіліншік — голень
тізе — колено
сан — бедро, ляжка
өкше — пятка
бөксе — ягодица

🫀 ДЕНЕ / ТЕЛО
бас — голова
бас сүйек — череп
арқа — спина
желке — затылок
жауырын — лопатка
мойын — шея
кеуде — грудь
бел — поясница
қарын, іш — живот, желудок
кіндік — пупок
бүйір — бок

⚕️ ІШКІ АҢДАМАЛАР / ВНУТРЕННИЕ ОРГАНЫ
жүрек — сердце
бауыр — печень
бүйрек — почка
өкпе — лёгкие
асқазан — желудок
ішек — кишечник
соқырішек — аппендикс
ми — мозг
жұлын — спинной мозг
омыртқа — позвоночник

🩸 БАСҚА / ПРОЧЕЕ
бұлшық ет — мышца
қан — кровь
тамыр — вена, сосуд
тері — кожа
тырнақ — ноготь
тамақ — горло

📅 93-КҮН / 93-Й ДЕНЬ

🩺 ДҰРЫС ДИАГНОЗ ҚОЙЫЛСА, АДАМ ТЕЗІРЕК ЖАЗЫЛАДЫ
ЕСЛИ ПОСТАВЛЕН ПРАВИЛЬНЫЙ ДИАГНОЗ, ЧЕЛОВЕК ВЫЗДОРАВЛИВАЕТ БЫСТРЕЕ

📌 Глагол дня: жазылу – выздоравливать

Бір күні таңертең белім ауырды, мен салқын тиген екен деп ойладым.
Однажды утром у меня заболела поясница, и я подумал, что меня продуло.

Үш күннен кейін жағдайым нашарлап, қызыл бөртпе шықты. Оның басқа нәрсе екенін түсіндім.
Через три дня мне стало хуже и появилась красная сыпь. Я понял, что это что-то другое.

Мен емханаға барып, дәрігерге қаралдым.
Я пошёл в поликлинику на осмотр к врачу.

Дәрігер бірден бұл белдемшелік теміреткі екенін айтты. Бұл – жүйке жүйесін зақымдайтын жұқпалы ауру. Ал белгілері жүйкеге суық тигендей болып көрінеді.
Врач сразу сказал, что это опоясывающий лишай. Это инфекционное заболевание, которое поражает нервную систему. А по симптомам оно напоминает, как будто продуло нерв.

Маған дәрілер, уколдар және жақпа май жазып берді, үйде емделіп, тынығу керек деді.
Мне выписали лекарства, уколы и мазь, сказали лечиться дома и отдыхать.

Дәрігердің бұл не екені және қалай емделетіні туралы жауабын естігенде, көңілім жайланып қалды. Барлығы жақсы болатынын түсіндім.
Когда я услышал ответ врача о том, что это и как это лечить, мне стало легче. Я понял, что всё будет хорошо.

Келесі күні-ақ жағдайым жақсара бастады, себебі дұрыс диагноз қойылып, қажетті дәрілер тағайындалған еді.
На следующий день мне стало легче, потому что был правильно поставлен диагноз и назначены правильные лекарства.

Ағзам жазыла бастады. Бірнеше күннен кейін толық жазылып, жұмысқа шықтым.
Мой организм стал выздоравливать. Через несколько дней я полностью поправился и вышел на работу.

📘 УРОК ГРАММАТИКИ: ЧАСТИ ТЕЛА / ДЕНЕ МҮШЕЛЕРІ
📌 Сегодня мы продолжаем проходить части тела на казахском языке, смотрите предыдущий урок.

📅 94-КҮН / 94-Й ДЕНЬ

🚌 ҚАЖЕТТІ ЖЕРГЕ АВТОБУСПЕН ҚАЛАЙ БАРУ ТУРАЛЫ ДИАЛОГ
ДИАЛОГ О ТОМ, КАК ДОЕХАТЬ ДО НУЖНОГО МЕСТА НА АВТОБУСЕ

📌 Глагол дня: жүру – ездить

- Сәлеметсіз бе, айтыңызшы, ең жақын автобус аялдамасы қай жерде?
Здравствуйте, скажите, пожалуйста, где находится ближайшая автобусная остановка?

- Сәлеметсіз бе. Осы көшенің бойымен тура жүріңіз, қиылыстан оңға бұрылсаңыз, аялдаманы көресіз.
Здравствуйте. Пройдите прямо вдоль этой улицы, на перекрёстке поверните направо и увидите остановку.

- Сол жерден «Достық» сауда орталығына бара аламын ба?
А я смогу оттуда уехать до торгового центра “Достык”?

- «Достық» сауда орталығы басқа жақта орналасқан. Ол үшін сіз жолдың арғы бетіне өтіп, жолдың қиылысына дейін барып, солға бұрылуыңыз керек — сол жерде аялдама болады.
Торговый центр “Достык” находится в другой стороне. В таком случае вам нужно перейти на другую сторону, пройти до перекрёстка и повернуть налево — там будет остановка.

- Рахмет!
Спасибо!

- Сәлеметсіз бе, айтыңызшы, «Достық» сауда орталығына қай автобуспен баруға болады?
Здравствуйте, скажите, пожалуйста, на каком автобусе можно доехать до торгового центра “Достык”?

- Сізге 40 (қырқыншы) автобусқа отыру керек. Ол әр 10 (он) минут сайын жүреді. Жол шамамен жиырма (20) минутқа созылады, автобус тура сауда орталығының алдына тоқтайды.
Вам нужно сесть на 40-й автобус. Он ходит каждые 10 минут. Поездка займёт примерно 20 минут, и автобус остановится прямо напротив торгового центра.

- Рахмет! Онда 40 (қырқыншы) автобусты күтемін.
Благодарю! Тогда подожду 40-й автобус.

- Міне, келіп қалды!
А вот он едет!

- Рахмет! Сізге жақсы күн тілеймін!
Спасибо, желаю вам хорошего дня!

📘 ГРАММАТИКА: ВСПОМОГАТЕЛЬНОЕ УПОТРЕБЛЕНИЕ «ЖҮРУ»

📖 Жүру – в качестве вспомогательного глагола используется для выражения продолжительности действия в процессе движения или в определённый период времени.
То есть, когда действие совершается регулярно, постоянно или прямо сейчас в движении.

📑 Примеры:
«Ол кітап оқып жүр» — Он сейчас читает книгу (и продолжает читать).
«Мен қазақ тілін үйреніп жүрмін» — Я учусь казахскому (в процессе).

🛠 1. Негізгі етістік (основной глагол) → берёт деепричастный суффикс -ып/-іп/-п
2. жүру → ставится в нужное время и лицо.

🧩 Примеры:
🔹 Настоящее время (қазіргі шақ)
Мен қазақша үйреніп жүрмін.
Я учу казахский (нахожусь в процессе).

Сендер ойнап жүрсіңдер.
Вы играете (сейчас, в процессе).

Ол жұмыс істеп жүр.
Он работает (в процессе работы).

🔹 Прошедшее время (өткен шақ)
Мен кеше осы тақырыпты оқып жүрдім.
Вчера я читал эту тему (был в процессе чтения).

Олар футбол ойнап жүрді.
Они играли в футбол.

🔹 Будущее время (келер шақ)
Ертең де сабақ оқып жүретін боламын.
Завтра я тоже буду учиться (буду в процессе).

Сендер келіп жүресіңдер ме?
Вы будете приходить (регулярно)?

🔹 Разные лица
Мен кітап оқып жүрмін. — Я читаю книгу.
Сен ән айтып жүрсің. — Ты поёшь песню.
Сіздер дайындалып жүрсіздер. — Вы готовитесь.
Біз ойнап жүрміз. — Мы играем.
Олар сөйлесіп жүр. — Они разговаривают.

📅 95-КҮН / 95-Й ДЕНЬ

📖 ШЕТ ТІЛІН МЕҢГЕРУДЕ ЖАТТАУДЫҢ ПАЙДАСЫ
ПОЛЬЗА ЗАУЧИВАНИЯ ПРИ ОСВОЕНИИ ИНОСТРАННОГО ЯЗЫКА

📌 Глагол дня: жаттау – заучивать

PMC (2023) зерттеуіне сәйкес (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10520696/), жаттау шет тілдерін үйренуде маңызды стратегия ретінде танылған.
Согласно исследованию PMC (2023), заучивание признано важной стратегией при изучении иностранных языков.

Бұл сөздік қорды және грамматиканы меңгеруге көмектеседі, себебі көп мәрте қайталау материалды ұзақ мерзімді жадта сақтайды.
Оно помогает овладеть словарным запасом и грамматикой, потому что многократное повторение закрепляет материал в долговременной памяти.

Ғалымдар жаттауды қолданған оқушылар дайын құрылымдарды сөйлеу үлгісі ретінде пайдаланып, тезірек сөйлей және жаза бастайтынын атап көрсетеді.
Учёные отмечают, что ученики, использующие заучивание, быстрее начинают говорить и писать, так как используют готовые конструкции как шаблоны речи.

Тұрақты жаттығу ұмытып қалу мүмкіндігін азайтып, сенімділікті арттырады және тілді қарым-қатынаста еркін қолдануға жол ашады.
Регулярная практика снижает вероятность забывания и формирует уверенность, позволяя свободнее применять язык в общении.

Сонымен қатар, жаттау есте сақтау мен зейінді жаттықтырады, бұл жаңа ақпаратты тезірек қабылдауға мүмкіндік береді.
Кроме того, заучивание тренирует память и внимание, что ускоряет обработку новой информации.

Зерттеу атап көрсетеді: ең үлкен нәтиже механикалық қайталау түсінумен бірге болғанда байқалады, сол кезде білім шынайы дағдыға айналады.
Исследование подчёркивает: наибольший эффект возникает, когда механическое повторение сочетается с пониманием, превращая знания в реальный навык.

📘 ГРАММАТИКА: ПОСТРОЕНИЕ СЛОЖНОГО ПРЕДЛОЖЕНИЯ С НЕСКОЛЬКИМИ РЕЗУЛЬТАТАМИ

📑 Пример из текста:
Тұрақты жаттығу ұмытып қалу мүмкіндігін азайтып, сенімділікті арттырады және тілді қарым-қатынаста еркін қолдануға жол ашады.
Регулярная практика снижает вероятность забывания, формирует уверенность и открывает путь к свободному использованию языка в общении.

📖 В этой конструкции одно основное действие (например, практика, чтение, спорт) даёт три результата:
👉 Первый результат выражается деепричастием на -ып/-іп/-п («снижая…», «улучшая…»).
👉 Второй результат — глагол в форме настоящего/будущего времени.
👉 Третий результат — тоже глагол, соединённый союзом және (и).

🛠 [Основное действие] + [первый результат (-ып/-іп/-п)] + [второй результат (глагол)] + және (и) + [третий результат (глагол)].

🧩 Примеры предложений:
Кітап оқу есте сақтауды жақсартып, ойлау қабілетін дамытады және қиялды байытады.
Чтение книг улучшает память, развивает мышление и обогащает воображение.

Спортпен шұғылдану денені шынықтырып, күш-қуатты арттырады және денсаулықты нығайтады.
Занятия спортом закаляют тело, увеличивают энергию и укрепляют здоровье.

Шет тілін үйрену ой-өрісті кеңейтіп, жаңа мәдениеттермен таныстырады және қарым-қатынас шеңберін ұлғайтады.
Изучение иностранного языка расширяет кругозор, знакомит с новыми культурами и увеличивает круг общения.

Музыка тыңдау көңіл-күйді көтеріп, шаршауды басады және шабыт сыйлайды.
Слушание музыки поднимает настроение, снимает усталость и дарит вдохновение.

📅 96-КҮН / 96-Й ДЕНЬ

🌱 ӘЖЕМНІҢ БАҚШАСЫ. БАЛАЛЫҚ ШАҚТАН ЕСТЕЛІК
БАБУШКИН ОГОРОД. НОСТАЛЬГИЯ ИЗ ДЕТСТВА

📌 Глагол дня: өсіру – выращивать, растить

Мен мектепте оқыған кезде, әр жазғы демалыста ауылға әжем мен атама баратынмын.
Когда я учился в школе, каждое лето на каникулы ездил к бабушке и дедушке в деревню.

Оларда бәрі өсетін өте үлкен бақша мен жеміс бағы бар еді.
У них был очень большой огород и сад, в которых росло практически всё.

Ағаштарда алманың әртүрлі түрлері, алхоры, шиә, қарақат, шетен өсетін.
На деревьях росли разные сорта яблок, слив, вишня, смородина, рябина.

Бақшада әжем мен атам құлпынай, таңқурай, мүкжидек, картоп, сәбіз, орамжапырақ, пияз, сарымсақ, қызылша, шалқан, шалғам, қияр, қызанақ, бұрыш, баялды, кәді, асқабақ, бұршақ, асбұршақ, жүгері, күнбағыс, қымыздық, аскөк, ақжелкен, қарбыз, қауын өсіретін.
В огороде бабушка и дедушка выращивали клубнику, малину, клюкву, картошку, морковку, капусту, лук, чеснок, свёклу, редьку, редиску, огурцы, помидоры, перец, баклажаны, кабачки, тыкву, фасоль, горох, кукурузу, подсолнухи, щавель, укроп, петрушку, арбузы, дыни.

Бұдан басқа, олар көп үй жануарларын бақты: сиырлар, қойлар, шошқалар, тауықтар, қаздар.
Кроме этого, они держали много домашних животных: коровы, бараны, свиньи, куры, гуси.

Осы бүкіл шаруашылықтың ауыртпалығы менің атам мен әжемнің мойнында еді.
И всё это множество хозяйства было на плечах моих дедушки и бабушки.

Сондықтан біз демалысқа келгенде, айналысатын іс жеткілікті болатын.
Поэтому когда мы приезжали на каникулы, нам было чем заняться.

Жазда әжем мен атама осы бүкіл шаруашылықты реттеуге көмектесу керек болатын.
Бабушке и дедушке нужно было помогать летом справляться со всем этим хозяйством.

Өнім жиналып, барлық жертөлелер азық-түлікке толған соң, біз базарға барып, қалғанын сататынбыз.
Когда урожай был собран и все погреба забиты продуктами, мы ездили на базар и продавали остальное.

📘 УРОК ГРАММАТИКИ: ЧТО РАСТЁТ В ОГОРОДЕ / БАҚШАДА НЕ ӨСЕДІ

🥕 КӨКӨНІСТЕР / ОВОЩИ
қияр — огурец
қызанақ — помидор
сәбіз — морковь
қызылша — свекла
қырыққабат — капуста
пияз — лук
сарымсақ — чеснок
шалқан — репа
шалғам — редис
шомыр — редька
картоп — картофель
кәді — кабачок
асқабақ — тыква
баялды — баклажан
бұрыш — перец
ақжелкек — хрен
брокколи — брокколи

🍎 ЖЕМІСТЕР / ФРУКТЫ
алма — яблоко
алмұрт — груша
өрік — абрикос
шабдалы — персик
анар — гранат
апельсин — апельсин
банан — банан
беже — айва
лимон — лимон
мандарин — мандарин
киви — киви
інжір — инжир

🍓 ЖИДЕКТЕР / ЯГОДЫ
құлпынай — клубника
қойбүлдірген — земляника
бүлдірген — ежевика
қаражидек — черника
қарақат — смородина
қарлыған — крыжовник
жүзім — виноград
таңқурай — малина
мүкжидек — клюква
итмұрын — шиповник
шырғанақ — облепиха
шетен — рябина
шие — вишня
мойыл — черёмуха
алхоры (қараөрік) — слива
шәңкіш — калина
бөріқарақат — барбарис

🍉 БАҚША ӨНІМДЕРІ / БАХЧЕВЫЕ
қарбыз — арбуз
қауын — дыня

🌱 ӨСІМДІК БӨЛІКТЕРІ / ЧАСТИ РАСТЕНИЯ
тамыр — корень
сабақ — стебель
жапырақ — лист
гүл — цветок
жеміс — плод
тұқым — семя

📅 97-КҮН / 97-Й ДЕНЬ

🗣 ШЕТЕЛ ТІЛІН ҮЙРЕНУДЕ МАЗМҰНДАП АЙТУ ӘДІСІ
КАК РАБОТАЕТ МЕТОД ПЕРЕСКАЗЫВАНИЯ В ИЗУЧЕНИИ ИНОСТРАННОГО ЯЗЫКА

📌 Глагол дня: мазмұндау – пересказывать

Мәтіннің мазмұнын өз сөзімен әңгімелеп беру әдісі – жаңа сөздерді есте сақтаудың ең қарапайым әрі тиімді тәсілі.
Метод пересказывания содержания текста своими словами – это самый простой и мощный способ запоминать новые слова.

Мазмұндап айту әдісінде сен мәтіннің негізгі ойын еске түсіріп, оны түсініп, содан кейін өз сөзіңмен басқаға жеткізуің керек.
При пересказывании ты должен вспомнить основную мысль текста, понять её и затем объяснить другому своими словами.

Бұл сенің миыңды тереңірек жұмыс істеуге мәжбүрлейді.
Это заставляет твой мозг работать глубже.

Есіңде сақта: егер сен мазмұнын өз сөзіңмен айтып бере алсаң – демек, оны меңгердің.
Запомни: если ты смог пересказать содержание своими словами – значит, ты его усвоил.

Мазмұндап айту әдісі арқылы сен күн сайын жаңа тақырыпты меңгердің бе, жоқ па – соны тексере аласың.
Через метод пересказывания ты можешь каждый день проверять, усвоилась новая тема или нет.

Жазбаша мазмұндап айту сөздік қорды көбейтуге көмектеседі, ал ауызша мазмұндап айту сөйлеу қабілетін дамытады.
Письменный пересказ помогает увеличить словарный запас, устный пересказ развивает речевые способности.

Сондықтан күн сайын жаңа материалдың мазмұнын жазбаша да, ауызша да мазмұндап бер.
Поэтому ежедневно пересказывай содержание нового материала как письменно, так и устно.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «МАЗМҰНДАУ» по временам и лицам

📝 Давайте разберём, как спрягается глагол «мазмұндау» (пересказывать, изложить содержание). Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен мазмұндаймын / мазмұндамаймын / мазмұндаймын ба?
Сен мазмұндайсың / мазмұндамайсың / мазмұндайсың ба?
Сіз мазмұндайсыз / мазмұндамайсыз / мазмұндайсыз ба?
Біз мазмұндаймыз / мазмұндамаймыз / мазмұндаймыз ба?
Сендер мазмұндайсыңдар / мазмұндамайсыңдар / мазмұндайсыңдар ма?
Сіздер мазмұндайсыздар / мазмұндамайсыздар / мазмұндайсыздар ма?
Ол мазмұндайды / мазмұндамайды / мазмұндай ма?
Олар мазмұндайды / мазмұндамайды / мазмұндай ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен мазмұндап жатырмын / мазмұндап жатқан жоқпын / мазмұндап жатырмын ба?
Сен мазмұндап жатырсың / мазмұндап жатқан жоқсың / мазмұндап жатырсың ба?
Сіз мазмұндап жатырсыз / мазмұндап жатқан жоқсыз / мазмұндап жатырсыз ба?
Біз мазмұндап жатырмыз / мазмұндап жатқан жоқпыз / мазмұндап жатырмыз ба?
Сендер мазмұндап жатырсыңдар / мазмұндап жатқан жоқсыңдар / мазмұндап жатырсыңдар ма?
Сіздер мазмұндап жатырсыздар / мазмұндап жатқан жоқсыздар / мазмұндап жатырсыздар ма?
Ол мазмұндап жатыр / мазмұндап жатқан жоқ / мазмұндап жатыр ма?
Олар мазмұндап жатыр / мазмұндап жатқан жоқ / мазмұндап жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен мазмұндадым / мазмұндаған жоқпын / мазмұндадым ба?
Сен мазмұндадың / мазмұндаған жоқсың / мазмұндадың ба?
Сіз мазмұндадыңыз / мазмұндаған жоқсыз / мазмұндадыңыз ба?
Біз мазмұндадық / мазмұндаған жоқпыз / мазмұндадық па?
Сендер мазмұндадыңдар / мазмұндаған жоқсыңдар / мазмұндадыңдар ма?
Сіздер мазмұндадыңыздар / мазмұндаған жоқсыздар / мазмұндадыңыздар ма?
Ол мазмұндады / мазмұндаған жоқ / мазмұндады ма?
Олар мазмұндады / мазмұндаған жоқ / мазмұндады ма?

📅 98-КҮН / 98-Й ДЕНЬ

🧗 ТАБЫС ЖАЛҒАСТЫРА БІЛЕТІНДЕРГЕ КЕЛЕДІ
УСПЕХ ПРИХОДИТ К ТЕМ, КТО УМЕЕТ ПРОДОЛЖАТЬ

📌 Глагол дня: жалғастыру – продолжать

Стив Джобс бір күні былай деген: «Табандылық — табыстың 50%-ы (елу пайызы)».
Стив Джобс однажды сказал: «Настойчивость — это 50% успеха».

Ғалымдар анықтады: егер біреу ертеде сәтсіздікке ұшыраса да, алға жүре берсе, ол үлкен жетістікке жетеді.
Учёные выяснили: если кто-то терпит раннюю неудачу, но продолжает идти вперёд, он достигает больших успехов.

Оқу, спорт, өнер – барлық жерде табыс жалғастыра білгенге келеді.
Учёба, спорт, искусство — везде успех достаётся тем, кто умеет продолжать.

Бір істі бастауға көп адам қабілетті, бірақ оны жалғастыратындар – ерік-жігері мен батылдығы бар адамдар.
Начать какое-то дело могут многие, но продолжают те, у кого есть мужество и сила воли.

Сізде осындай табандылық бар ма? Егер нәтиже қандай болса да жалғастырғыңыз келсе, демек, табандылық бар.
Есть ли у вас эта настойчивость? Если вы хотите продолжать несмотря на результат, значит настойчивость есть.

Бұл қалай жұмыс істейді? Адам бір мақсатқа жетемін деп шабыттанып, іске кіріседі.
Как это работает? Человек вдохновляется целью и начинает действовать.

Содан кейін ол әртүрлі қиындықтарға тап болады.
Затем он сталкивается с разными трудностями.

Адам алға жылжуды жалғастырса, бұл қиындықтар оны мықтырақ етеді және нәтижесін жақсартуға көмектеседі.
Если человек продолжает идти вперёд, эти трудности делают его сильнее и помогают улучшить результат.

Адамда алға жүру ниеті болса, ол әрқашан өсіп, көп жетістікке жетеді.
Пока в человеке сохраняется желание двигаться дальше, он всегда будет расти и достигать большего.

Сондықтан, достар, тоқтамайық, жалғастырайық!
Поэтому, друзья, не будем останавливаться, будем продолжать!

📘 ГРАММАТИКА: Условные конструкции (-са / -се)

📑 Примеры из текста:
«Егер біреу ертеде сәтсіздікке ұшыраса да, алға жүре берсе, ол үлкен жетістікке жетеді.»
Если кто-то терпит раннюю неудачу, но продолжает идти вперёд, он достигает больших успехов.

«Егер нәтиже қандай болса да жалғастырғыңыз келсе, демек, табандылық бар.»
Если вы хотите продолжать несмотря на результат, значит, настойчивость есть.

«Адамда алға жүру ниеті болса, ол әрқашан өсіп, көп жетістікке жетеді.»
Если в человеке есть желание двигаться дальше, он всегда будет расти и достигать большего.

📖 Условные конструкции в казахском языке выражаются с помощью аффикса -са / -се, который соответствует русскому «если».

Условие может быть реальным («Если сделаешь — будет так») или уступительным («Даже если сделаешь — всё равно так»).
В начале часто используется слово егер = если.

🔹 Схема образования:
Глагол + -са / -се

бар → барса (если пойдёт)
кел → келсе (если придёт)
оқы → оқыса (если будет учить)
жаз → жазса (если напишет)

🧩 Примеры предложений:
Егер күн ашық болса, біз тауға шығамыз.
Если погода будет ясной, мы пойдём в горы.

Сен дайындалсаң, жақсы нәтиже аласың.
Если ты подготовишься, получишь хороший результат.

Мен ерте тұрмасам, жұмысқа кешігемін.
Если я не встану рано, опоздаю на работу.

Егер саған көмек керек болса, айт.
Если тебе нужна помощь — скажи.

Жаңбыр жауса да, біз барамыз.
Даже если пойдёт дождь, мы всё равно пойдём.

📅 99-КҮН / 99-Й ДЕНЬ

📊 БІЗДІҢ КҮШ-ҚУАТЫМЫЗ ҚАЙДА ЖҰМСАСАҚ, СОЛ САЛА ДАМИДЫ
КУДА РАСХОДУЕТСЯ НАША ЭНЕРГИЯ, ТА СФЕРА ПОЛУЧАЕТ РАЗВИТИЕ

📌 Глагол дня: жұмсау – тратить, расходовать

Біздің өміріміз шығындардан тұрады.
Наша жизнь состоит из расходов.

Тіпті сіз күні бойы ешқайда шықпасаңыз да, ешкіммен сөйлеспесеңіз де және ештеңе істемесеңіз де, бәрібір уақыт пен энергия жұмсайсыз, оны тамақ арқылы толықтыруға тура келеді.
Даже если вы целый день никуда не выйдете, ни с кем не пообщаетесь и ничего не сделаете, вы всё равно потратите время и энергию, которую придётся восполнять едой.

Әрі сол күні де жарыққа, суға, интернетке, асқа ақы төлейсіз.
И в этот день вы также заплатите за электричество, воду, интернет, еду.

Шығындардан қашып құтылу мүмкін болмаса, ең болмағанда олардың мақсатын дұрыс таңдау керек.
Если расходов не избежать, нужно хотя бы правильно выбрать их цель.

Ғалымдар дәлелдегендей, адам қайда күш-қуатын жұмсаса, сол дамиды, ал өзі соған сүйіспеншілік пен байланысты сезінеді.
Учёные доказали: на что человек тратит силы, то и развивается, а сам он начинает чувствовать привязанность и любовь к объекту.

Көбінесе біз энергиямызды отбасымызға бағыттаймыз.
Чаще всего мы направляем энергию на семью.

Нәтижесінде қарым-қатынас нығаяды, шынайы махаббат пайда болады.
В результате укрепляются отношения, рождается искренняя любовь.

Егер біздің шығындарымыз шынымен де салынған нысанды дамытса, онда біз дамуын көргіміз келген саланы таңдап, соған энергия бағыттауымыз керек.
Если наши траты действительно развивают объект вложений, нужно выбрать сферу, где хотим видеть развитие, и направить туда энергию.

Ал сіз өміріңізді неге арнайсыз?
А на что вы тратите (посвящаете) свою жизнь?

📘 ГРАММАТИКА: КОНСТРУКЦИЯ -ҒАНДАЙ / -ГЕНДЕЙ / -ҚАНДАЙ / -КЕНДЕЙ

📑 Пример из текста:
Ғалымдар дәлелдегендей, адам қайда күш-қуатын жұмсаса, сол дамиды.
Как доказали учёные, на что человек тратит силы, то и развивается.

📝 Конструкция -ған/-ген/-қан/-кен + -дай/-дей/-тай/-тей выражает:
👉 сравнение/видимость: «как будто, словно»;
👉 ссылку на источник: «как сказал/как объяснил/как доказали».

🛠 [Глагол + -ған/-ген/-қан/-кен + дай/дей]
- айтқандай → как сказал
- көргендей → как увидел / словно увидел
- жылағандай → как будто плачет
- дәлелдегендей → как доказано

🧩 Примеры предложений:
Мұғалімнің айтқанындай, ертең емтихан болады. (ссылка)
Как сказал учитель, завтра будет экзамен.

Әкем түсіндіргендей, адам уәдесінде тұруы керек. (ссылка)
Как объяснил отец, человек должен держать слово.

Ғалымдар дәлелдегендей, ұйқының сапасы есте сақтауға әсер етеді. (ссылка)
Как доказали учёные, качество сна влияет на запоминание.

Ол жылағандай болды. (сравнение)
Он как будто заплакал.

Жаңбыр жауғандай көрінді. (сравнение)
Показалось, словно идёт дождь.

Қорыққандай қарап қалды. (сравнение)
Застыл, будто испугался.

📌 Форма одна и та же, но значение определяется контекстом: — если в предложении указан автор / собеседник / источник — это ссылка — если описано ощущение, поведение, стиль — это сравнение

📅 100-КҮН / 100-Й ДЕНЬ

📚 ЕМТИХАН АЛДЫНДАҒЫ ӘҢГІМЕ
РАЗГОВОР ПЕРЕД ЭКЗАМЕНОМ

📌 Глагол дня: мазалау – беспокоить

Жігіттің қатты мазаланып тұрғаны байқалды.
Было видно, что парень сильно волнуется.

— Мақсат, мазаланба, біз емтиханды тапсырамыз, өйткені біз дайынбыз.
Максат, не волнуйся, мы сдадим экзамен, потому что мы готовы.

— Әсем, менің шынында мазам кетіп жүр, бірақ емтиханға байланысты емес.
Асем, я действительно переживаю, но не из-за экзамена.

— Иә, онда сені не мазалайды?
Да, тогда что тебя беспокоит?

— Әсем, мен сені жақсы көремін, сен маған тұрмысқа шығасың ба?
Асем, я люблю тебя, выйдешь за меня замуж?

— Ой, Мақсат, сен мұны қазір неге айттың? Емтиханның алдында мен де мазаланып, бәрін ұмытып қалуым мүмкін.
Оой, Максат, зачем ты сказал это сейчас? Перед экзаменом я тоже могу разволноваться и всё забыть.

— Жоқ, мен тек сенің білгеніңді қаладым!
Нет, я просто хотел, чтобы ты это знала!

— Жақсы, келісемін, мен саған тұрмысқа шығамын. Тек сен уайымдамай, емтиханды тапсыр. Енді жеңілдедің бе?
Хорошо, я согласна, я выйду за тебя замуж. Только перестань волноваться и сдавай экзамен. Тебе стало легче?

— Иә, Әсем, енді мен ең бақытты адаммын әрі бәріне дайынмын!
Да, Асем, теперь я самый счастливый человек и готов ко всему!

— Мақсат, бірақ енді мен қатты мазаланып тұрмын, сондықтан емтиханға бара алмаймын.
Максат, но теперь я сильно волнуюсь и не могу пойти на экзамен.

— Әсем, мазаланба, мен әрқашан қасыңда боламын, бәрі жақсы болады.
Асем, не волнуйся, я всегда буду рядом, всё будет хорошо.

— Рахмет, Мақсат, енді өзімді жеңіл сезініп тұрмын.
Спасибо, Максат, теперь я чувствую себя легче.

📘 ГРАММАТИКА: ӨЗДІК ЕТІС (ВОЗВРАТНЫЙ ЗАЛОГ)

📑 Пример из текста
Жігіттің қатты мазаланып тұрғаны байқалды.
Было видно, что парень сильно волнуется.

👆Здесь глагол мазалану («волноваться») стоит в возвратном залоге.
📖 Өздік етіс (возвратный залог) — это форма глагола, когда действие совершается субъектом над самим собой, то есть направлено на себя.

👉 В русском языке чаще всего переводится с суффиксами -сь, -ся:
жуыну — умываться
тарану — расчёсываться
қорғану — защищаться

🛠 Возвратный залог образуется с помощью суффикса -н.
Если основа глагола оканчивается на согласную, то перед суффиксом добавляются гласные ы/і (варианты: -ын/-ін).

[Глагол (основа)] + (ын/ін/н) → возвратная форма
жуу → жуыну (мыть → умываться)
тарау → тарану (расчёсывать → расчёсываться)
қыру → қырыну (брить → бриться)
ойлау → ойлану (думать → обдумывать, задумываться)

🧩 Примеры возвратных глаголов:
мазалау — тревожить → мазалану — волноваться
жуу — мыть → жуыну — умываться
тарау — расчёсывать → тарану — причёсываться
қыру — брить → қырыну — бриться
кию — надевать → киіну — одеваться
шешу — снимать → шешіну — раздеваться
сүрту — вытирать → сүртіну — вытираться
қорғау — защищать → қорғану — защищаться
сақтау — хранить → сақтану — беречься, остерегаться
ойлау — думать → ойлану — задумываться, обдумывать
әзірлеу — готовить → әзірлену — готовиться
сұрау — спрашивать → сұрану — отпрашиваться
ұғу — понимать → ұғыну — осмысливать
көру — видеть → көріну — казаться
атау — называть → атану — называться
алдау — обманывать → алдану — обманываться
бояу — красить → бояну — краситься
сүйеу — подпирать → сүйену — опираться
тамақ жеу — есть → тамақтану — питаться
жағу — зажигать → жану — загорать

✅ Возвратный залог (өздік етіс) широко используется в казахском языке, он делает глагол более «самообращённым» — субъект сам испытывает действие или совершает его по отношению к себе.