Автор: Андрей Якубин   Телеграм-канал «Казахский язык за год»

📅 261-КҮН / 261-Й ДЕНЬ

🧠 ЖАМАН ӘДЕТТЕРДЕН ҚАЛАЙ АРЫЛУҒА БОЛАДЫ: АЛМАСТЫРУ ӘДІСІ
КАК ИЗБАВЛЯТЬСЯ ОТ ПЛОХИХ ПРИВЫЧЕК: МЕТОД ЗАМЕЩЕНИЯ

📌 Глагол дня: арылу — избавляться

Бақшадағы арамшөптер өздігінен өседі — оларды күтіп-баптаудың, суарудың қажеті жоқ.
Сорняки в огороде растут сами, за ними не нужно ухаживать и поливать.

Ал көкөністер мен жемістерге күтім, суару және тағы басқа жұмыстар қажет.
А вот за овощами и фруктами нужен уход, полив и тд.

Дәл осы сияқты жақсы және жаман әдеттерге де қатысты: жақсы әдеттерді қалыптастыру қиын, ал жаман әдеттер өздігінен пайда болады.
Подобно этому обстоят дела с хорошими и плохими привычками: хорошие привычки трудно приобретать, а плохие появляются сами.

Олар бізге өмір сүруге кедергі келтіреді, дамуымызды тежейді және өмір сапасын төмендетеді.
Они мешают нам жить, развиваться и портят качество жизни.

Сол себепті жаман әдеттерден арамшөптерден арылғандай арылу қажет.
Именно поэтому от плохих привычек нужно избавляться, как от сорняков.

Жаман әдеттерден қалай арылуға болады?
Как избавляться от плохих привычек?

Бір әдіс бар — ол алмастыру әдісі.
Есть метод — метод замещения.

Мәселе мынада: жаман әдеттен жай ғана бас тарту көбіне нәтиже бермейді.
Дело в том, что просто отказ от плохой привычки часто не работает.

Өйткені кез келген әдет белгілі бір қажеттілікті өтейді.
Любая привычка закрывает потребность.

Ал қажеттілік басқа нәрсемен жабылмайынша, психика бос кеңістікке төзбейді де, әдет қайта оралады.
И пока потребность не закрыта другим, психика не терпит вакуума и привычка возвращается.

Сонымен қатар, жай ғана тыйым салу адамды одан сайын соған тарта түсуі мүмкін.
К тому же обычные запреты могут усиливать тягу.

Сондықтан алдымен жаман әдетке жақсы балама табу керек.
Поэтому нужно сначала найти хорошую альтернативу плохой привычке.

Оны өз бойыңда қалыптастырсаң, жаман әдет өзінен-өзі жоғалады.
Выработать её у себя — и плохая сама исчезнет.

📘 ГРАММАТИКА: –ҒАНДАЙ / –ГЕНДЕЙ + ГЛАГОЛ 🔽

📑 Пример из текста:
Сол себепті жаман әдеттерден арамшөптерден арылғандай арылу қажет.
Именно поэтому от плохих привычек нужно избавляться, как от сорняков.

🔍 Разбираем: арылғандай арылу

📝 –ғандай / –гендей — это сравнительная конструкция,
которая используется для выражения способа действия по аналогии:

👉 так же, как и…
👉 подобно тому, как…
👉 по тому же принципу, что и…

Она показывает, что одно действие нужно выполнять так же, как другое, уже понятное или наглядное.

📌 Означает:
👉 «так же, как и в том случае»
👉 «по аналогии с этим»
👉 «таким же образом»

📌 Структура конструкции:
глагол + –ғандай / –гендей + глагол
или (для усиления):
глагол + –ғандай / –гендей + (сияқты)

📌 Разбор примера:
арылу — избавляться
арылған — избавившийся
арылғандай — как будто избавившись / так же, как избавляются
арылғандай арылу
→ избавляться так же, как избавляются от чего-то другого
Смысл:
👉 метод уже известен → его нужно применить в другой сфере
📌 Важно понимать
Это не просто сравнение объектов,
а сравнение СПОСОБА ДЕЙСТВИЯ.
Мы говорим не «что похоже», а «как нужно делать».

🧩 Примеры: Жаңа тілді бала үйренгендей үйрену керек.
Новый язык нужно учить так же, как его учит ребёнок.

Бұл мәселені бұрынғыдай шешу керек.
Эту проблему нужно решать так же, как раньше.

Бұл жерде де дәл сол салада істегендей әрекет ету керек.
И здесь нужно действовать так же, как в той сфере.

Мәселеге эмоциямен емес, маман қарағандай қарау қажет.
На проблему нужно смотреть не эмоционально, а так, как смотрит специалист.

Бұл салада да басқа елдер істегендей әрекет етуге болады.
И в этой сфере можно действовать так же, как действуют другие страны.

📅 262-КҮН / 262-Й ДЕНЬ

💪 ТАБЫСТЫ БОЛҒЫҢ КЕЛЕ МЕ? ҚИЫНДЫҚТАР МЕН ҚОЛАЙСЫЗДЫҚТАРҒА ТӨЗЕ БІЛУДІ ҮЙРЕН.
ХОЧЕШЬ БЫТЬ УСПЕШНЫМ? НАУЧИСЬ ТЕРПЕТЬ ДИСКОМФОРТ И ТРУДНОСТИ

📌 Глагол дня: төзу — терпеть, выдерживать

Бүгін мінездің төзімділігі — ең құнды қасиеттердің бірі туралы сөйлесейік.
Поговорим о стойкости характера — одном из самых ценных качеств.

Онсыз адамның өмірі көбіне басталып, бірақ аяқталмаған істерден, аяқсыз қалған жобалардан және қиындықтан үнемі қашудан тұрады.
Без неё жизнь человека часто состоит из брошенных задач, незавершённых проектов и постоянного избегания сложностей.

Мұндай адамға сену қиын.
На такого человека трудно положиться.

Ал төзімді адамдар ерекше құнды марапатқа ие болады.
Стойкие люди получают особо ценную награду.

Олар қиындықтардан, аурулардан және ауыр кезеңдерден өте алады.
Они способны проходить через трудности, болезни и тяжёлые периоды.

Солардан сабақ алып, нәтиже шығарады және өзгелерге де қиын сәттерде тірек бола алады.
Извлекая из них пользу и поддерживая других, когда тем тяжело.

Мінездің төзімділігі қалай және қайда қалыптасады?
Как и где вырабатывается стойкость характера?

Қолайсыздық, ұзақ уақытқа созылатын үдеріс пен мағына болған жерде төзуге және берілмеуге үйрену мүмкіндігі туады.
Там, где есть дискомфорт, длительность и смысл, появляется возможность научиться терпеть и не сдаваться.

Бұл — бірден нәтиже бермейтін физикалық жаттығулар.
Это физические тренировки, где нет мгновенного результата.

Бұл — эмоциялық салмақпен жұмыс істеу.
Это работа с эмоциональной нагрузкой.

Отбасы мен бала тәрбиесі — шыдамдылықтың мықты мектебі.
Семья и дети — мощная школа терпения.

Әрине, нәтижесі бірден көрінбейтін ұзақ мерзімді жобалар.
И, конечно, долгие проекты с отложенным результатом.

Мысалы, қазақ тілін жоғары деңгейге дейін үйрену.
Например, изучение казахского языка до высокого уровня.

Төзімді әрі табанды болғың келе ме?
Хочешь быть терпеливым и стойким?

Онда тіл үйрен.
Выучи язык!

📘 ГРАММАТИКА: « ДІҢ БІРІ» — КОНСТРУКЦИЯ «ОДИН ИЗ» 🔽

📑 Пример из текста:
Бүгін мінездің төзімділігі — ең құнды қасиеттердің бірі туралы сөйлесейік.
Поговорим о стойкости характера — одном из самых ценных качеств.

🔍 Разбираем: ең құнды қасиеттердің бірі

📝 –дың / –дің / –тың / –тің + бірі — это конструкция, которая используется для выражения значения «один из».

👉 Она показывает, что предмет или качество:
— входит в определённую группу,
— не является единственным,
— а является одним из нескольких.
📌 Означает:
👉 «один из лучших»
👉 «один из первых»
👉 «один из видов / способов / причин»

📌 Структура конструкции:
зат есім (көпше) + ілік септік + бірі
— ең жақсы адамдардың бірі
— алғашқы күндердің бірі
— маңызды себептердің бірі

📌 Разбор примера:
қасиет — качество
қасиеттер — качества
қасиеттердің — (родительный падеж) «качеств»
бірі — один из
ең құнды қасиеттердің бірі
→ один из самых ценных качеств

📌 Важно понимать
🔹 Это не сравнение, а принадлежность к группе.
🔹 Всегда используется множественное число + ілік септік.
🔹 Слово бірі обязательно — без него конструкция считается неправильной.

🧩 Примеры:
Бұл — менің өмірімдегі ең маңызды кезеңдердің бірі.
Это один из самых важных периодов в моей жизни.

Ол — осы жобаны бастаған алғашқы адамдардың бірі.
Он — один из первых людей, начавших этот проект.

Бұл — мәселені шешудің тиімді тәсілдерінің бірі.
Это один из эффективных способов решения проблемы.

Қазақ тілі — түркі тілдерінің бірі.
Казахский язык — один из тюркских языков.

Отбасы — адамның өміріндегі ең маңызды құндылықтардың бірі.
Семья — одна из самых важных ценностей в жизни человека.

📅 263-КҮН / 263-Й ДЕНЬ

🚶‍♂️ АЛМАТЫДА МАҒАН ҰНАЙТЫН СЕРУЕНДЕУ ОРЫНДАРЫ
МЕСТА, ГДЕ МНЕ НРАВИТСЯ ГУЛЯТЬ В АЛМАТЫ

📌 Глагол дня: серуендеу — гулять

Алматыда серуендеуге болатын орындар көп, бірақ мен олардың тек кейбіреулері туралы ғана айтамын.
В Алматы много мест, где можно погулять, но я расскажу только о некоторых из них.

Жақында біз отбасымызбен Family Park-та серуендедік.
Недавно мы с семьёй гуляли в Family Park.

Онда үлкен ағаштар өседі, орындықтар бар — бұл серуендеу үшін жайлы әрі ыңғайлы орын.
Там растут большие деревья, есть скамейки — это приятное и уютное место для прогулок.

Саябақтың жанында көптеген дәмханалар бар, сондықтан серуеннен кейін бүкіл отбасымызбен отырып, тамақтанып, әңгімелесуге болады.
Рядом с парком находится много кафе, где после прогулки можно всей семьёй посидеть, поесть и пообщаться.

Сонымен қатар бұл саябақ менің үйіме жақын орналасқан.
К тому же парк расположен недалеко от моего дома.

Бізге Тұңғыш Президент саябағы да ұнайды.
Также нам нравится Парк Первого Президента.

Ол өте үлкен және әдемі, көп ағаштары мен серуендеу үшін кең ашық жері бар.
Он очень большой и красивый, с множеством деревьев и открытым пространством для прогулок.

Тағы бір сүйікті орнымыз — Терренкур.
Ещё одно любимое место — Терренкур.

Бұл таулы өзен бойымен ағашты орман арқылы өтетін серуендеу жолы.
Это прогулочная дорога, проходящая через рощу вдоль горной речки.

Қайта жөндеуден кейін бұл орын көпшілікке ұнап қалды.
После реставрации это место полюбилось многим.

Мұнда ауасы таза, ал жоғары қарай көтерілетін жол жақсы кардио-жүктеме береді.
Там свежий воздух, а дорога, ведущая вверх, даёт хорошую кардионагрузку.

Ал ең соңында, осы жылдың нағыз хиті — жаңартылған Сайран саябағы.
Ну и, наконец, хит этого года — обновлённый парк Сайран.

Көл қайта жөндеуден өтті, әдемі жағалау жасалды, орындықтар мен жаңа шамдар орнатылды, көгалдандыру жүргізілді.
Озеро отреставрировали, сделали красивую набережную, установили скамейки и новые фонари, провели озеленение.

Бұл — күннің кез келген уақытында серуендеуге өте қолайлы орын.
Это отличное место для прогулок в любое время дня.

📘 ГРАММАТИКА: ТӘУЕЛДІК ЖАЛҒАУЛАР 🔽
(притяжательные / личные окончания у существительных)

📑 Пример из текста:
Тағы бір сүйікті орнымыз — Терренкур.
Ещё одно наше любимое место — Терренкур.

🔍 Разбор:
орын — место
орнымыз — наше место

🧠 Тәуелдік жалғаулар — это окончания, которые показывают, кому принадлежит предмет.

📌 Формы на примере слова «орын»
🔹 Моё место → орным
🔹 Наше место → орнымыз
🔹 Твоё место → орның
🔹 Ваше место (мн.ч) → орындарың
🔹 Ваше место (уваж)→ орныңыз
🔹 Ваше место (мн.ч.уваж)→ орындарыңыз
🔹 Его / её место → орны
🔹 Их место → орындары

🧩 Примеры:
🔹 1 лицо, ед. число
Менің сүйікті серуен орным — Сайран.
Моё любимое место для прогулок — Сайран.

🔹 1 лицо, мн. число
Біздің серуен жолымыз өзеннің бойымен өтеді.
Наш маршрут для прогулок проходит вдоль реки.

🔹 2 лицо, ед. число
Сенің демалатын жерің осы ма?
Твое место для отдыха здесь?

🔹 2 лицо, мн. число
Сендердің кешкі серуендерің осы саябақта өтеді.
Вы гуляете по вечерам в этом парке. (Ваши вечерние прогулки)

🔹 2 лицо, вежливое, ед. число
Сіздің сүйікті серуен бағытыңыз қай парк?
Какой парк — ваше любимое направление для прогулок?

🔹 2 лицо, вежливое, мн. число
Сіздердің демалатын орындарыңыз қала орталығында.
Ваши места для отдыха находятся в центре города.

🔹 3 лицо, ед. число
Оның жиі баратын саябағы — Терренкур.
Парк, куда он часто ходит, — Терренкур.

🔹 3 лицо, мн. число
Олардың серуендейтін жолдары тауға жақын.
Их прогулочные маршруты находятся рядом с горами.

📅 264-КҮН / 264-Й ДЕНЬ

🔄 БІЗ ӨЗІМІЗГЕ ҰНАЙТЫН ІСПЕН ЕМЕС, БАСҚАЛАРҒА ҰНАЙТЫН ІСПЕН АЙНАЛЫСАМЫЗ
МЫ ЗАНИМАЕМСЯ НЕ ТЕМ, ЧТО НРАВИТСЯ НАМ, А ТЕМ, ЧТО НРАВИТСЯ ДРУГИМ

📌 Глагол дня: қанағаттандыру — удовлетворять

Сіз бен біз тауарлар мен қызметтерге толы материалдық әлемде өмір сүріп жатырмыз.
Мы с вами живем в материальном мире, наполненном товарами и услугами.

Табиғаттан дайын күйінде берілген нәрселерден басқа, біз қол тигізетіннің бәрін біреу жасаған және біз оны сатып алғанбыз: үстел, орындық, компьютер, телефон, тоңазытқыш және оның ішіндегі азық-түлік.
Все, к чему мы прикасаемся, кроме того, что было дано нам от природы, сделано кем-то и куплено нами: стол, стул, компьютер, телефон, холодильник и продукты в нем.

Әрқайсымыз осы тауарлар мен қызметтерді жасау және біреудің қажеттілігін қанағаттандыру үдерісіне қатысамыз.
Каждый из нас участвует в этом бесконечном процессе создания товаров и услуг и удовлетворении чьих-то потребностей.

Әр адам өзгелер пайдалансын деп бір нәрсе өндіреді, бір нәрсе жасайды.
Каждый из нас что-то создает, чтобы другие пользовались.

Осы әлеммен өзара әрекет ете бастағанда, біз біреуге қажет болатын істі таңдаймыз.
Начиная взаимодействовать с этим миром, мы выбираем занятие, которое кому-то нужно.

Біз оны қалай таңдаймыз?
Как мы это делаем?

Біз сұраныс бар тауарлар мен қызметтерге, болашағы бар бағыттарға қараймыз.
Смотрим на перспективные направления, на товары и услуги, на которые есть спрос.

Адамдар тамақ ішкісі келеді — біз дәмхана ашып, ас дайындаймыз.
Люди хотят кушать — мы строим кафе и готовим еду.

Адамдар киінгісі келеді — біз киім тігеміз.
Люди хотят одеваться — мы шьем одежду.

Адамдар музыка тыңдағысы келеді — біз музыка жасаймыз.
Люди хотят музыку — мы создаем музыку.

Бұл қызық жағдай.
Это интересно.

Өйткені шын мәнінде адамдар өзіне ұнайтын іспен емес, басқа адамдардың қажеттілігін қанағаттандыратын іспен айналысады.
Потому что на самом деле люди занимаются не тем, что им нравится, а тем, что удовлетворяет потребности других.

📘 ГРАММАТИКА: ҚАЛАУ РАЙ / ЖЕЛАТЕЛЬНОЕ НАКЛОНЕНИЕ 🔽

📑 Примеры из текста:
Адамдар тамақ ішкісі келеді — біз дәмхана ашып, ас дайындаймыз.
Люди хотят кушать — мы открываем кафе и готовим еду.

Адамдар киінгісі келеді — біз киім тігеміз.
Люди хотят одеваться — мы шьём одежду.

Адамдар музыка тыңдағысы келеді — біз музыка жасаймыз.
Люди хотят слушать музыку — мы создаём музыку.

🔍 Разбираем:
тамақ ішкісі келеді
киінгісі келеді
музыка тыңдағысы келеді

📝 Қалау рай — это форма, которая выражает желание совершить действие.
По-русски мы говорим:
👉 «я хочу», «мне хочется»
🧐 А в казахском языке желание мыслят как состояние, которое приходит к человеку.

❌ Я хочу есть
✅ Мне приходит желание есть

❌ Они хотят слушать музыку
✅ К ним приходит желание слушать музыку

📌 Структура желательного наклонения:
Основа глагола + –ғы / –гі / –қы / –кі + притяжательное окончание + келеді / келмейді
ішу — есть
ішкісі — его/её желание есть
келеді — приходит
👉 ішкісі келеді
→ ему / ей хочется есть

📌 Аффиксы желания:
–ғы / –гі — после гласных
–қы / –кі — после согласных

📌 Притяжательные окончания и смысл:
–м → моё желание → мне хочется
–ң → твоё желание → тебе хочется
–сы / –сі → его / её желание → ему / ей хочется
–мыз / –міз → наше желание → нам хочется
–ңыз / –ңіз → ваше желание → вам хочется
–лары / –лері → их желание → им хочется

📌 Разбор примеров из текста
Адамдар тамақ ішкісі келеді
→ Людям хочется есть
(дословно: к людям приходит желание есть)

Адамдар киінгісі келеді
→ Людям хочется одеваться

Адамдар музыка тыңдағысы келеді
→ Людям хочется слушать музыку

🧩 Примеры:
Маған қазір демалғым келеді.
Мне сейчас хочется отдохнуть.

Оған жаңа нәрсе үйренгісі келеді.
Ему / ей хочется выучить что-то новое.

Бізге бірге жұмыс істегіміз келеді.
Нам хочется работать вместе.

Оларға нәтиже көргісі келеді.
Им хочется увидеть результат.

📅 265-КҮН / 265-Й ДЕНЬ

📞 ДОС — ҚОҢЫРАУ ШАЛАТЫН АДАМ
ДРУГ — ЭТО ТОТ, КТО ЗВОНИТ

📌 Глагол дня: жігерлендіру — воодушевлять

Біз — өте мықты адамдармыз және біздің күшіміз өз ішімізде.
Мы люди очень сильные, и наша сила находится внутри нас.

Егер біздің ішкі жағдайымыз дұрыс болса біз кез келген қиындықты жеңіп кез келген биікті бағындыра аламыз.
Если наше внутреннее состояние в порядке, мы можем преодолеть любые трудности и покорить любые высоты.

Бірақ кейде біздің көңіл күйіміз түседі, біз бір нәрседен көңіліміз қалып қояды немесе жай ғана шаршаймыз.
Но иногда у нас падает настроение, мы в чём-то разочаровываемся или просто устаём.

Сондықтан сені қолдай алатын, шабыттандыратын және жанашырлық таныта алатын достарыңның болуы өте маңызды.
Поэтому очень важно, чтобы у тебя были друзья, которые могут поддержать, вдохновить и проявить сочувствие.

Ал ондай достарға ие болу үшін, алдымен өзің сондай — кез келген сәтте қолдап, жігерлендіре алатын досқа айналуың керек.
А чтобы иметь таких друзей, сначала нужно самому стать таким другом — тем, кто может поддержать и вдохновить в любой момент.

Мен бір нәрсені түсіндім: достардан қоңырау күтудің қажеті жоқ — өзің қоңырау шалып, хал-жағдайын сұрау керек.
Я понял одну вещь: не нужно ждать звонка от друзей — нужно самому позвонить и спросить, как у них дела.

Егер досыңның көңіл күйі жақсы болса, қоңыраудан кейін ол тіпті де жақсара түседі: сен оны шабыттандырасың, ал ол сені шабыттандырады.
Если у твоего друга хорошее настроение, после звонка оно станет ещё лучше: ты вдохновляешь его, а он вдохновляет тебя.

Ал егер оның көңілі нашар болса, демек сен өте дер кезінде қоңырау шалдың.
А если у него плохое настроение, значит ты позвонил очень вовремя.

Сен оны қолдай аласың, көңіл-күйін көтере аласың, жұбата аласың және шабыттандыра аласың.
Ты можешь поддержать его, поднять настроение, утешить и вдохновить.

Сондықтан достарға әрдайым қоңырау шалу керек -себеппен де, себепсіз де.
Поэтому друзьям нужно звонить всегда — и по поводу, и без повода.

📘 ГРАММАТИКА: ӨЗГЕЛІК ЕТІС 🔽
(каузатив, понудительный залог / causative)

📑 Пример из текста:
кез келген сәтте қолдап, жігерлендіре алатын дос
→ друг, который может воодушевить

🔍 Разбираем: жігерлендіру

жігер — дух, энергия
жігерлену — воодушевляться (өздік етіс)
жігерлендіру — воодушевлять (өзгелік етіс)

📝 Өзгелік етіс (Понудительный залог) — форма глагола, обозначающая, что действие совершается не самим субъектом, а по его побуждению или через него, т.е. субъект вызывает действие у другого лица

📃 Суффиксы өзгелік етіс:
–дыр / –дір / –тыр / –тір
–ғыз / –гіз / –қыз / –кіз –т

🧩 Примеры:
күлу → күлдіру
Ол бәрін күлдірді.
Он всех рассмешил.

оқу → оқыту
Мұғалім балаларды оқытты.
Учитель обучил детей.

көбею → көбейту
Ол өндірісті көбейтті.
Он увеличил производство.

айту → айтқызу
Мұғалім оқушыға мәтінді айтқызды.
Учитель заставил ученика сказать текст.

арту → арттыру
Ол бағаны арттырды.
Он повысил цену.

📅 266-КҮН / 266-Й ДЕНЬ

🤔 НЕГЕ БІЗ БАРДЫ БАҒАЛАМАЙМЫЗ?
ПОЧЕМУ МЫ НЕ ЦЕНИМ ТО, ЧТО У НАС ЕСТЬ?

📌 Глагол дня: айрылу — лишиться, расстаться

Біз бір нәрсенің қадірін оны жоғалтқан кезде ғана түсіне бастаймыз.
Мы начинаем ценить что-то только тогда, когда теряем.

Адам өмірімізден кетеді — сонда ғана сағына бастаймыз, ал ол жанымызда жүргенде тіпті араласпайтынбыз.
Человек уходит из нашей жизни — и мы начинаем скучать, хотя, когда он был рядом, мы даже не общались.

Жұмыстан айырылдық — сонда ғана оның болғаны қандай керемет екенін түсінеміз.
Потеряли работу — и вдруг понимаем, как замечательно было её иметь.

Сосын өзімізге сұрақ қоямыз: неге бұрын тапсырмаларымызға соншалықты салғырт қарадық?
И задаёмся вопросом: почему раньше мы относились к своим задачам так халатно?

Денсаулықтан айырылдық — сонда ғана оған көңіл бөле бастаймыз, ал оны бұрынырақ күту керек еді.
Потеряли здоровье — и начинаем следить за ним, хотя делать это нужно было раньше.

Сіз ойланып көрдіңіз бе, неге бұлай болады?
Вы задумывались, почему так происходит?

Бірдеңе өмірімізде тұрақты түрде болса, оған үйреніп кетеміз де, көп жағдайда оның қадірін бағаламай қаламыз.
Когда что-то есть у нас на постоянной основе, мы к этому привыкаем и очень часто даже перестаём ценить.

Тұрақты нәрселер бізге кепілдендірілген әрі мәңгілік сияқты көріне бастайды. Бірақ бұл – өз-өзімізді алдау ғана.
Стабильные вещи начинают казаться гарантированными и вечными. Но это самообман.

Бейсаналы түрде біз барымызды бағалап, сақтау керектігін түсінеміз. Бірақ «жалған тұрақтылық» бізді босаңсытады: біз алғыс айтуды кейінге қалдырамыз, жауапкершілікті кейінге ысырамыз және маңызды, қымбат нәрселерге мән бермей қоямыз.
Подсознательно мы понимаем, что нужно ценить и беречь то, что имеем. Но «кажущаяся стабильность» расслабляет нас: мы откладываем благодарность, откладываем ответственность и перестаем следить за тем, что важно и ценно.

Ал бір нәрседен айырылған кезде ғана шындықты анық көріп, айырмашылықты сезіне бастаймыз.
И только когда что-то теряем, начинаем видеть реальность и чувствовать контраст.

📘 ГРАММАТИКА: УСИЛИТЕЛЬНО-ВРЕМЕННЫЕ КОНСТРУКЦИИ 🔽

(«только тогда» · «только когда» · акцент момента)

📑 Примеры из текста:
Денсаулықтан айырылдық — сонда ғана оған көңіл бөле бастаймыз.
Потеряли здоровье — только тогда начинаем уделять внимание.

Бір нәрседен айырылған кезде ғана шындықты анық көреміз.
Только когда что-то теряем, ясно видим реальность.

🔍 Разбираем конструкции
1️⃣ Сонда ғана — «только тогда»
📌 Означает
👉 акцент на результате
👉 подчёркивает позднее осознание
👉 логическое следствие после события
📌 Структура
(оқиға / жағдай) — сонда ғана + нәтиже

🧩 Пример из текста:
Жұмыстан айырылдық — сонда ғана түсінеміз.
→ Потеряли работу — только тогда понимаем.

🧩 Дополнительно:
Ол кеткенде ғана емес, сонда ғана оның қадірін білдік.
→ Лишь тогда мы поняли его ценность.

📌 Грамматика
сонда — указательное наречие места/времени
ғана — ограничительная частица («только»)
⚡️ Вместе создают эффект сильного акцента.

2️⃣ Кезде ғана — «только когда»
📌 Означает
👉 ограничение во времени
👉 условие наступления действия
📌 Структура
Есімше (-ған / -ген) + кезде ғана

🧩 Пример из текста:
Айырылған кезде ғана шындықты көреміз.
→ Только когда теряем, видим правду.

🧩 Дополнительно:
Қиындық туған кезде ғана адам өседі.
→ Только когда возникают трудности, человек растёт.

📌 Грамматика
айырылған — есімше
кезде — существительное «в момент»
ғана — ограничение
⚡️ Это более грамматически оформленная конструкция, чем «сонда ғана».
📌 Разница
Сонда ғана Кезде ғана
Акцент на результате Акцент на моменте времени
Чаще после паузы Чаще внутри сложного предложения
Более разговорное Более книжное

3️⃣ Тек қана — «только лишь»
📌 Усиленное ограничение

🧩 Тек қана уақыт көрсетеді.
→ Только время покажет.

4️⃣ Сол кезде ғана — «именно тогда»
📌 Усиленная версия «сонда ғана»

🧩 Сол кезде ғана бәрі өзгерді.
→ Именно тогда всё изменилось.

5️⃣ Сонда ғана емес, … — «не только тогда, но и…»
📌 Расширение мысли

🧩 Сонда ғана емес, кейін де өкіндік.
→ Не только тогда, но и позже сожалели.

6️⃣ Тек … кезде — «лишь в тот момент»

🧩 Тек жоғалтқан кезде түсіндік.
→ Лишь потеряв, поняли.

(Здесь «ғана» можно опустить — смысл всё равно ограничительный.)

📗 Частые усилительные конструкции:
сонда ғана — только тогда
сол кезде ғана — именно тогда
кезде ғана — только когда
тек қана — только лишь
тек … кезде — лишь когда
дәл сол кезде — именно в тот момент

📅 267-КҮН / 267-Й ДЕНЬ

🗣 ПІКІРТАЛАС ЖӘНЕ ТІЛДІ ҮЙРЕНУ
ДИСКУССИЯ И ИЗУЧЕНИЕ ЯЗЫКА

📌 Глагол дня: алмасу, алысу — обмениваться

Пікірталас — белгілі бір тақырып бойынша пікір алмасу түрі.
Дискуссия — это форма обмена мнениями по определённой теме.

Пікірталас барысында қатысушылар өз ойларымен бөлісіп, бір-бірімен пікір алмасады.
В ходе дискуссии участники делятся своими мыслями и обмениваются мнениями друг с другом.

Бұл бір мәселе бойынша әртүрлі көзқарастарды түсінуге және коммуникативтік дағдыларды дамытуға тиімді құрал.
Это эффективный инструмент для развития коммуникативных навыков и понимания различных точек зрения по одному вопросу.

Сонымен қатар, пікірталас тіл үйренуде де өте пайдалы.
Кроме того, дискуссия очень полезна и в изучении языка.

Қарсы пікір болған кезде, өз ойыңды сенімді және дәлелді түрде жеткізуге талпыныс күшейеді.
Когда есть противоположное мнение, усиливается стремление выразить свою мысль уверенно и аргументированно.

Өткен кездесуде репетитормен осы форматты қолданып көрдік.
На прошлой встрече с репетитором мы попробовали этот формат.

Біз «Қазақстанда қазақ тілін оқу қажет пе, әлде бұл міндетті емес пе?» деген тақырыпта пікір алыстық.
Мы обменялись мнениями на тему: «Нужно ли изучать казахский язык в Казахстане или это необязательно?»

Алайда пікірталастың мақсаты — бір-бірімен сөз таластыру емес, пікір алмасу екенін ұмытпау керек.
Однако важно помнить, что цель дискуссии — не борьба друг с другом, а обмен мнениями.

Егер адам қарсы пікірді жеке қабылдап, сөйлесушіні қарсылас ретінде көрсе, пікірталас сөзбен айтысуға айналып кетуі мүмкін.
Если человек воспринимает противоположное мнение лично и видит в собеседнике соперника, дискуссия может превратиться в словесную борьбу.

Ал шынайы пікірталаста бастысы — жеңу емес, түсіну.
А в настоящей дискуссии главное — не победить, а понять.

📘 ГРАММАТИКА: «БОЙЫНША» — КОНСТРУКЦИЯ «ПО / В РАМКАХ / СОГЛАСНО» 🔽

📑 Примеры из текста:
Дискуссия — белгілі бір тақырып бойынша пікір алмасу түрі.
Дискуссия — это форма обмена мнениями по определённой теме.

Бұл бір мәселе бойынша әртүрлі пікірлерді түсінуге және коммуникативтік дағдыларды дамытуға тиімді құрал.
Это эффективный инструмент для понимания различных мнений и развития коммуникативных навыков по одному вопросу.

🔍 Разбираем «бойынша»?

Используется в значениях:
👉 по теме
👉 по вопросу
👉 в рамках чего-либо
👉 согласно чему-либо
👉 в соответствии с

— тақырып бойынша — по теме
— мәселе бойынша — по вопросу
— заң бойынша — согласно закону
— жоспар бойынша — согласно плану
— бағдарлама бойынша — по программе

📌 Разбор:
тақырып — тема
тақырып бойынша — по теме
мәселе — вопрос
мәселе бойынша — по вопросу

Здесь бойынша задаёт рамку обсуждения или действия.

📌 Важно понимать
🔹 «бойынша» — это не падеж, а отдельное слово (послелог).
🔹 Оно всегда стоит после существительного.
🔹 Очень часто используется в официальной, учебной и деловой речи.
🔹 Конструкция нейтральная и соответствует современной норме языка.

🧩 Примеры:
Біз осы мәселе бойынша сөйлестік.
Мы поговорили по этому вопросу.

Заң бойынша бұл әрекетке тыйым салынады.
Согласно закону это действие запрещено.

Жоспар бойынша жұмыс ертең басталады.
Согласно плану работа начнётся завтра.

Оқу бағдарламасы жаңа талаптар бойынша өзгертілді.
Учебная программа была изменена в соответствии с новыми требованиями.

📅 268-КҮН / 268-Й ДЕНЬ

🚌 КЕЙДЕ ҮНСІЗ ҚАЛУҒА БОЛМАЙТЫН СӘТТЕР БОЛАДЫ — АРАЛАСУ КЕРЕК
БЫВАЮТ МОМЕНТЫ, КОГДА МОЛЧАТЬ НЕЛЬЗЯ — НУЖНО ВМЕШАТЬСЯ

📌 Глагол дня: араласу — вмешиваться, смешиваться, общаться

Жалпы, мен өмірде өзгенің ісіне араласа бермеймін.
Вообще я по жизни не лезу в чужие дела.

Мен саясатқа да, өзгенің бала тәрбиесіне де, біреудің жеке өміріне де араласпаймын.
Не вмешиваюсь ни в политику, ни в воспитание чужих детей, ни в чью-то личную жизнь.

Мен адамдарға қалай өмір сүру керектігін айтып ақыл үйретпеймін.
Я не говорю людям, как им нужно жить.

Бірақ кейде әділдік үшін немесе біреуді қорғау үшін араласу қажет болатын жағдайлар туындайды.
Но иногда возникают ситуации, когда вмешательство необходимо — ради справедливости или ради спасения.

Біреуге қатысты агрессия не әділетсіздік көрсетілген кезде, шетте қалып қою маған қиын.
Когда по отношению к кому-то проявляется агрессия или несправедливость, мне трудно оставаться в стороне.

Студенттік жылдардан бір оқиға есімде.
Помню случай из студенческих лет.

Біз таныстармен автобуспен келе жаттық: олар артта отырды, мен алда отырдым.
Мы ехали со знакомыми в автобусе: они сидели сзади, я — впереди.

Оларға бір бұзақы жігіт тиісе бастады.
К ним начал приставать какой-то гопник.

Мен олардың жанына ауысып барып, ортасына отырдым да, әңгімеге араласып, бұлай сөйлесуге болмайтынын сабырмен түсіндірдім.
Я пересел к ним, сел между ними и вмешался в разговор, спокойно объяснив, что так общаться нельзя.

Олар маған ұмтылмақ болды, бірақ бір спортшы жігіт мені жақтап, олармен төбелеске кірісті.
Они попытались на меня наброситься, но один спортсмен — заступился за меня и вступил с ними в драку.

Жанжал басталып, оған басқа жолаушылар да араласты.
Началась потасовка, к которой подключились и другие пассажиры.

Мен автобустан түсіп, жалғасып жатқан төбелеске бір қарап алдым да, дұрыс әрекет еткенімді түсіндім.
Я вышел из автобуса, оглянулся на продолжающуюся драку и понял, что поступил правильно.

📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «АРАЛАСУ» 🔽
(примешиваться, смешиваться, вмешиваться, участвовать, принимать участие, общаться, быть в дружеских отношениях)

🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)
мен араласамын
біз араласамыз
сен араласасың
сендер араласасыңдар
Сіз араласасыз
Сіздер араласасыздар
ол араласады
олар араласады

🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)
мен араласып жатырмын
біз араласып жатырмыз
сен араласып жатырсың
сендер араласып жатырсыңдар
Сіз араласып жатырсыз
Сіздер араласып жатырсыздар
ол араласып жатыр
олар араласып жатыр

🧠 Формула: аралас + ып + жатыр + личное окончание

🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)
мен араластым
біз араластық
сен араластың
сендер араластыңдар
Сіз араластыңыз
Сіздер араластыңыздар
ол араласты
олар араласты

🧠 Формула: аралас + ты/ті + личное окончание

🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее — говорящий уверен)
мен араласқанмын
біз араласқанбыз
сен араласқансың
сендер араласқансыңдар
Сіз араласқансыз
Сіздер араласқансыздар
ол араласқан
олар араласқан

🧠 Формула: аралас + қан + личное окончание

🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)
мен араласыппын
біз араласыппыз
сен араласыпсың
сендер араласыпсыңдар
Сіз араласыпсыз
Сіздер араласыпсыздар
ол араласыпты
олар араласыпты

🧠 Формула: аралас + ып + пын/ты

🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)
мен араласатынмын
біз араласатынбыз
сен араласатынсың
сендер араласатынсыңдар
Сіз араласатынсыз
Сіздер араласатынсыздар
ол араласатын
олар араласатын

🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)
мен араласармын
біз араласармыз
сен араласарсың
сендер араласарсыңдар
Сіз араласарсыз
Сіздер араласарсыздар
ол араласар
олар араласар

🔹 8. МАҚСАТТЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Будущее намерения)
мен араласпақпын
біз араласпақпыз
сен араласпақсың
сендер араласпақсыңдар
Сіз араласпақсыз
Сіздер араласпақсыздар
ол араласпақ
олар араласпақ

🔹 9. ШАРТТЫ РАЙ
(Условное наклонение)
мен аралассам
біз аралассақ
сен аралассаң
сендер аралассаңдар
Сіз аралассаңыз
Сіздер аралассаңыздар
ол араласса
олар араласса

🔹 10. БҰЙРЫҚ РАЙ
(Повелительное наклонение)
мен араласайын
біз араласайық
сен аралас
сендер араласыңдар
Сіз араласыңыз
Сіздер араласыңыздар
ол аралассын
олар аралассын

🔹 11. ҚАЛАУ РАЙ
(Желательное наклонение)
менің араласқым келеді
біздің араласқымыз келеді
сенің араласқың келеді
сендердің араласқыларың келеді
Сіздің араласқыңыз келеді
Сіздердің араласқыларыңыз келеді
оның араласқысы келеді
олардың араласқылары келеді

🔹 12. ЕСІМШЕ
араласқан — который общался
араласатын — который обычно общается
араласар — который будет общаться

🔹 13. КӨСЕМШЕ
араласып — общаясь
араласа — если общаясь / когда общается
араласқалы — с тех пор как начал общаться

📅 269-КҮН / 269-Й ДЕНЬ

👶 БІЗДІҢ ПЛАНЕТАМЫЗДАҒЫ ӘРБІР АДАМ БІРЕГЕЙ ӘРІ ҚАЙТАЛАНБАС ТҰЛҒА
КАЖДЫЙ ЧЕЛОВЕК НА НАШЕЙ ПЛАНЕТЕ УНИКАЛЕН И НЕПОВТОРИМ

📌 Глагол дня: атау — называть, именовать

Әйелім жүкті болып, ұлымыздың дүниеге келетін уақыты жақындағанда, бір маңызды мәселені шешу керек болды — оған қандай ат қоямыз?
Когда моя жена была беременна и приближалось время рождения сына, нужно было решить один вопрос — как его назвать.

Мен өзім орыспын және бізде көптеген әкелер ұлдарын аталарының құрметіне атайды, бәлкім, осылайша сыйластық білдіреді.
Я сам русский, и у нас многие отцы называют сыновей в честь дедушки, видимо, проявляя таким образом уважение.

Бұл сыйластық көрсетудің белгісі болып есептеледі.
Это считается проявлением уважения.

Бірақ мен ойладым, бұл қызықсыз әрі біржақты.
Но я подумал, что это скучно и однообразно.

Жаңа адам дүниеге келеді — бірегей, қайталанбас.
Рождается новый человек — уникальный, неповторимый.

Неліктен адамдар сонша автоматты түрде әрекет етіп, бәрі атасының атын дәл көшіріп алады?
Почему такой автоматизм и все просто копируют имя дедушки?

Әкемді қатты құрметтеймін, мені дұрыс түсініңіз.
Я люблю своего отца, не поймите меня неправильно.

Оның есімі — Иван, бұл өте әдемі орыс есімі.
Его зовут Иван — это прекрасное русское имя.

Бірақ балам ержеткенде, оның сыныбында тағы екі Иван, ал бүкіл мектепте елу Иван болуы мүмкін.
Но сын вырастет, и в его классе будет два Ивана, а в школе — пятьдесят.

Сондықтан мен ұлымды жаңаша, ерекше атпен атауды жөн көрдім.
В итоге я решил, что назвать его нужно по-новому, необычно.

Әйеліммен сөйлесіп, ортақ шешімге келдік те, оған Ришон деген ат қойдық — бұл «бірінші» деген мағынаны білдіреді.
Мы поговорили с женой, пришли к общему решению и назвали сына Ришон — что означает «первый».

Біз оның жақсы мағынада бірінші болуға ұмтылып, өз мақсатына жететін азамат болып өскенін қалап едік.
Нам хотелось, чтобы он стремился быть первым в хорошем смысле и добивался всего, к чему будет идти.

📘 ГРАММАТИКА: «ҚАЛАУ + -ҒАНЫН / -ГЕНІН» — КОНСТРУКЦИЯ «ХОТЕТЬ, ЧТОБЫ…» 🔽

📑 Пример из текста:
Біз оның жақсы мағынада бірінші болуға ұмтылып, өз мақсатына жететін азамат болып өскенін қалап едік.
Нам хотелось, чтобы он вырос человеком, который стремится быть первым и достигает своих целей.

🔍 Разбираем конструкцию: хотеть, чтобы кто-то что-то сделал

ілік септік + есімше (-ған/-ген/-қан/-кен) + тәуелдік жалғау + табыс септік + қалау

📑 Например:
Мен оның келгенін қаладым.
Я хотел, чтобы он пришёл.

ол → оның
келу → келген
келген + і → келгені
келгені + н → келгенін

ілік септік — показывает, кто выполняет действие
есімше (-ған/-ген) — форма прошедшего результата
тәуелдік жалғау — оформляет принадлежность действия
табыс септік — оформляет объект желания
қалау — глагол «хотеть»

🧩 Примеры:
Ол ұлының кәсіпкер болғанын қалады.
Он хотел, чтобы его сын стал бизнесменом.

Біз олардың бізге қонаққа келгенін қаладық.
Нам хотелось, чтобы они приехали к нам в гости.

Ол оның өзін кездесуге шақырғанын қалады.
Ей хотелось, чтобы он пригласил её на свидание.

Мен сенің мені түсінгеніңді қаладым.
Мне хотелось, чтобы ты понял меня.

📅 270-КҮН / 270-Й ДЕНЬ

🏹 ТІПТІ БАЛАЛАРҒА АРНАЛҒАН ҚАРУДЫҢ ӨЗІ ДЕ ҚАУІПТІ БОЛУЫ МҮМКІН
ДАЖЕ ДЕТСКОЕ ОРУЖИЕ БЫВАЕТ ОПАСНЫМ

📌 Глагол дня: ату — стрелять

Бала кезімде мен ойыншық қарумен атуды жақсы көретінмін.
В детстве я любил стрелять из игрушечного оружия.

Біз достарымызбен түрлі «қаруларды» өзіміз жиі жасап алатынбыз.
Очень часто мы с друзьями сами мастерили разное оружие.

Мектеп демалысында ауылға барғанда, біз бұтақ пен керілген жіптен садақ жасап, сабаннан жасалған жебелермен ататынбыз.
Когда я приезжал в деревню на школьные каникулы, мы делали лук из ветки и натянутой веревки, который стрелял стрелами из соломы.

Ал қалада біз өзі атылатын құралды тақтайдан, ағаш қыстырғыштан және резеңкеден өзімізше жасайтынбыз.
А в городе мы делали самострелы из доски, деревянной прищепки и резинки.

Мұндай өзі атылатын құрал сабаннан жасалған жебелермен ататын.
Стрелял такой самострел соломенными стрелами.

Жебе алыс ұшу үшін оның ұшына сым орап қоятынбыз.
На конец стрелы мы наматывали проволоку, чтобы стрела летела далеко.

Сен жебені резеңкеге саласың, оны өзіңе қарай тартып, қыстырғышқа іліп қоясың — сонда ол ұстап тұрады.
Ты вставляешь стрелу в резинку, оттягиваешь ее на себя, вставляешь в прищепку и она держит.

Қыстырғышты басқанда, резеңке босап кетеді де, жебе алға қарай ұшады.
Когда нажимаешь на прищепку, резинка отпускается и стрела летит вперед.

Бірде досым маған көздеп тұрғанда, резеңке сырғып кетіп, жебе тура көзіме тиді.
Один раз друг прицелился в меня, резинка сорвалась и стрела попала мне прямо в глаз.

Соның салдарынан мені көз ауруханасына жатқызды.
В результате меня положили в глазную больницу.

Құдайға шүкір, бәрі жақсы аяқталып, көзімді емдеп жазып шықты.
Слава Богу все обошлось, и глаз вылечили.

Бірақ содан кейін мен ұзақ уақыт атпадым, өйткені ата-анам маған өзі атқыш құралмен ойнауға тыйым салды.
Но после этого я долго не стрелял, потому что родители мне запретили играть с самострелом.

📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «АТУ» 🔽
(стрелять, расстреливать, убивать, кидать, бросать, высыпать, подниматься, ударять)

🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)

мен атамын
біз атамыз
сен атасың
сендер атасыңдар
Сіз атасыз
Сіздер атасыздар
ол атады
олар атады

🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)

мен атып жатырмын
біз атып жатырмыз
сен атып жатырсың
сендер атып жатырсыңдар
Сіз атып жатырсыз
Сіздер атып жатырсыздар
ол атып жатыр
олар атып жатыр

🧠 Формула: ат + ып + жатыр + личное окончание

🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)

мен аттым
біз аттық
сен аттың
сендер аттыңдар
Сіз аттыңыз
Сіздер аттыңыздар
ол атты
олар атты

🧠 Формула: ат + ты/ті + личное окончание

🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее — говорящий был свидетелем)

мен атқанмын
біз атқанбыз
сен атқансың
сендер атқансыңдар
Сіз атқансыз
Сіздер атқансыздар
ол атқан
олар атқан

🧠 Формула: ат + қан + личное окончание

🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)

мен атыппын
біз атыппыз
сен атыпсың
сендер атыпсыңдар
Сіз атыпсыз
Сіздер атыпсыздар
ол атыпты
олар атыпты

🧠 Формула: ат + ып + пын/ты

🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)

мен ататынмын
біз ататынбыз
сен ататынсың
сендер ататынсыңдар
Сіз ататынсыз
Сіздер ататынсыздар
ол ататын
олар ататын

🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)

мен атармын
біз атармыз
сен атарсың
сендер атарсыңдар
Сіз атарсыз
Сіздер атарсыздар
ол атар
олар атар

🔹 8. МАҚСАТТЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Будущее намерения)

мен атпақпын
біз атпақпыз
сен атпақсың
сендер атпақсыңдар
Сіз атпақсыз
Сіздер атпақсыздар
ол атпақ
олар атпақ

🔹 9. ШАРТТЫ РАЙ
(Условное наклонение)

мен атсам
біз атсақ
сен атсаң
сендер атсаңдар
Сіз атсаңыз
Сіздер атсаңыздар
ол атса
олар атса

🔹 10. БҰЙРЫҚ РАЙ
(Повелительное наклонение)

мен атайын
біз атайық
сен ат
сендер атыңдар
Сіз атыңыз
Сіздер атыңыздар
ол атсын
олар атсын

🔹 11. ҚАЛАУ РАЙ
(Желательное наклонение)

менің атқым келеді
біздің атқымыз келеді
сенің атқың келеді
сендердің атқыларың келеді
Сіздің атқыңыз келеді
Сіздердің атқыларыңыз келеді
оның атқысы келеді
олардың атқылары келеді

🔹 12. ЕСІМШЕ

атқан — который стрелял
ататын — который обычно стреляет
атар — который будет стрелять

🔹 13. КӨСЕМШЕ

атып — стреляя
ата — стреляя / когда стреляет
атқалы — с тех пор как начал стрелять

📅 271-КҮН / 271-Й ДЕНЬ

👨‍🦳 МЕНІҢ АТАМ НАҒЫЗ ДАНЫШПАН ЕДІ
МОЙ ДЕДУШКА БЫЛ ГЕНИЕМ

📌 Глагол дня: байлау — связывать

Ол үйді өз қолымен салды, көп мал ұстады, үлкен бағы мен көкөніс егетін бақшасы болды.
Он своими руками построил дом, держал большое количество скота, у него был огромный сад и огород.

Әжем екеуі осының бәрін екеулеп-ақ атқаратын.
Бабушка и дедушка управлялись со всем этим вдвоём.

Ол тіпті өзінің жеке көлігін ойлап тауып, сонымен орасан көп шөп таситын.
А ещё он придумал свой собственный транспорт и перевозил на нём огромное количество сена.

Бұл трактордың моторы орнатылған, өзі дәнекерлеп жасаған рамасы бар, скутерге ұқсас үш дөңгелекті қолдан жасалған көлік еді.
Это был мотор от трактора, закреплённый на самодельном трёхколёсном транспорте, похожем на скутер, раму которого он сам сварил.

Бірақ оның данышпандығы тек мұнымен шектелмейтін, ең бастысы — ол шөпті қалай таситынында еді.
Но гениальность была не только в этом, а в том, как он перевозил это сено.

Ол тіркемені басқаларға қарағанда төрт есе артық тиеп, шөпті өте берік жіптермен жан-жағынан мықтап байлайтын.
Он нагружал тележку в четыре раза больше, чем все остальные, и связывал сено особо прочными верёвками со всех сторон.

Кинофильмдегі ковбой сияқты, ол жіпті айналдырып, кейін оны арбаның арғы жағына асырып тастап, сол жақтан төменгі тұсынан байлап қоятын.
Словно ковбой в кино, он крутил верёвку, потом перекидывал её на другую сторону телеги и с той стороны привязывал внизу.

Сөйтіп, ол шөпті жан-жағынан түгел байлап шығатын.
И так он связывал сено со всех сторон.

Содан кейін моторды от алдырып, рульге отырып, үйіне қарай жүріп кететін.
Потом он заводил мотор, садился за руль и ехал домой.

Мен кішкентай кезімде оның данышпандығын бағалай алмадым, бірақ қазір есіме түсірсем, таңғаламын.
Когда я был маленьким, я не мог оценить его гениальность, но сейчас вспоминаю и удивляюсь.

📘 ГРАММАТИКА: -ЙТЫНДА
-ЙТІНІНДЕ 🔽
(В том, что делал, как делал)

📑 Пример из текста:
Бірақ оның данышпандығы тек мұнымен шектелмейтін, ең бастысы — ол шөпті қалай таситынында еді.
Но гениальность была не только в этом, а в том, как он перевозил это сено.

🔍 Разбираем: таситынында

- есімше (-атын/-етін/-йтын)
- тәуелдік жалғау (III жақ)
- жатыс септік (-нда/-нде)
👉 Форма показывает:
«в том, как он делает / делал что-то»

🛠 Схема образования:
- тасу → таситын (есімше, повторяющееся действие)
- таситын + ы → таситыны (его действие перевозки)
- таситыны + нда → таситынында (в его перевозке / в том, как он перевозил)
📌 Это локализация действия — как будто мы «находимся внутри» самого процесса.

🧩 Примеры:

1️⃣ Мәселе оның қалай сөйлейтінінде емес.
Дело не в том, как он говорит.
сөйлеу → сөйлейтін → сөйлейтіні → сөйлейтінінде

2️⃣ Құпия оның қалай жұмыс істейтінінде.
Секрет в том, как он работает.
жұмыс істеу → жұмыс істейтін → жұмыс істейтіні → жұмыс істейтінінде

3️⃣ Айырмашылық олардың қалай ойлайтынында.
Разница в том, как они думают.
ойлау → ойлайтын → ойлайтыны → ойлайтынында

4️⃣ Ең бастысы — оның не істейтінінде.
Самое главное — в том, что он делает.
істеу → істейтін → істейтіні → істейтінінде

🧠 Важно понимать разницу:
✔️ Оның қалай таситыны — то, как он перевозил (факт действия)
✔️ Оның қалай таситынында — именно в этом процессе, внутри этого действия

Сравнение:
Ең бастысы — оның қалай таситыны.
Самое главное — как он перевозил.

Ең бастысы — оның қалай таситынында.
Главное — в том, как именно он перевозил.

📅 272-КҮН / 272-Й ДЕНЬ

⏳ ОЛАР АЯҚТАЛҒАН САЙЫН, БІЗ ЖАҚСАРА ТҮСЕМІЗ
КОГДА ОНИ ЗАКАНЧИВАЮТСЯ, МЫ СТАНОВИМСЯ ЛУЧШЕ

📌 Глагол дня: біту — кончаться

Сөзсіз аяқталатын нәрсе туралы сөйлесейік.
Поговорим о том, что неизбежно заканчивается.

Сіздердің ойларыңызға бірден не келеді?
Что у вас сразу приходит на ум?

Менің ойыма ең алдымен уақыт, өмір және денсаулық келеді.
Лично у меня — время, жизнь и здоровье.

Бұл — жоғалтқан кезде ең қатты сезілетін ресурстар.
Это те ресурсы, потерю которых мы ощущаем сильнее всего.

Олардың шексіз еместігі жақсы ма, әлде жаман ба?
Хорошо это или плохо, что они не бесконечны?

Кейде мұндай тақырып мұң мен мазасыз ойлар туғызады.
Иногда такая тема вызывает грусть и тревожные мысли.

Бірақ мен позитивті адаммын және жақсы жағын көруге үйренгенмін.
Но я человек позитивный и привык видеть хорошее.

Осы үш ресурстың бір бөлігін күн сайын жоғалта отырып, біз олардың қадірін барған сайын тереңірек түсіне бастаймыз.
Каждый день, теряя часть этих трёх ресурсов, мы всё яснее понимаем их цену.

Әр кеш сайын ішкі дауысым: «Бүгінгі уақыт бітті — сен не үлгердің?» деп сұрайтындай болады.
Каждый вечер внутренний голос как будто спрашивает: «Сегодня время вышло — что ты успел сделать?»

Таңертең оянғанда, уақыттың шектеулі екенін, өмірдің ерте ме, кеш пе аяқталатынын есімізге аламыз.
Просыпаясь, мы вспоминаем: время ограничено, жизнь рано или поздно закончится.

Ал егер бұл бүгін болса ше?
А если это будет сегодня?

Біз сол күнді қалай өткізгенімізге риза болар ма едік?
Будем ли мы довольны тем, как прожили день?

Сол кезде ең маңызды нәрселерге уақыт бөлуге құштарлық пайда болады: махаббатқа, қарым-қатынасқа, түсіністікке, бір-бірімізге қамқор болуға.
И тогда появляется энтузиазм тратить время на лучшее: любовь, общение, взаимопонимание, заботу друг о друге.

Болмыстың шектеулі екені туралы ой бізді осыған жетелейді.
К этому нас и приводит мысль о конечности бытия.

Бұл жаман ба? Жоқ — менің ойымша, әр күннің жақсырақ болуы тамаша.
Плохо ли это? Нет — я думаю, что каждый день становиться лучше это замечательно.

📘 ГРАММАТИКА: «САЙЫН» — «КАЖДЫЙ РАЗ / ЧЕМ…, ТЕМ…» 🔽

📑 Примеры из текста:
Олар аяқталған сайын, біз жақсара түсеміз.
Когда они заканчиваются, мы становимся лучше.

Күн сайын біз олардың қадірін тереңірек түсінеміз.
Каждый день мы всё глубже понимаем их ценность.

Әр кеш сайын ішкі дауысым сұрайды.
Каждый вечер внутренний голос спрашивает.

🔍 Что такое «сайын»?
Сайын — это септеулік шылау (послелог).
Он используется:
👉 для обозначения регулярности (каждый раз)
👉 для выражения зависимости «чем…, тем…»

1️⃣ Существительное + сайын
Обозначает повторяемость во времени.
— күн сайын — каждый день
— ай сайын — каждый месяц
— жыл сайын — каждый год
— кеш сайын — каждый вечер

Күн сайын жаттығу жасау пайдалы.
Каждый день делать упражнения полезно.

2️⃣ Глагол (есімше -ған) + сайын
Выражает зависимость или постепенное усиление.
— оқыған сайын — чем больше читаешь
— ойлаған сайын — чем больше думаешь
— жаттыққан сайын — чем больше тренируешься

Оқыған сайын білім артады.
Чем больше читаешь, тем больше знаний.

Уақыт өткен сайын адам өзгереді.
С течением времени человек меняется.

🧩 Еще примеры:
Жаттығу жасаған сайын нәтиже жақсарады.
Чем больше тренируешься, тем лучше результат.

Ай сайын есеп беріледі.
Отчёт сдаётся каждый месяц.

📅 273-КҮН / 273-Й ДЕНЬ

❄️ ҚЫСТА ВИРУСТАР АҒЗАҒА НЕГЕ ОҢАЙ ЕНЕДІ?
ПОЧЕМУ ЗИМОЙ ВИРУСАМ ЛЕГЧЕ ПРОНИКНУТЬ В ОРГАНИЗМ?

📌 Глагол дня: ену — входить, внедряться

Жақында менің жұбайым қайтадан вирустық инфекциямен ауырды.
Недавно моя супруга опять заболела вирусной инфекцией.

Сонда мен ойландым: неге қыста біз жиі ауырамыз және дәл осы мезгілде вирустардың ағзаға енуі неге жеңілірек болады?
И я задумался: почему зимой мы чаще болеем и почему именно в это время вирусам легче проникать в организм?

Бұл қалай жұмыс істейді?
Как это работает?

Мәселе мынада: қыста таза ауа бөлмелерге нашар енеді, өйткені барлық терезелер жабық болады.
Дело в том, что зимой свежий воздух плохо проникает в помещения — все окна закрыты.

Оның үстіне ауа құрғақ.
К тому же воздух сухой.

Егер жылытқыш қосулы болса, ауа одан әрі құрғай түседі.
А если есть обогреватель, то становится ещё суше.

Тыныс жолдарындағы шырышты қабық кеуіп, вирустарды тиімді түрде тоқтату қабілеті төмендейді.
Наша слизистая в дыхательных путях пересыхает и начинает менее эффективно останавливать вирусы.

Егер біз күн сәулесінде аз болсақ, бұл D дәруменінің жетіспеушілігін тудыруы мүмкін.
Если мы мало бываем на солнце, это вызывает недостаток витамина D.

Сонымен қатар қыста біз аз қимылдаймыз.
Также зимой мы можем меньше двигаться.

Бұл факторлар иммундық жүйенің тиімділігін төмендетеді.
Эти факторы снижают эффективность иммунной системы.

Қорғанышы әлсіреген күйде жабық бөлмелерде болғанда, біз вирустар тез таралатын әрі ағзаға оңай енетін ортаға тап боламыз.
Находясь в закрытых помещениях с ослабленной защитой, мы попадаем в среду, где вирусы быстрее распространяются и легче проникают в организм.

Қалай қорғануға болады?
Как защититься?

Бөлмені жиі желдету керек, күн сәулесінде көбірек серуендеу, белсенді болу, дұрыс тамақтану және ағзаға демалыс беру қажет.
Нужно чаще проветривать помещение, больше гулять на солнце, быть активными, правильно питаться и давать организму отдыхать.

📘 ГРАММАТИКА: ШАРТТЫ РАЙ 🔽
(условное наклонение)

📑 Пример из текста:
Егер жылытқыш қосулы болса, ауа одан әрі құрғай түседі.
Если обогреватель включён, воздух становится ещё суше.

📝 Условное наклонение — форма глагола, обозначающая действие при определённом условии.

📃 Образование:
Основа глагола + –са / –се + личное окончание
бар → барса
кел → келсе
бол → болса
ен → енсе

📌 Личное окончание (на примере “бару”):
Мен барсам — если я пойду
Сен барсаң — если ты пойдёшь
Ол барса — если он пойдёт
Біз барсақ — если мы пойдём
Сендер барсаңдар — если вы пойдёте
Сіздер барсаңыздар — если Вы пойдёте

Обрати внимание: в 3 лице (ол) личное окончание не добавляется.

🔍 Разбор из текста:
болу → бол + са → болса
Егер жылытқыш қосулы болса, ауа құрғайды.
Если обогреватель включён, воздух сохнет.

🧩 Примеры:
Уақытың болса, хабарлас.
Если будет время, свяжись.

Егер күн суытса, жылырақ киін.
Если похолодает, оденься теплее.

Егер вирус ағзаға енсе, адам ауырып қалуы мүмкін.
Если вирус проникнет в организм, человек может заболеть.

Ақшаң болса, билет сатып алайық.
Если будут деньги, давай купим билет.

📅 274-КҮН / 274-Й ДЕНЬ

🚶‍♂️ ҚҰТҚАРУ АЙҚАЙЫ
КРИК СПАСЕНИЯ

📌 Глагол дня: еру — следовать

Студенттік жылдары, бәлкім, көп адам түнге дейін қыдырған шығар.
В студенческие годы, наверное, многие гуляют допоздна.

Мен де сондай болдым.
Я тоже был таким.

Мен түнгі қаланы аралап серуендегенді жақсы көретінмін.
Я любил ночной город и гулять по нему.

Тіпті жалғыз өзім жүргеннің өзі маған ұнайтын — бір жағдай болғанға дейін.
Даже одному мне это нравилось — до тех пор, пока кое-что не произошло.

Бір күні досымның үйінде түнге дейін отырып қалыппын.
Я засиделся допоздна у друга.

Үйге қайтуға шыққанда, көшеде ешкім болған жоқ еді.
И когда вышел домой, на улице уже никого не было.

Мен жаяу келе жаттым.
Я шёл пешком.

Бір сәтте артымнан біреудің еріп келе жатқанын сездім.
В какой-то момент я услышал, что кто-то следует за мной.

Жүрісімді жылдамдаттым, бірақ артымнан ерген адам да қадамын үдете түсті.
Я ускорился, но тот, кто следовал за мной, тоже ускорился.

Кенет алдымнан екінші біреу шыға келді, ал қасымнан тағы бірі пайда болды.
Вдруг впереди меня выскочил второй, а сбоку — ещё один.

Олар еш сөз айтпастан маған тап берді.
Они без слов набросились на меня.

Олардың күшінің басым екенін сезіп, қолыммен бетімді және қолымнан келгеннің бәрін жауып қалдым.
Чувствуя их превосходство, я просто закрыл руками лицо и всё, что смог.

Сосын тіпті жерге отырып алдым, балапандарын қорғауға тырысқан мекиендей бүрісіп қалдым.
А потом и вовсе сел на землю, как курица-наседка, которая пытается скрыть своих птенцов.

Олар жан-жақтан соққылап, әмиянымды беруді талап етті.
Они били меня со всех сторон и кричали, чтобы я отдал им кошелёк.

Сол сәтте мен бар даусыммен бірнеше рет: «Көмектесіңдер!» — деп айқайладым.
И вдруг я закричал изо всех сил несколько раз: «Помогите!»

Қарақшылар сасқалақтап, жан-жаққа қаша жөнелді.
Бандиты испугались и разбежались в разные стороны.

Осылайша менің айқайым мені қарақшылардан құтқарып қалды.
Вот так мой крик спас меня от бандитов.

Содан бері түнде жалғыз қыдырмауға тырысамын.
С тех пор я стараюсь по ночам один не гулять.

📘 ГРАММАТИКА: «ҚОЛЫНАН КЕЛУ» — «МОЧЬ / БЫТЬ ПО СИЛАМ» 🔽

📑 Пример из текста:
Олардың күшінің басым екенін сезіп, қолыммен бетімді және қолымнан келгеннің бәрін жауып қалдым.
Чувствуя их превосходство, я закрыл руками лицо и всё, что смог.

🔍 Разбираем «қолынан келу»
қолынан келу — мочь, быть по силам, уметь сделать
Буквально:
«приходить из руки» → то, что в твоей руке возможно.

📃 Примеры по лицам:
менің қолымнан келеді — я могу
сенің қолыңнан келмейді — ты не можешь
оның қолынан келді — ему удалось

📌 А что такое «қолымнан келгеннің бәрі»?

қолымнан — мне по силам
келген — причастие прошедшего времени (от келу)
-нің — родительный падеж
бәрі — всё

👉 қолымнан келген + -нің + бәрі
→ всё, что мне было по силам
→ всё, что я смог

🧩 Примеры:
Қолымнан бәрі келеді.
Мне всё по силам.

Қолымнан бұл жұмыс келмейді.
Мне эта работа не по силам.

Қолыңнан келгенін жаса.
Сделай всё, что можешь.

Ол қолынан келгеннің бәрін істеді.
Он сделал всё, что мог.

📅 275-КҮН / 275-Й ДЕНЬ

🧥 СІЗ КИІМДІ ДҮКЕННЕН САТЫП АЛАСЫЗ БА, ӘЛДЕ БАРАХОЛКАДАН БА?
А ВЫ ПОКУПАЕТЕ ВЕЩИ В МАГАЗИНЕ ИЛИ НА БАРАХОЛКЕ?

📌 Глагол дня: жарау — годиться, подходить

Бала кезімде мен анаммен бірге барахолкаға киім алуға баратынмын.
В детстве я с мамой ездил на барахолку за вещами.

Барахолка — түрлі тауарларға толы көптеген контейнерлерден тұратын орын.
Барахолка — это множество контейнеров, наполненных разными товарами.

Джинсы, аяқ киім, көйлектер, ыдыс-аяқ, ойыншықтар және тағы басқа заттар сатылатын қатарлар болатын.
Были ряды с джинсами, обувью, платьями, посудой, игрушками и т. д.

Қазір бәрі ыңғайлырақ болды — қалада таңдауы кең дүкендер көп.
Сейчас стало удобнее — в городе множество магазинов с огромным выбором.

Дүкенге келесің — бәрі қолайлы.
Приходишь в магазин — всё удобно.

Көп затты жинап, өлшеп көру бөлмесіне кіріп, бәрін киіп көресің, өзіңе жарайтындарын таңдап, шығып кетесің.
Набрал много вещей, зашёл в примерочную, примерил всё, выбрал те, которые тебе подходят, и ушёл.

Ал барахолкада бәрі сәл басқаша еді.
А с барахолкой было немного иначе.

Әр контейнер шағын, таңдау шектеулі.
Каждый контейнер маленький, выбор ограниченный.

Киім киіп көруге әрдайым орын бола бермейтін.
Для примерки не всегда было место.

Кейде көшеде, адамдар ары-бері өтіп жатқан жерде, дәл жол үстінде киіп көруге тура келетін.
Иногда приходилось мерить прямо на улице, в проходе, где мимо ходят люди.

Ал сатушы болса, тауарын өткізгісі келіп: «Сізге өте жарасады, дәл өзіңізге шақ тұр», — деп айтатын.
А ещё продавец, который очень хотел продать, говорил: «Вам очень подходит, идеально сидит».

Оның сөздері мен сол жағдайдың қолайсыздығынан затты тезірек ала салатынсың.
Из-за его слов и неудобств берёшь быстрее.

Ал үйге келгенде — ол киім онша жараспай қалатын.
А приходишь домой — и вещь уже не так уж и подходит.

📘 ГРАММАТИКА: -АТЫН / -ЕТІН / -ЙТЫН / -ЙТІН 🔽
(Причастная форма прошедшего времени с повторяющимся значением)

📑 Пример из текста:
Бала кезімде мен анаммен бірге барахолкаға киім алуға баратынмын.
В детстве я ездил с мамой на барахолку за вещами.

🔍 Разбираем: -атын / -етін / -йтын / -йтін — это форма причастия (есімше).

Эта форма:
✔️ обозначает дағдылы (привычное) действие в прошлом
✔️ передаёт повторяющееся действие
✔️ используется для описания прошлого фона

Она показывает, что действие совершалось регулярно, а не один раз.
🛠 Схема образования:
Етістік түбірі + -атын / -етін / -йтын / -йтін бару → баратын
келу → келетін
айту → айтатын
ойлау → ойлайтын

Если форма употребляется как сказуемое, добавляется жіктік жалғау:
баратын + мын → баратынмын
келетін + біз → келетінбіз

🧩 Примеры:
Бала кезімде мен футбол ойнайтынмын.
В детстве я играл в футбол (регулярно).

Әкем кешке теледидар көретін.
Отец по вечерам смотрел телевизор.

Біз ауылға жиі баратынбыз.
Мы часто ездили в аул.

Ол маған үнемі көмектесетін.
Он мне всегда помогал.

🧠 Важно различать:
Бардым — я сходил (одно завершённое действие).
Баратынмын — я обычно ходил (дағдылы әрекет).

Первая форма обозначает конкретный факт.
Вторая — повторяемость или привычку в прошлом.

📅 276-КҮН / 276-Й ДЕНЬ

🍅 ПОМИДОР ОПЕРАЦИЯСЫ
ПОМИДОРНАЯ СПЕЦОПЕРАЦИЯ

📌 Глагол дня: байланысу — связываться

Менің әкем өз бақшасында қызанақтың әртүрлі сорттарын отырғызғанды жақсы көреді.
Мой папа любит сажать разные сорта помидоров в своём огороде.

Ақпан айының басында ол менен Ресейдегі немере ағаммен байланысып, оған ақша аударып, «Мойя Чёрный» сортының тұқымдарын жіберуін сұрауымды өтінді.
В начале февраля он попросил меня связаться с двоюродным братом в России, перевести ему деньги и попросить выслать нам семена сорта «Мойя Чёрный».

Мен ағаммен хабарластым, біз келісіп алдық, ол тұқымдарды жіберуге уәде берді.
Я связался с братом, мы договорились, и он пообещал отправить семена.

Сол күні маған Алматыдағы тағы бір немере ағам қоңырау шалып, бұл сортты Қостанайдан арзанырақ тапқанын айтты.
В тот же день мне позвонил другой двоюродный брат из Алматы и сказал, что нашёл этот сорт в Костанае дешевле.

Менің түсінгенімше, әкем барлық туыстарына хабарласып, осы қызанақ сортын іздеуді өтінген.
Как я понял, папа позвонил всем родственникам и попросил искать этот сорт помидоров.

Мен ағама жеделдігі үшін алғыс айтып, тұқымдарды сайт арқылы тапсырыс бердім, өйткені Қостанайдан жеткізу тезірек әрі арзанырақ болды.
Я поблагодарил брата за оперативность и заказал семена на сайте, так как из Костаная было быстрее и дешевле.

Тапсырыс келесі күні-ақ «СДЭК» жеткізу қызметі арқылы жіберілді, ал бір аптадан кейін ол біздің қолымызға тиді.
Заказ уже на следующий день был отправлен через службу доставки «СДЭК», и через неделю он был у нас.

Айтпақшы, мен Ресейдегі ағаммен қайта байланыстым.
Кстати, я снова связался с братом из России.

Сөйтсем, ол да тапсырыс беріп үлгерген екен.
Оказалось, что он тоже успел сделать заказ.

Бірақ ол оны тоқтата алатынын айтты.
Но он сказал, что может его отменить.

Ол тапсырысын тоқтатты, тұқымдар жөнелтілмеді, ал ақша қайтарылды.
Он отменил заказ, семена не отправили, а деньги вернули.

📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «БАЙЛАНЫСУ» 🔽
(контактировать, общаться, переписываться, связываться друг с другом, привязываться, придираться, приставать, цепляться без повода)

🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)

мен байланысамын — я связываюсь / свяжусь
біз байланысамыз — мы связываемся
сен байланысасың — ты связываешься
сендер байланысасыңдар — вы связываетесь
Сіз байланысасыз — Вы связываетесь
Сіздер байланысасыздар — Вы связываетесь (мн.)
ол байланысады — он/она связывается
олар байланысады — они связываются

🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)

мен байланысып жатырмын — я сейчас связываюсь
біз байланысып жатырмыз — мы сейчас связываемся
сен байланысып жатырсың
сендер байланысып жатырсыңдар
Сіз байланысып жатырсыз
Сіздер байланысып жатырсыздар
ол байланысып жатыр
олар байланысып жатыр

🧠 Формула: байланыс + ып + жатыр + личное окончание

🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)

мен байланыстым — я связался
біз байланыстық — мы связались
сен байланыстың
сендер байланыстыңдар
Сіз байланыстыңыз
Сіздер байланыстыңыздар
ол байланысты
олар байланысты

🧠 Формула: байланыс + ты/ті + личное окончание

🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее — очевидное)

мен байланысқанмын — я связывался (оказывается)
біз байланысқанбыз
сен байланысқансың
сендер байланысқансыңдар
Сіз байланысқансыз
Сіздер байланысқансыздар
ол байланысқан
олар байланысқан

🧠 Формула: байланыс + қан + личное окончание

🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)

мен байланысыппын — оказывается, я связался
біз байланысыппыз
сен байланысыпсың
сендер байланысыпсыңдар
Сіз байланысыпсыз
Сіздер байланысыпсыздар
ол байланысыпты
олар байланысыпты

🧠 Формула: байланыс + ып + пын/ты

🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)

мен байланысатынмын — я обычно связывался
біз байланысатынбыз
сен байланысатынсың
сендер байланысатынсыңдар
Сіз байланысатынсыз
Сіздер байланысатынсыздар
ол байланысатын
олар байланысатын

🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)

мен байланысармын — возможно, я свяжусь
біз байланысармыз
сен байланысарсың
сендер байланысарсыңдар
Сіз байланысарсыз
Сіздер байланысарсыздар
ол байланысар
олар байланысар

🔹 8. МАҚСАТТЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Будущее намерения)

мен байланыспақпын — я намерен связаться
біз байланыспақпыз
сен байланыспақсың
сендер байланыспақсыңдар
Сіз байланыспақсыз
Сіздер байланыспақсыздар
ол байланыспақ
олар байланыспақ

🔹 9. ШАРТТЫ РАЙ
(Условное наклонение)

мен байланыссам — если я свяжусь
біз байланыссақ
сен байланыссаң
сендер байланыссаңдар
Сіз байланыссаңыз
Сіздер байланыссаңыздар
ол байланысса
олар байланысса

🔹 10. БҰЙРЫҚ РАЙ
(Повелительное наклонение)

мен байланысайын — давай я свяжусь
біз байланысайық — давайте свяжемся
сен байланыс — свяжись
сендер байланысыңдар
Сіз байланысыңыз
Сіздер байланысыңыздар
ол байланыссын
олар байланыссын

🔹 11. ҚАЛАУ РАЙ
(Желательное наклонение)

менің байланысқым келеді — я хочу связаться
біздің байланысқымыз келеді
сенің байланысқың келеді
сендердің байланысқыларың келеді
Сіздің байланысқыңыз келеді
Сіздердің байланысқыларыңыз келеді
оның байланысқысы келеді
олардың байланысқылары келеді

🔹 12. ЕСІМШЕ (Причастие)
байланысқан — который связался
байланысатын — который обычно связывается
байланысар — который свяжется

🔹 13. КӨСЕМШЕ (Деепричастие)
байланысып — связавшись / связываясь
байланыса — связываясь / когда связывается
байланысқалы — с тех пор как начал связываться

📅 277-КҮН / 277-Й ДЕНЬ

🚆 ШУ СТАНЦИЯСЫ — БІЗДІҢ ПОЙЫЗ КЕТІП ҚАЛДЫ
СТАНЦИЯ ЧУ — НАШ ПОЕЗД УЕХАЛ

📌 Глагол дня: жөнелу — тронуться, отправиться

Пойыз «Шу» станциясында тұрды, ал біз алма сатып алып жатқан едік.
Поезд стоял, а мы покупали яблоки на станции «Чу».

Дауысзорайтқыш арқылы хабарланды:
По громкой связи объявили:

«2534 (Екі мың бес жүз отыз төртінші) Алматы — Астана пойызы екінші жолдан жөнеледі. Барлық жолаушыларға өз орындарына отыруларыңызды сұраймыз.»
«Поезд № 2534 Алматы — Астана отправляется со второго пути. Просьба всем пассажирам занять свои места».

Мен досымнан сұрадым:
Я спросил друга:

— Бұл біздің пойыз жөнеледі деп хабарлаған жоқ па?
— Это случайно не про наш поезд объявили, что он отправляется?

Досым сабырлы түрде жауап берді:
Друг ответил спокойно:

— Жоқ, олар алдын ала ескертеді. Мен жолсеріктен сұрадым ғой — ол пойыз 15 минут тұрады деді.
— Да нет, они заранее предупреждают. Я же спросил у проводника — он сказал, что поезд будет стоять 15 минут.

Кенет мен пойыздың орнынан қозғалғанын көрдім.
И вдруг я увидел, как поезд тронулся с места.

— Тыңдашы, онда неге жүріп кетті? — деп алаңдап сұрадым.
— Слушай, а почему он тогда поехал? — тревожно спросил я.

Біз жүгірдік, бірақ кеш еді.
Мы побежали, но было уже поздно.

Ішімізде біреуіміз сасқалақтамай, таксишілерге жүгіріп барып, пойызды дала жолымен қуып жетуге келісті.
Один из нас не растерялся: подбежал к таксистам и договорился догнать поезд по степному бездорожью.

Ақшасын да біраз төлеуге тура келді.
Заплатить пришлось немало.

Біз далада бар жылдамдықпен, жүк тиеген фураларды басып озып келе жатқанда, көз алдымнан бүкіл өмірім өтті.
Пока мы мчались на полной скорости по степи, обгоняя загруженные фуры, перед моими глазами пронеслась вся жизнь.

Құдайға шүкір, біз келесі станцияға пойыздан бұрын жеттік!
Слава Богу, мы добрались до следующей станции раньше поезда!

Таксишіге де, сасып қалмай әрекет жасаған досыма да рахмет.
Спасибо таксисту и другу, который не растерялся.

📘 ГРАММАТИКА: «ҚОЗҒАЛҒАНЫН КӨРДІМ» — ЕТІСТІК + ҒАН + ТАБЫС СЕПТІК 🔽

📑 Пример из текста:
Кенет мен пойыздың орнынан қозғалғанын көрдім.
И вдруг я увидел, как поезд тронулся с места.

🔍 Что такое «қозғалғанын»?

Это Объектное придаточное с притяжательным окончанием (III лицо) в форме табыс септік (винительный падеж)

🧐 Разбор:
қозғал- — двигаться
-ған — есімше (прошедшее причастие)
-ы — тәуелдік жалғау (III лицо)
-н — табыс септік
📌 қозғалған + ы + н
→ қозғалғанын
→ то, что (он) двинулся

📌 Мен
пойыздың
қозғалғанын
көрдім 👇

Я
поезда
то, что он тронулся
увидел

📌 Почему используется табыс септік?
Потому что всё придаточное выступает как прямое дополнение.
Я увидел (что?)
→ қозғалғанын

📌 Где используется эта модель?
После глаголов:
көрдім — увидел
естідім — услышал
байқадым — заметил
сездім — почувствовал
білдім — узнал
түсіндім — понял

🧩 Примеры (III лицо):
Мен оның келгенін көрдім.
Я увидел, что он пришёл.

Біз олардың кеткенін естідік.
Мы услышали, что они ушли.

Ол баланың жылағанын байқады.
Он заметил, что ребёнок заплакал.

Мен пойыздың тоқтағанын сездім.
Я почувствовал, что поезд остановился.

📌 Личные формы (не только III лицо):

Если субъект — 1 или 2 лицо, меняется тәуелдік:

Мен сенің айтқаныңды түсіндім.
Я понял то, что ты сказал.

Разбор: айтқан + ың + ды
причастие + 2 лицо тәуелдік + табыс

Мен өзімнің қателескенімді білдім.
Я понял, что я ошибся.

қателескен + ім + ді
причастие + 1 лицо тәуелдік + табыс

📅 278-КҮН / 278-Й ДЕНЬ

🎧 БІР ҚҰЛАҚҚАП НЕГЕ ЕКЕНІ БЕЛГІСІЗ, ЕДЕНДЕ ЖАТЫР ЕКЕН
ОДИН НАУШНИК ПОЧЕМУ-ТО ЛЕЖАЛ НА ПОЛУ

📌 Глагол дня: көтеру — поднимать

Бұл күн Абайды көп әуреге салды.
Этот день доставил Абаю много хлопот.

Ол үйінде сәл демалып, содан кейін жұмыстарын жалғастыруды ұйғарды.
Он решил немного отдохнуть дома, а затем продолжить свои дела.

Үйге кіргенде, ол тумбочканың жанында бір сымсыз құлаққаптың еденде жатқанын байқады.
Зайдя домой, он заметил, что один беспроводной наушник лежит рядом с тумбочкой.

Абай оны еденнен көтеріп алып, кеше түнде екі құлаққапты да тумбочкаға қойғанын бірден есіне түсірді.
Абай поднял его с пола и сразу вспомнил, что положил оба наушника в тумбочку вчера ночью.

Шкафтың есігі де сәл ашық тұр екен.
Дверца шкафа тоже была слегка приоткрыта.

Демек, мұнда біреу болғаны анық.
Очевидно, кто-то здесь побывал.

Бірақ олар кім және менің пәтерімнен не іздеді?
Но кто и что они искали в моей квартире?

Әлде әлгі құпия флешканы ма?
Неужели ту самую секретную флешку?

Кіреберіске біреу кіріп, баспалдақпен жоғары көтеріле бастады.
В подъезд кто-то вошёл и начал подниматься по лестнице.

Енді мен не істеймін?
Что же мне теперь делать?

Абай балконға жүгіріп шығып, арғы жағына асып, төмен қарай асылып тұрды.
Абай выбежал на балкон, перелез на другую сторону и свесился вниз.

Жақсы болғаны — бар болғаны екінші қабат еді.
Хорошо, что это был всего лишь второй этаж.

Ол еппен секіріп түсіп, көрші аулаға қарай тез жүгіріп кетті.
Он ловко спрыгнул и быстро выбежал в соседний двор.

Артына қарағанда ешкімді байқамаған соң, жүгірісін жылдам жүріске ауыстырды.
Не заметив позади никого, он перешел с бега на быстрый шаг.

Ал егер мұның бәрі тек менің қиялым болса ше?
А что, если всё это лишь в моей голове?

Ал егер мен түнде құлаққапты өзім тумбочкаға дәл салмай қойған болсам ше?
А что, если ночью я сам положил наушник мимо тумбочки?

Жоқ, әзірге үйге қайта бармай-ақ қояйын.
Нет, я пока всё-таки не буду возвращаться домой.

Жолға жеткен соң, ол такси тоқтату үшін қолын көтерді.
Дойдя до дороги, он поднял руку, чтобы остановить такси.

📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «КӨТЕРУ» 🔽
(поднять, поднимать, повышать, выдерживать, терпеть, переносить)

🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)

мен көтеремін — я поднимаю / подниму
біз көтереміз — мы поднимаем
сен көтересің — ты поднимаешь
сендер көтересіңдер — вы поднимаете
Сіз көтересіз — Вы поднимаете
Сіздер көтересіздер — Вы поднимаете (мн.)
ол көтереді — он/она поднимает
олар көтереді — они поднимают

🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)

мен көтеріп жатырмын — я сейчас поднимаю
біз көтеріп жатырмыз
сен көтеріп жатырсың
сендер көтеріп жатырсыңдар
Сіз көтеріп жатырсыз
Сіздер көтеріп жатырсыздар
ол көтеріп жатыр
олар көтеріп жатыр

🧠 Формула: көтер + іп + жатыр + личное окончание

🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)

мен көтердім — я поднял
біз көтердік — мы подняли
сен көтердің
сендер көтердіңдер
Сіз көтердіңіз
Сіздер көтердіңіздер
ол көтерді
олар көтерді

🧠 Формула: көтер + ді/ды + личное окончание

🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее — очевидное)

мен көтергенмін — я поднимал (оказывается / когда-то)
біз көтергенбіз
сен көтергенсің
сендер көтергенсіңдер
Сіз көтергенсіз
Сіздер көтергенсіздер
ол көтерген
олар көтерген

🧠 Формула: көтер + ген + личное окончание

🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)

мен көтеріппін — оказывается, я поднял
біз көтеріппіз
сен көтеріпсің
сендер көтеріпсіңдер
Сіз көтеріпсіз
Сіздер көтеріпсіздер
ол көтеріпті
олар көтеріпті

🧠 Формула: көтер + іп + пын/ты

🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)

мен көтеретінмін — я обычно поднимал
біз көтеретінбіз
сен көтеретінсің
сендер көтеретінсіңдер
Сіз көтеретінсіз
Сіздер көтеретінсіздер
ол көтеретін
олар көтеретін

🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)

мен көтерермін — возможно, я подниму
біз көтерерміз
сен көтерерсің
сендер көтерерсіңдер
Сіз көтерерсіз
Сіздер көтерерсіздер
ол көтерер
олар көтерер

🔹 8. МАҚСАТТЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Будущее намерения)

мен көтермекпін — я намерен поднять
біз көтермекпіз
сен көтермексің
сендер көтермексіңдер
Сіз көтермексіз
Сіздер көтермексіздер
ол көтермек
олар көтермек

🔹 9. ШАРТТЫ РАЙ
(Условное наклонение)

мен көтерсем — если я подниму
біз көтерсек
сен көтерсең
сендер көтерсеңдер
Сіз көтерсеңіз
Сіздер көтерсеңіздер
ол көтерсе
олар көтерсе

🔹 10. БҰЙРЫҚ РАЙ
(Повелительное наклонение)

мен көтерейін — давай я подниму
біз көтерейік — давайте поднимем
сен көтер — подними
сендер көтеріңдер
Сіз көтеріңіз
Сіздер көтеріңіздер
ол көтерсін
олар көтерсін

🔹 11. ҚАЛАУ РАЙ
(Желательное наклонение)

менің көтергім келеді — я хочу поднять
біздің көтергіміз келеді
сенің көтергің келеді
сендердің көтергілерің келеді
Сіздің көтергіңіз келеді
Сіздердің көтергілеріңіз келеді
оның көтергісі келеді
олардың көтергілері келеді

🔹 12. ЕСІМШЕ (Причастие)

көтерген — который поднял
көтеретін — который поднимает / обычно поднимает
көтерер — который поднимет

🔹 13. КӨСЕМШЕ (Деепричастие)
көтеріп — подняв / поднимая
көтере — поднимая
көтергелі — с тех пор как начал поднимать

📅 279-КҮН / 279-Й ДЕНЬ

❄️ ҚЫС - ЗИМА

📌 Глагол дня: тоңу — мёрзнуть

Қыс келгенде ауа температурасы нөлден төмен түседі, су қатып, мұзға айналады, қар жауады, дала аппақ болып, ертегідегідей жарқырап кетеді.
Когда наступает зима, температура воздуха понижается ниже нуля, вода замерзает и превращается в лёд, выпадает снег, на улице всё становится белоснежным и сверкающим, как в сказке.

Адамдар тоңып қалмау үшін қалын шалбар, етік, кофта, күртеше, бас киім, қолғап киеді, мойынорағыш тағады.
Люди, чтобы не замёрзнуть, одевают тёплые штаны, сапоги, кофты, куртки, шапки, перчатки, шарфы.

Менің жұбайым қысты оның әсемдігі мен тазалығы үшін жақсы көреді, әрі қыста оның аллергиясы болмайды.
Моя супруга очень любит зиму за её красоту и свежесть, а ещё потому, что зимой у неё нет аллергии.

Алматы қаласында егер қыста дұрыс киінсең, онша суық емес.
В Алматы зимой относительно не холодно, если хорошо одеться.

Әйтеуір, бет тоңбайды.
Ну, по крайней мере, лицо не мёрзнет.

Ең қатал қыспен мен Астана қаласында жұмыс істеген кезде таныстым.
С самой суровой зимой я познакомился в Астане, когда работал там.

Мен бұрын желдің соншалықты суық әрі сүйектен өтетінін ойламаппын.
Я раньше не думал, что ветер может быть таким холодным и пронизывающим.

Есімде, бір кеште жұмыстан шығып келе жаттым, үстімде қалың киім, бетім толық мойынорағышпен оралған, тек екі көзім ғана көрініп тұрды.
Помню, я шёл вечером с работы, весь укутанный, лицо полностью было обмотано шарфом, и были видны только два глаза.

Бірақ көздерім де тоңып тұрды.
Но даже моим глазам было холодно.

Сонда мен, сірә, мұнда қалып тұрғым келмейтін шығар деп ойладым.
Тогда я подумал, что, пожалуй, не хотел бы здесь остаться жить.

Ал сіздің қалаңызда қыс қандай — қатал ма, әлде жұмсақ па?
А как в вашем городе, зима суровая или нет?

📘 ГРАММАТИКА: БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ (-ППЫН / -ППІН / -ППЫЗ / -ППІЗ / -ПТЫ / -ПТІ) 🔽
(Давнопрошедшее неочевидное время)

📑 Пример из текста:
Мен бұрын желдің соншалықты суық әрі сүйектен өтетінін ойламаппын.
Я раньше, оказывается, не думал, что ветер может быть таким холодным и пронизывающим.

🔍 Разбираем: ойламаппын
Бұрынғы өткен шақ — это форма прошедшего времени, которая:

✔️ обозначает действие в прошлом
✔️ выражает позднее осознание
✔️ передаёт оттенок неожиданности
✔️ часто переводится: «оказывается», «как выяснилось»
Говорящий сообщает факт, который он осознал позже.

🛠 Схема образования
Етістік түбірі + -іп / -ып / -п + жіктік жалғау

келу → кел + іп + пін → келіппін (как выяснилось, я пришёл)
бару → бар + ып + пыз → барыппыз (как выяснилось, мы сходили / мы, оказывается, ходили)
айту → айт + ып + сың → айтыпсың (оказывается, ты сказал)
келме + п + пін → келмеппін (как выяснилось, я не пришёл / оказывается, я не пришёл)
ойлама + п + пын → ойламаппын (как выяснилось, я не думал / я раньше не осознавал)

📌 Формы по лицам
Мен ұмытыппын
(оказалось, я забыл)
Сен ұмытыпсың
(оказалось, ты забыл)
Ол ұмытыпты
(оказалось, он/она забыл(а))
Біз ұмытыппыз
(выяснилось, что мы забыли)
Сендер ұмытыпсыңдар
(оказалось, вы забыли)
Олар ұмытыпты
(оказалось, они забыли)

🧩 Естественные примеры:
Мен кілтті үйде ұмытып кетіппін.
Я, оказывается, оставил ключи дома.

Біз уақытты дұрыс есептемеппіз.
Выяснилось, что мы неправильно рассчитали время.

Сен бәрін біліп жүріпсің.
Оказывается, ты всё это время всё знал.

Ол бұл жерде бұрын жұмыс істепті.
Оказалось, он раньше здесь работал.

Мен қыс Астанада мұншалықты суық болатынын білмеппін.
Я раньше не осознавал, что зима в Астане такая холодная.

📅 280-КҮН / 280-Й ДЕНЬ

🛷 БАЛАЛЫҚ ШАҒЫМДАҒЫ МҰЗДАН ЖАСАЛҒАН ТӨБЕ
ЛЕДЯНАЯ ГОРКА ИЗ МОЕГО ДЕТСТВА

📌 Глагол дня: сырғанау — катиться, скользить

Бала кезімде мен аязды жақсы көретінмін.
В детстве я любил мороз.

Аяздың арқасында қар аулада ұзақ жататын — қар атысып ойнауға, қамал тұрғызуға болатын.
Благодаря морозу снег долго лежал во дворе — можно было играть в снежки и строить крепости.

Көрші аулада еңістеу асфальт жол бар еді.
А ещё в соседнем дворе была асфальтированная дорожка со склоном.

Күн суытқанда сол жолға шелекпен су құятын, ал су бірден қатып, мұзға айналатын.
Когда становилось холодно, на неё наливали воду из ведёр, и вода моментально замерзала, превращаясь в лёд.

Бір шелек су құясың — екі-үш минуттан кейін ол қатып, жарқыраған мөлдір сырғанаққа айналады.
Выливаешь ведро воды — и через пару минут она застывает, превращаясь в сверкающую прозрачную поверхность.

Мұзды төбе бүкіл аула бойымен шамамен 50 метрге созылатын.
Горка тянулась через весь двор — примерно на 50 метров.

Барлық көрші ауладағы ұл-қыздар сол жерге сырғанауға жиналатын.
Со всех соседних дворов мальчишки и девчонки приходили туда кататься.

Кейде адам тым көп болғандықтан, сырғанау тіпті қауіпті еді, өйткені төмен қарай тоқтаусыз балалар ағылып сырғанап жататын.
Иногда из-за большого количества людей это было даже опасно, потому что вниз шёл непрекращающийся поток ребят.

Кейде бәрі бір топ болып, кейде «паровозик» болып сырғанайтынбыз.
Иногда съезжали целой толпой, а иногда паровозиком.

Бірде мен төбеден сырғанап келе жатқанмын, ал артымнан әлгі «паровозик» келе жатты.
Однажды я поехал с горки, а за мной — тот самый «паровозик».

Олар мені қағып кетті: мен құлап, басымды мұзға соқтым.
Они просто снесли меня: я упал и ударился головой об лёд.

Аздап миым сәл шайқалды.
Было небольшое сотрясение мозга.

Бақытыма орай, бәрі жақсы аяқталды.
К счастью, всё обошлось.

Бірақ содан кейін мен бәрімен бірге сырғанамауға тырысатын болдым.
Но после этого я старался не кататься вместе со всеми.

📘 ГРАММАТИКА: «БАҚЫТЫМА ОРАЙ» — «К СЧАСТЬЮ» 🔽

📑 Пример из текста:
Бақытыма орай, бәрі жақсы аяқталды.
К счастью, всё обошлось.

🔍 Разбираем «бақытыма орай»
бақытыма орай — к счастью
бақыт — счастье
-ы — притяжательная форма 3 лица (его/это счастье)
-ма — барыс септік (дательный падеж) → моему счастью
орай — случай, по случаю

👉 буквально:
«согласно моему счастью» «по случаю моего счастья»
→ к счастью
Чаще всего употребляется с формой в дательном падеже (–ға/ге/қа/ке).

📃 Некоторые выражения с «орай»
🔹 бақытыма орай — к счастью
🔹 өкінішке қарай — к сожалению (В отрицательных моментах используется не орай, а қарай)
🔹 ретіне орай — по случаю
🔹 қажетіне орай — по необходимости
🔹 мүмкіндігіне орай — в соответствии с возможностями
🔹 заңға орай — согласно закону

🧩 Примеры в предложениях:
Бақытыма орай, мен кешікпедім.
К счастью, я не опоздал.

Өкінішке қарай, ол келмеді.
К сожалению, он не пришёл.

Мүмкіндігіне орай шешім қабылдадық.
Мы приняли решение в соответствии с возможностями.