Казахский язык
Главная  Полезные материалы → Практика → Онлайн-Марафон, стр.10
            Разбор грамматики
Новые слова
 1 
 2 
 3 
Фразы
Анекдоты
Новостные видео
 1 
Диалоги из фильмов
 1 
 2 
 Kaizen метод
 1 
 2 
 3 
 4 
 5 
 6 
 7 
 8 
 9 
 10 
 11 
 12 
 13 
 14 
 15 
 16 
 17 
 18 
 19 
 20 
 21 
 22 
 23 
 24 
 Онлайн-Марафон
 1 
 2 
 3 
 4 
 5 
 6 
 7 
 8 
 9 
 10 
 Қаз 
 

Онлайн-Марафон: Казахский язык за год

Страница 10  (дни с 181 по 200)

Автор: Андрей Якубин   Телеграм-канал «Казахский язык за год»

📅 181-КҮН / 181-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

👀 БІЗ БІРДЕЙ ҚАРАП ТҰРМЫЗ, БІРАҚ ӘРТҮРЛІ НӘРСЕНІ КӨРЕМІЗ
МЫ СМОТРИМ ОДИНАКОВО, НО ВИДИМ РАЗНЫЕ ВЕЩИ

📌 Глагол дня: көру – видеть

Адамдардың көздері бірдей жұмыс істейді.
У всех людей глаза устроены одинаково.

Бірақ бір адамды шабыттандыратын фильм екіншісіне қызықсыз болып көрінуі мүмкін.
Но фильм, который вдохновляет одного человека, может показаться другому скучным.

Біреу жаңбырға қарап күлімдейді, өйткені таза ауаны жақсы көреді.
Один человек смотрит на дождь и улыбается, потому что любит свежий воздух.

Ал басқа біреу дәл сол сәтте ашуланады, себебі су болған киім мен кептелісті ойлайды.
А другой в этот же момент сердится, потому что думает о мокрой одежде и пробках.

Ғалымдар мұны былай түсіндіреді: көз тек камера сияқты сигналды жеткізеді.
Учёные объясняют это так: глаза только передают сигнал, как камера.

Ал шын мәнінде “нені көреміз” — оны ми шешеді.
А то, что мы на самом деле «видим», решает мозг.

Ми жаңа көріністі бұрын көрген нәрселерімізбен салыстырады, оған сол заттар туралы түсінігімізді, олар жөніндегі көзқарасымызды және сол жағдайға байланысты эмоцияларды қосады.
Мозг сравнивает новую картинку с тем, что мы видели раньше, добавляет наше понимание вещей, отношение к ним и эмоции из похожих ситуаций.

Соңында ми ақпаратты өңдеп, бізге дайын бейнені қайта жібереді.
В итоге мы видим картинку такой, какой ее нам передал мозг после обработки данных.

Сондықтан бірдей нәрсеге қарағанымен, әр адам өз дүниесін көреді — өзінің тәжірибесімен, білімімен және көңіл-күйімен боялған әлемін.
Поэтому, даже глядя на одно и то же, каждый человек видит свой собственный мир — мир, окрашенный его опытом, знаниями и настроением.

📘 ГРАММАТИКА: ЗНАЧЕНИЯ ГЛАГОЛА КӨРУ 🔽

🧐 Глагол көру — многозначный глагол, который охватывает зрение, восприятие, опыт, оценку, попытку действия и встречу.

1️⃣ КӨЗІМЕН КӨРУ — видеть глазами
Ұлы Москваны биіктер биігінен ғана түгел көруге болады. (Ғ. Мүсірепов)
Только с самых высоких точек можно увидеть всю Москву.

Әр адамның көру, есту сезімдері әртүрлі болады. (Ж. Аймауытов)
У всех людей разные зрительные и слуховые ощущения.

Көру өрісі тар екен.
Поле зрения оказалось узким.

Түк көрмеу.
Ничего не видеть.

2️⃣ ҚАРАУ, ТАМАШАЛАУ — смотреть намеренно
Көруге тым қашықтан, дағдыланған көзі ұдай… (С. Мәуленов)
Он привык смотреть даже издалека — глаз у него цепкий.

Көруге қызық базарын… (О. Шипин)
Чтобы посмотреть интересный базар…

Жүр, жаңа салған үйді көрейік.
Пойдём посмотрим новый дом.

Спектакль көру.
Смотреть спектакль.

Суреттерді көру.
Смотреть картины.

3️⃣ ТӘЖІРИБЕ, БАСЫНАН КЕШУ — пережить, испытать
Көруді қайта жазбаған, жалғадым солар арманын… (С. Жиенбаев)
Не переписав того, что видел, я продолжил их мечту…

Көрген күні.
Прожитая жизнь.

Қиындық көру.
Испытать трудности.

Жалғыздық көру.
Испытать одиночество.

Ол не көрмеді?
Чего он только не испытал?

Оның көрмегені жер астында.
Он пережил всё, что только можно.

4️⃣ ПАЙЫМДАУ, БАҒАЛАУ — считать, воспринимать, расценивать
Баланың тентектігін әкесінен көрді.
В шалости ребёнка он обвинил отца.

Жоғалған кітабыңды менен көрме.
Не подозревай меня в пропаже твоей книги.

Ар көру.
Считать позором.

Артық көру.
Считать излишним / считать лучшим.

Дос көру.
Считать другом.

Жақын көру.
Считать близким.

Жат көру.
Считать чужим.

Құп көру.
Одобрять.

Өзіне тең көру.
Считать равным себе.

5️⃣ СЫНАП КӨРУ — пробовать, попытаться
Айтып көру.
Попробовать рассказать.

Әңгіме жазып көру.
Попытаться написать рассказ.

Көтеріп көру.
Попробовать поднять.

Күшімізді сынап көрейік.
Давайте попробуем свои силы.

Пернені басып көру.
Попробовать нажать клавишу.

6️⃣ КЕЗДЕСУ, ЖОЛЫҒУ — увидеться, встретиться
Аман бол өзің! …
Өзіңді бүгін көру де қиын көзбенен. (С. Жиенбаев)

Сегодня даже увидеть тебя трудно.

Бір көру арман болды.
Увидеть хотя бы раз стало мечтой.

Мен әкеңнің көзін көргенмін.
Я видел твоего отца при жизни.

Көзін көрген.
Видевший при жизни; знавший.

7️⃣ ИДИОМЫ И ОСОБЫЕ ГРАММАТИЧЕСКИЕ ФОРМЫ
Көре тұра түк көрмегендей.
Хотя видел — сделал вид, будто ничего не видел.

Көрген жерден…
Сразу, как увидел…

Көре алмау.
Завидовать.

Көре алмаушылық.
Завистливость.

Көр де тұр.
Вот увидишь.

Көрмес түйені де көрмес.
Кто не хочет видеть — и верблюда не увидит.

Көрер күн.
Будущее.

Көрер таңды көзден атқызу.
Не смыкать глаз всю ночь.


📅 182-КҮН / 182-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🔐 ОРНЫМЫЗДАН ТҰРМАЙ-АҚ КІРЕМІЗ ДЕ, ШЫҒАМЫЗ ДА.
ВХОДИМ И ВЫХОДИМ, НЕ ВСТАВАЯ С МЕСТА.

📌 Глагол дня: кіру – входить

Бұрын біз бір жерге көбіне тек есік арқылы ғана кіріп-шығатынбыз.
Раньше мы входили и выходили и в основном только через дверь.

Ал қазір күні бойы отырған жерімізде отырып-ақ бір жерге кіре береміз.
А сейчас мы можем целый день сидеть на месте и постоянно куда-то входить.

Компьютерді қосып, поштамызға кіреміз, хаттарды тексереміз.
Мы включаем компьютер и входим в свою почту, проверяем письма.

Содан кейін банк қосымшасына кіріп, ақшаның қайдан түскенін қараймыз.
Потом входим в банковское приложение и проверяем, откуда пришёл перевод денег.

Достарға, туыстарға немесе әріптестерге жауап беру немесе хабар жазу үшін ватсап не телеграмды ашамыз.
Чтобы ответить или написать сообщение друзьям, родственникам или сотрудникам, мы открываем ватсап или телеграм.

Логин мен құпиясөз талап етпейтін бағдарламалар мен қосымшалар кірусіз, яғни авторизациясыз ашылады.
Программы и приложения, которые не требуют логин и пароль, открываются без входа, то есть без авторизации.

Ал логин мен құпиясөз керек жерлерде біз әуелі кіреміз, содан кейін ғана қолданамыз.
А там, где требуется логин и пароль, мы сначала входим, а потом пользуемся.

Бұл көбіне жеке кабинеті бар түрлі сайттар немесе қосымшалар.
В основном это различные сайты, у которых есть личный кабинет, или приложения.

Онлайн мектеп күнделігінен бастап электронды үкіметтен құжат алуға дейін жүздеген виртуалды кабинеттер бар.
Сотни виртуальных кабинетов, начиная от школьного онлайн-дневника и заканчивая получением документов в электронном правительстве.

Барлығына логин мен құпиясөз қажет.
И везде требуется логин и пароль.

Ең бастысы — осы құпиясөздердің бәрін жоғалтып алмау.
Главное — не потерять все эти пароли.

📘 ГРАММАТИКА: КОНСТРУКЦИЯ «ОТ … И ДО» 🔽

📑 Пример из текста:
Онлайн мектеп күнделігінен бастап электронды үкіметтен құжат алуға дейін жүздеген виртуалды кабинеттер бар.
Сотни виртуальных кабинетов — от школьного онлайн-дневника до получения документов в электронном правительстве.

🔍 Разбираем: «бастап … дейін».

📝 Бастап … дейін — конструкция, показывающая начало и конец промежутка.
Первый элемент стоит чаще всего в исходном падеже (-дан/-ден/-тан/-тен), второй — перед «дейін», иногда в направлении (-ға/-ге), иногда в именительном, в зависимости от слова.

👉 Значения:
- от … до …
- начиная от … и заканчивая …
🛠 [Сөз + -ден/-дан] + бастап + [сөз + дейін]

1️⃣ бастап … дейін
– Қарапайым сұрақтардан бастап күрделі мәселелерге дейін талқылаймыз.
Обсуждаем всё — от простых вопросов до сложных проблем.

2️⃣ —ден … –ге дейін
Только падежами, без «бастап».

– Таңғы бестен кешкі жетіге дейін жұмыс істедім.
Работал с пяти утра до семи вечера.

3️⃣ —ден бері
С какого-то момента по сей день.

– 2020 жылдан бері осы компанияда істеймін.
С 2020 года работаю в этой компании.

4️⃣ —ден … –ге шейін
Разговорный вариант «дейін».

– Баладан үлкенге шейін бәрі келді.
Пришли все — от младших до старших.

🧩 Еще примеры:
Таңғы жетіден бастап түске дейін бос емеспін.
С семи утра до обеда я занят.

Қаланың шетінен бастап орталығына дейін кептеліс бар.
Пробки — от окраины до самого центра.

Балалардан бастап қарттарға дейін бәріне көмек көрсетілді.
Помощь оказали всем — от детей до пожилых.

Таңертеңгі жоспарлаудан бастап кешкі есепке дейін уақыт толы.
Весь день заполнен — от утреннего планирования до вечернего отчёта.


📅 183-КҮН / 183-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🚪 ОФИС ЖАБЫЛДЫ, МЕНІ ОТБАСЫЛЫҚ ДЕМАЛЫС КҮТІП ТҰР
ОФИС ЗАКРЫТ, СЕМЕЙНЫЕ ВЫХОДНЫЕ ЖДУТ МЕНЯ

📌 Глагол дня: жабу – закрывать

Жұма күні кешке терезені жауып, ноутбукті өшіріп, киініп, шығып, кеңсе есігін кілтпен құлыптадым.
В пятницу вечером я закрыл окно, выключил ноутбук, оделся, вышел и закрыл дверь офиса на ключ.

Кеңсеге дүйсенбі күні ораламын.
Вернусь в офис в понедельник.

Сол кеште менімен бірге бүкіл әлемде миллиондаған адамдар өз кеңсесін жапты.
Вместе со мной в этот вечер по всему миру закрыли свои офисы миллионы других людей.

Үйде мені отбасым күтіп тұр.
Дома меня ждёт семья.

Осы демалыста үйдегілерге гамбургер дайындап беремін деп уәде еттім.
На этих выходных я обещал приготовить домашние бургеры.

Қаншалықты жақсы шығатынын білмеймін, бірақ отбасым бұл идеяға келісіп қойды, сондықтан кері шегінетін жол жоқ — тек алға.
Я не знаю, насколько хорошо у меня это получится, но семья уже согласилась на эту идею, поэтому дорога назад закрыта — только вперёд.

Бургер дайындау үшін базарға барып, ет, арнайы тоқаштар және басқа да қажетті өнімдерді аламын.
Для приготовления бургеров я поеду на базар за мясом, специальными булочками и другими ингредиентами.

Ал осы демалыста тағы да кітап оқығым келеді.
А ещё в эти выходные я хочу почитать книгу.

Қазақ тілін жарты жыл бойы қарқынды оқығаннан кейін мен қазақша оқудан ләззат ала бастадым.
Через полгода интенсивных занятий казахским языком я стал испытывать удовольствие от чтения на казахском.

Қазақ тіліндегі ең алғашқы кітабымды оқып бітіріп, жауып қойған сәтте сіздермен міндетті түрде бөлісемін.
Когда прочитаю первую книгу на казахском и закрою её, обязательно поделюсь с вами прочитанным.

Ал сіздердің қандай жоспарларыңыз бар?
А у вас какие планы?

📘 ГРАММАТИКА: МНОЖЕСТВО, БОЛЬШОЕ КОЛИЧЕСТВО –ДАҒАН / –ДЕГЕН / –ТАҒАН / –ТЕГЕН 🔽

📑 Пример из текста: Сол кеште менімен бірге бүкіл әлемде миллиондаған адамдар өз кеңсесін жапты.
Вместе со мной в этот вечер по всему миру закрыли свои офисы миллионы других людей.

📝 Суффиксы –даған / –деген / –таған / –теген образуют слова, которые означают:
• очень много
• множество, масса
• приблизительное количество
• длительность (много дней, много лет)
• массовость, группировку

Миллиондаған = миллионы,
🛠 Основа + суффикс = значение множества

• он (десять) → ондаған (десятки)
• жүз (сто) → жүздеген (сотни)
• мың (тысяча) → мыңдаған (тысячи)
• миллион (миллион) → миллиондаған (миллионы)
• күн (день) → күндеген (много дней)
• жыл (год) → жылдаған (много лет)
• қап (мешок; переносно: масса) → қаптаған (множество, тучи)

🧩 Примеры:
Ондаған бала саябақта ойнап жүр.
Десятки детей играют в парке.

Жүздеген адам концертке жиналды.
Сотни людей собрались на концерт.

Мыңдаған турист Алматыға келді.
Тысячи туристов приехали в Алматы.

Миллиондаған адам фильмді көрді.
Миллионы людей посмотрели фильм.

Миллиардтаған жұлдыз аспанды жарықтандырады.
Миллиарды звёзд освещают небо.

Қаптаған маса кешке мазаны алды.
Тучи комаров вечером надоедали.

Топтаған халық алаңға ағылды.
Толпы людей направились на площадь.

Жылдаған тәжірибе өз жемісін берді.
Многолетний опыт дал результат.

Күндеген жаңбыр жолды шайып кетті.
Многодневный дождь размывал дорогу.


📅 184-КҮН / 184-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🍔 ҮЙДЕ БУРГЕР ДАЙЫНДАЙМЫЗ
ГОТОВИМ БУРГЕР ДОМА

📌 Глагол дня: кесу – резать

80/20 майлылығы бар тартылған ет аламыз, ештеңе қоспаймыз — тек тұз бен қара бұрыш.
Берем фарш с жирностью 80/20, без добавок — только соль и черный перец.

Котлетке тұзды қуырар алдында ғана себеміз.
Котлету будем солить перед жаркой.

Котлетті тоқаштан сәл үлкен етіп жасап, ортасына кішкентай ойық басамыз — көтерілмеуі үшін.
Делаем котлету чуть больше булки и в центре делаем небольшое углубление, чтобы котлета не вздувалась.

Грильді немесе пешті 180 градусқа дейін қыздырамыз.
Гриль или духовку разогреваем до 180 градусов.

Котлетті әр жағынан 3–5 минут қызартып, шырынды болып піскенше қуырамыз.
Котлету жарим 3–5 минут с каждой стороны до румяного сочного состояния.

Аударғаннан кейін үстіне Чеддар ірімшігін қоямыз да, еріту үшін қақпақпен жабамыз.
После кладем Cheddar и накрываем крышкой, чтобы сыр расплавился.

Тоқаштарды сары маймен майлап, табада немесе грильде қыздырып қуырамыз.
Булки смазываем сливочным маслом и поджариваем на сковороде или гриле.

Жасыл жапырақты салатты дайындаймыз, қызанақты жұқа тілімдерге кесіп, бургерге екі тілім саламыз.
Готовим листовой зелёный салат, помидор разрезаем на тонкие ломтики, кладём по 2 в бургер.

Қызыл пиязды жұқа етіп тураймыз, маринадталған қиярды да кесіп қосамыз.
Красный лук нарезаем тонкими слайсами, нарезаем маринованные огурцы.

Тұздық үшін майонез бен кетчупты немесе майонез бен дижон қышасын араластыруға болады.
Соус можно приготовить, смешав майонез с кетчупом либо майонез с дижонской горчицей.

Бургерді жинау реті: төменгі тоқаш, тұздық, салат, қызанақ, пияз, қияр, ірімшігі бар котлет, үстіңгі тоқаш.
Собираем наш бургер: нижняя булка, соус, салат, помидор, лук, огурец, котлета с сыром, верхняя булка.

📘 ГРАММАТИКА: –ғанша / –генше / –қанша / –кенше 🔽

📑 Пример из текста:
Котлетті піскенше қуырамыз.
Жарим котлету, пока она не приготовится.

🔍 Что разбираем: піскенше

📝 Эта форма показывает границу или предел действия во времени.–ша/–ше, присоединённое к причастию прошедшего времени (есімше: –ған/–ген/–қан/–кен), образует форму, которая обозначает:
✔️ действие, продолжающееся до определённого момента,
✔️ временной предел,

🛠 Основа + –ған/–ген/–қан/–кен + ша/ше
👉 Берём глагол:
піс — готовиться
👉 Делаем есімше (причастие прошедшего времени):
піскен — приготовленный
👉 Добавляем –ше:
піскенше — пока не приготовится

🧩 Примеры: Күн шыққанша күттік.
Ждали, пока не взошло солнце.

Суығанша ішпе.
Не пей, пока не остынет.

Жаңбыр басылғанша тоқтадық.
Остановились, пока дождь не закончился.

Келгенше күтіп отыр.
Жди, пока он не придёт.

📌 Похожие конструкции:
–ғанша / –генше / –қанша / –кенше — самый разговорный и естественный вариант.
–ғанға дейін — более книжно и формально.
–ғанша дейін — разговорное усиление.


📅 185-КҮН / 185-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤝 МӘДИБЕКПЕН ТАНЫСУ: ОРЫС ЖӘНЕ ҚАЗАҚ ТІЛДЕРІНДЕГІ ТІЛ АЛМАСУ
ЗНАКОМСТВО С МАДИБЕКОМ: ОБМЕН РУССКИМ И КАЗАХСКИМ ЯЗЫКАМИ

📌 Глагол дня: танысу – знакомиться

Жақында мен бір адаммен таныстым, оның аты — Мәдибек.
Недавно я познакомился с одним человеком, его зовут Мадибек.

Ол қазақ тілі чатына кіріп, қазақ тілін үйренуге көмектескісі келетінін, ал соның орнына орыс тілін үйренуге көмек сұрайтынын жазды.
Он зашёл к нам в чат казахского языка и написал, что хотел бы помочь с изучением казахского взамен на помощь в изучении русского.

Мен оған бұл маған қызықты екенін айттым.
Я ответил ему, что мне это интересно.

Біз сол күні-ақ кездесуге келістік, бейнеқоңырау арқылы сөйлесіп, алдымен танысып алдық.
Мы договорились о встрече в тот же день, созвонились по видеосвязи и сначала просто познакомились.

Алғашқы күнді біз орыс тіліне арнадық.
Первый день мы решили посвятить русскому языку.

Мәдибек өз жайында, оқуы туралы айтты, мен тыңдап, түзетіп, кей сөйлемдерді орысша қалай дұрыс айтуға болатынын ұсындым.
Мадибек рассказывал о себе, об учебе, я слушал, корректировал и предлагал варианты, как лучше сказать по-русски.

Екінші күні біз қазақша сөйлестік, енді мені ол түзетіп отырды.
На второй день мы разговаривали на казахском, и теперь он уже исправлял меня.

Менің ойымша, тіл үйренудің ең тиімді жолдарының бірі — сол тілдің тасымалдаушысын тауып, онымен үнемі сөйлесу.
На мой взгляд, это один из самых эффективных способов изучения языка — найти его носителя и постоянно общаться с ним.

Бүгін бізде тағы орыс тіліндегі кездесу болады.
Сегодня у нас будет встреча на русском языке.

Бұл таныстық ұзақ әрі нәтижелі қарым-қатынасқа ұласады деп үміттенемін.
Надеюсь, это знакомство перерастёт в долгое и плодотворное общение.

📘 ГРАММАТИКА: «Соның орнына» — вместо этого 🔽

📑 Предложение из текста:
…қазақ тілін үйренуге көмектескісі келетінін, ал соның орнына орыс тілін үйренуге көмек сұрайтынын жазды.
…хотел помочь с изучением казахского, а вместо этого просил помощи в изучении русского.

🔍 Что разбираем: соның орнына

📝 Соның орнына — устойчивая конструкция, которая означает:
✔️ вместо этого
✔️ взамен
✔️ не Х, а Y
✔️ замена действия / плана / ожидания

👉 Используется, когда одно действие замещает или подменяет другое.

🛠 Фраза состоит из:
🔹 сол — тот, это
🔹 оның → соның — родительный падеж (этого)
🔹 орны — место
🔹 –на — дательный падеж (на его место)

сол → соның + орны + -на = соның орнына → «вместо этого»
дословно: на место этого → вместо этого

🧩 Примеры:
Ол келген жоқ, соның орнына хабарлама жіберді.
Он не пришёл — вместо этого отправил сообщение.

Уақытты босқа өткізбей, соның орнына бірдеңе үйренсеңші.
Не трать время зря — вместо этого выучи что-нибудь.

Жиналыс болмай қалды, соның орнына онлайн талқылау өтеді.
Встреча не состоится, вместо неё будет онлайн-обсуждение.

Ашуланғанша, соның орнына сабыр сақта.
Вместо того чтобы злиться — прояви терпение.

Бүгін демалмай, соның орнына жұмыс істедім.
Сегодня я не отдыхал — вместо этого работал.

📌 Часто используемые выражения:
Оның орнына - вместо него / вместо неё.
Менің орныма / сенің орныңа / біздің орнымызға - вместо меня / вместо тебя / вместо нас.
Х орнына Y - «вместо Х — Y».
Соның орнына - вместо этого.


📅 186-КҮН / 186-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

😂 МЕН ТҮСІНДІМ: БІЗГЕ КҮН САЙЫН КӨБІРЕК КҮЛУ КЕРЕК.
Я ПОНЯЛ, НАМ ПОРА БОЛЬШЕ СМЕЯТЬСЯ КАЖДЫЙ ДЕНЬ.

📌 Глагол дня: күлу – смеяться

Күлкі өмірді ұзартады дейді.
Говорят, что смех продлевает жизнь.

Бұл қаншалықты шындық екенін білмеймін, бірақ көңіл-күйді жаманнан жақсыға өзгертуге көмектетіні рас.
Я не знаю, насколько это правда, но что он помогает изменить настроение с плохого на хорошее — это факт.

Көңілсіз болып отырасың, сосын біреу әзіл айтып немесе біртүрлі нәрсе жасап қояды.
Сидишь такой унылый, и кто-то начинает шутить или выдаёт что-то нелепое.

Сен күле бастайсың, сол сәтте бүкіл әлем сәл жарығырақ болып кеткендей болады.
Ты начинаешь смеяться, и в этот момент будто весь мир становится чуточку светлее.

Мәселелерді ұмытып қаласың, ал кейін есіңе түсіргенде, олар сені бұрынғыдай қатты мазаламайды.
Ты забываешь о проблемах, а потом, когда вспоминаешь, они тебя уже меньше беспокоят.

Сондай-ақ жақсы көңіл күй адамның тезірек сауығуына көмектетіні, ал керісінше, күйзеліс пен жүйкенің шаршауы денсаулықты нашарлататыны дәлелденген.
Также доказано, что хорошее настроение помогает человеку быстрее выздороветь, а стресс и нервное состояние, наоборот, портят здоровье.

Сенбесеңіздер — дәрігерлерден сұраңыздар.
Если не верите — спросите врачей.

Қорытындылай келе, күлу — өте пайдалы екен, достар!
В итоге мы имеем, что смеяться невероятно полезно, друзья!

Білмеймін, сіздер қалайсыздар, бірақ мен енді көбірек күлуге шешім қабылдадым.
Я не знаю, как вы, но я теперь решил побольше смеяться.

Қалай? Өзім де білмеймін.
Как? Не знаю.

Мүмкін, қазақша анекдоттар жариялай бастармын.
Может, начну публиковать анекдоты на казахском языке.

📘 ГРАММАТИКА: ФОРМЫ –А/–Е/–Й КЕЛЕ / БАРА / ЖҮРЕ 🔽

📑 Пример из текста:
Қорытындылай келе, күлу — өте пайдалы екен, достар!
В итоге мы приходим к тому, что смеяться невероятно полезно, друзья!

🔍 Что разбираем: Қорытындылай келе

📝 Формы –а/–е/–й + келе / бара / жүре — это сложные деепричастные формы, в которых вспомогательные глаголы:
👉 келе — передаёт значение постепенного приближения к выводу или новой мысли.
👉 бара — передаёт значение постепенного развития, усиления или движения вперёд.
👉 жүре — передаёт значение регулярного повтора, формирования навыка или длительного процесса
📌 Общее значение этих форм — “делая что-то постепенно / по мере того, как действие продолжается”.

📌 Эти формы выражают:
- процесс (действие не завершено)
- постепенный переход
- развитие или усиление
- выведение итоговой мысли (келе)
- формирование навыка (жүре)
- динамику изменения (бара)

🛠 Глагольная основа + –а / –е / –й (деепричастие) + келе / бара / жүре
✅ қорытындылау (делать вывод) → қорытындылай келе (подводя итог / делая вывод / приходя к выводу)
✅ өсу (расти) → өсе бара (по мере роста / постепенно увеличиваясь / двигаясь к росту)
✅ үйрену (учиться, привыкать) → үйрене жүре (учась со временем / постепенно привыкая / двигаясь обучаясь)

🧩 Примеры в предложениях:
Айта келе, ол негізгі ойға тоқталды.
Постепенно развивая мысль, он перешёл к главной идее.

Талдай келе, дұрыс шешімге келдік.
Анализируя, мы пришли к правильному решению.

Уақыт өте келе, бұл әдет қалыптасады.
Со временем эта привычка формируется.

Өсе бара, адам жауапкершілікті көбірек сезінеді.
По мере взросления человек чувствует всё больше ответственности.

Арта бара, тапсырма күрделене түседі.
По мере увеличения объёма задание усложняется.

Күндер өте бара, ауа райы суыта түседі.
По мере того как проходят дни, погода постепенно холодает.

Оқи бара, бұл тақырып түсінікті бола бастайды.
Чем больше читаешь, тем понятнее становится тема.

Сөйлей жүре, тілді үйренесің.
Регулярно говоря, постепенно выучишь язык.

Үйрене жүре, ол жақсы маман болды.
Постепенно обучаясь, он стал хорошим специалистом.

Жаза жүре, жазу дағдысы қалыптасады.
При регулярной письменной практике формируется навык письма.

Жұмыс істей жүре, жаңа адамдармен танысасың.
Работая регулярно, знакомишься с новыми людьми.


📅 187-КҮН / 187-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤧 НЕЛІКТЕН БІЗ ТҮШКІРЕМІЗ?
ПОЧЕМУ МЫ ЧИХАЕМ?

📌 Глагол дня: түшкіру – чихать

Түшкіру — ағзаның табиғи қорғаныс механизмі.
Чихание — естественный защитный механизм.

Осылай ағза мұрынның шырышты қабығын қауіпті болып көрінген бөлшектерден тазартады: тыныс жолдарынан шаңды және басқа тітіркендіргіштерді шығарып тастайды.
Так организм очищает слизистую носа от частиц, которые кажутся опасными: удаляет из дыхательных путей пыль и другие раздражители.

Түшкірген кезде ауа жылдамдығы 150 (жүз елу) км/сағ (шақырым сағатқа) жетеді, ал бүкіл дененің бұлшықеттері — бастан аяққа дейін — жиырылады.
Скорость воздуха при чихании достигает 150 км/ч, при этом сокращаются мышцы всего тела — от головы до пят.

Түшкірудің негізгі себептері:
Основные причины чихания:

Аллерген бөлшектері тыныс жолына түскен кезде пайда болатын аллергиялық серпіліс.
Аллергическая реакция, когда в дыхательные пути попадают частицы аллергена.

Жұқпаның шырышты қабыққа түсуі (сондықтан түшкіру көбіне вирустық ауруларға тән).
Попадание инфекции на слизистую (поэтому чихание часто сопровождает вирусные болезни).

Мұрынның механикалық тітіркенуі (мысалы, түк түскенде немесе түтін жұтқанда).
Механическое раздражение носа (например, пушинка или вдыхание дыма).

Ерекше себептер де бар: кейбір адамдар жарыққа қарағанда немесе тойып тамақтанғаннан кейін түшкіреді.
Есть и особые причины: некоторые люди чихают от яркого света или после плотного обеда.

Оларда жүйке талшықтары миға жалған дабыл сигналын жіберетіндей болып құрылған.
У них нервные волокна устроены так, что посылают в мозг ложный сигнал тревоги.

📘 ФОРМА ВРЕМЕНИ И УСЛОВИЯ –ҒАНДА / –ГЕНДЕ / –ҚАНДА / –КЕНДЕ 🔽

📑 Примеры из текста:
түк түскенде — когда попадает пушинка
түтін жұтқанда — когда вдыхаешь дым
жарыққа қарағанда — когда смотришь на свет

📝 Форма –ғанда / –генде / –қанда / –кенде образуется от глагольного причастия и используется для выражения:
👉 времени — когда происходит действие;
👉 условия — при каком условии происходит другое действие.

📌 Она вводит придаточные предложения и переводится как
«когда…», «если…», «как только…».

🔹 3. Схема построения (компактно)
🛠 ОСНОВА ГЛАГОЛА + –ҒАН / –ГЕН / –ҚАН / –КЕН + –ДА / –ДЕ

жұту → жұт + қан + да = жұтқанда — когда вдыхаешь
түсу → түс + кен + де = түскенде — когда попадает
қарау → қара + ған + да = қарағанда — когда смотришь

📖 Значение:
✔️ 1) Время «когда…»

Ол келгенде бәрі басталды.
Когда он пришёл, всё началось.

✔️ 2) Условие «если…», «когда вдруг…»

Үйге кіргенде жарық жанды.
Когда вошёл в дом, свет включился.

✔️ 3) Повторяющееся действие «каждый раз, когда…»

Қараңғы болғанда балалар үйге қайтады.
Когда темнеет, дети возвращаются домой.

🧩 Примеры в предложениях:
Біреу қоңырау соққанда, итім үре бастайды.
Когда кто-то звонит, моя собака начинает лаять.

Жел баяулағанда, өзен толқыны тынады.
Когда ветер стихает, волны на реке успокаиваются.

Күн шыққанда, тау бөктері жарқырайды.
Когда восходит солнце, склон горы сияет.

Құжаттарды тапсырғанда жеке куәлік көрсету қажет.
При сдаче документов необходимо предъявить удостоверение личности.

Жарыққа қарағанда кейбір адамдар түшкіреді.
Когда смотрят на свет, некоторые люди чихают.


📅 188-КҮН / 188-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

📈 ӨЗ ДАМУЫҢДЫ ҚАЛАЙ ТОҚТАТПАУ КЕРЕК
КАК НЕ ОСТАНАВЛИВАТЬСЯ В СВОЁМ РАЗВИТИИ

📌 Глагол дня: тоқтау – останавливаться

Адам әрқашан қозғалыста болады.
Человек всегда находится в движении.

Біз дүниеге келгенде, тамақтануға, тұруға көмектесетін, қозғалу мен алғашқы сөздерді үйрететін ата-анамыз болады.
Когда мы рождаемся, нам помогают наши родители есть, вставать, учат двигаться и говорить первые слова.

Кейін балабақшада, мектепте және университетте оларға мұғалімдер қосылып, бізді үнемі бірдеңе оқуға мәжбүрлейді.
Потом в детском садике, школе и университете к ним на помощь приходят учителя, которые нас постоянно заставляют что-то учить.

Оқуды аяқтағаннан кейін біз жұмыс табамыз, онда үнемі бір нәрсені талап ететін бастық болады.
После учёбы мы находим работу, где есть начальник, который постоянно что-то требует.

Біз сұранысқа ие маман болып, жақсы жалақы ала бастағанда, тоқтап қалатын сәт тууы мүмкін.
Когда мы становимся востребованными специалистами и начинаем получать хорошую зарплату, может прийти момент остановки.

Ешкім ештеңе талап етпесе және біз өзіміз жаңа мақсаттар қоймасақ, дамуымыз тоқтап қалуы мүмкін.
Когда никто ничего не требует и мы сами не ставим новых целей, наше развитие может остановиться.

Бірақ біз әрқашан бір нәрсені есте ұстауымыз керек.
Но нам всегда важно помнить одну вещь.

Егер мен дәл қазір ештеңеге ұмтылмасам, менің дамуым тоқтап, қозғалыс кері бағытқа айналады.
Если я сейчас ни к чему не стремлюсь, моё развитие остановилось, и движение пошло в обратную сторону.

Егер мақсатқа жетіп тоқтап қалғыңыз келмесе, әрдайым жаңа мақсат қойыңыз, тіпті бастығыңыз болмаса да!
Если вы не хотите останавливаться, достигнув цели, всегда ставьте новую, даже если у вас нет начальника!

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ТОҚТАУ» по временам и лицам 🔽

📝 Глагол тоқтау означает «останавливаться, остановиться» (машина остановилась, человек остановился, работа остановилась и т.д.).

Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
(останавливаюсь / буду останавливаться / остановлюсь)

Мен тоқтаймын / тоқтамаймын / тоқтаймын ба?
Сен тоқтайсың / тоқтамайсың / тоқтайсың ба?
Сіз тоқтайсыз / тоқтамайсыз / тоқтайсыз ба?
Біз тоқтаймыз / тоқтамаймыз / тоқтаймыз ба?
Сендер тоқтайсыңдар / тоқтамайсыңдар / тоқтайсыңдар ма?
Сіздер тоқтайсыздар / тоқтамайсыздар / тоқтайсыздар ма?
Ол тоқтайды / тоқтамайды / тоқтай ма?
Олар тоқтайды / тоқтамайды / тоқтай ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
(сейчас останавливаюсь / в процессе остановки)

Мен тоқтап жатырмын / тоқтап жатқан жоқпын / тоқтап жатырмын ба?
Сен тоқтап жатырсың / тоқтап жатқан жоқсың / тоқтап жатырсың ба?
Сіз тоқтап жатырсыз / тоқтап жатқан жоқсыз / тоқтап жатырсыз ба?
Біз тоқтап жатырмыз / тоқтап жатқан жоқпыз / тоқтап жатырмыз ба?
Сендер тоқтап жатырсыңдар / тоқтап жатқан жоқсыңдар / тоқтап жатырсыңдар ма?
Сіздер тоқтап жатырсыздар / тоқтап жатқан жоқсыздар / тоқтап жатырсыздар ма?
Ол тоқтап жатыр / тоқтап жатқан жоқ / тоқтап жатыр ма?
Олар тоқтап жатыр / тоқтап жатқан жоқ / тоқтап жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
(остановился / остановились)

Мен тоқтадым / тоқтаған жоқпын / тоқтадым ба?
Сен тоқтадың / тоқтаған жоқсың / тоқтадың ба?
Сіз тоқтадыңыз / тоқтаған жоқсыз / тоқтадыңыз ба?
Біз тоқтадық / тоқтаған жоқпыз / тоқтадық па?
Сендер тоқтадыңдар / тоқтаған жоқсыңдар / тоқтадыңдар ма?
Сіздер тоқтадыңыздар / тоқтаған жоқсыздар / тоқтадыңыздар ма?
Ол тоқтады / тоқтаған жоқ / тоқтады ма?
Олар тоқтады / тоқтаған жоқ / тоқтады ма?

📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЛАГОЛА
📄 Страдательный залог (ырықсыз етіс)
Суффиксы: –л, –ыл, –іл, –ын, –ін, –н
тоқталу — быть остановленным, остановиться (само)

Мысалы:
Жоба уақытша тоқтатылды — Проект был временно остановлен.

📄 Каузатив (себептес етіс)
Суффиксы: –т, –қыз, –кіз, –ғыз, –гіз

тоқтату — остановить (кого-то / что-то), заставить остановиться
тоқтатқызу — заставить кого-то остановить (ещё более каузативная форма)

Мысалы:
Полиция көлікті тоқтатты — Полиция остановила машину.
Мен оны тоқтатқыздым — Я велел остановить его.


📅 189-КҮН / 189-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

❤️ МЕН ҮШІН ҚАМҚОРЛЫҚ НЕНІ БІЛДІРЕДІ?
ЧТО ЗНАЧИТ ЗАБОТА ЛИЧНО ДЛЯ МЕНЯ?

📌 Глагол дня: қамқорлық жасау, қамқор болу – заботиться

Адам өміріндегі ең маңызды нәрсе — отбасы.
Самое важное в жизни человека — семья.

Бұл — нағыз достық туатын және шынайы құндылықтар қалыптасатын орын.
Это место, где рождается настоящая дружба и формируются истинные ценности.

Біз отбасы үшін еңбек етеміз, әрі өміріміздің ең жақсы сәттері дәл солармен байланысты.
Мы работаем ради семьи, и лучшие моменты нашей жизни связаны именно с ней.

Әр адамның басты міндеті — жақындарына қамқор болу.
Главная задача каждого человека — заботиться о своих близких.

Ал қамқорлық деген не?
А что значит забота?

Бұл — эмоциялық қолдаудан бастап, маңызды істерді бірге атқаруға дейінгі көптеген әрекеттерді қамтитын үлкен ұғым.
Сюда входит многое, от эмоциональной поддержки до совместной работы над чем-то важным.

Біз біреуге қамқор болғанда, оның көңіл күйіне, ісіне, қызығушылықтарына мән береміз.
Когда мы заботимся, мы интересуемся настроением человека, его делами, увлечениями.

Егер оның жағдайы нашар екенін көрсек, оған жеңіл болу үшін бәрін жасауға тырысамыз.
Если видим, что ему плохо, стараемся сделать всё, чтобы ему стало легче.

Алдыңғы күні жұмыстан кеш келіп, демалғым келген еді.
Позавчера я пришёл домой поздно и хотел отдохнуть.

Сол кезде қызым: «Әке, мен тұшпара жегім келеді», — деді.
Дочь сказала: «Папа, я хочу пельмени».

Түн болғанына қарамастан, біз киініп, дүкенге барып келдік.
Хотя была уже ночь, мы оделись и пошли в магазин.

Оларға жақсы болу үшін өмір сүремін. Міне, мен үшін қамқорлық деген осы!
Чтобы им было хорошо — ради этого я живу. Вот что для меня означает забота.

📘 ГРАММАТИКА ДНЯ: –ҒАНЫНА ҚАРАМАСТАН (НЕСМОтря на то, что) 🔽

📑 Пример из текста:
Түн болғанына қарамастан, біз киініп, дүкенге барып келдік.
Хотя была уже ночь (несмотря на ночь), мы оделись и пошли в магазин.

🔍 Что разбираем: қарамастан
📝 –ғанына қарамастан — это устойчивый грамматический оборот, который означает: «несмотря на то, что…», «вопреки тому, что…»
🛠 ОСНОВА ГЛАГОЛА + –ҒАН / –ГЕН / –ҚАН / –КЕН + –ЫНА (–ІНЕ) + ҚАРАМАСТАН

🧩 Примеры в предложениях:
Жаңбыр жауғанына қарамастан, балалар далада ойнап жүр.
Несмотря на то, что идёт дождь, дети играют на улице.

Ауырғанына қарамастан, ол жұмысқа келді.
Несмотря на то, что он заболел, он пришёл на работу.

Кеш болғанына қарамастан, біз серуендеуге шықтық.
Несмотря на то, что было поздно, мы вышли на прогулку.

Шаршағанына қарамастан, ол үй жұмыстарын аяқтады.
Несмотря на усталость, он закончил домашние дела.

📌 Использование –стан / –стен с другими глаголами:
айтпастан – «не сказав», «ничего не сказав»
ойланбастан – «не думая», «не раздумывая»
келместен – «не придя, прежде чем прийти»
көрместен – «не видя, не увидев, прежде, чем увидишь»


📅 190-КҮН / 190-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

💼 ӘРКІМ БАСШЫ БОЛҒЫСЫ КЕЛМЕЙДІ, БІРАҚ ӘР АДАМ — БАСШЫ
НЕ КАЖДЫЙ ХОЧЕТ БЫТЬ РУКОВОДИТЕЛЕМ, НО КАЖДЫЙ ИМ ЯВЛЯЕТСЯ

📌 Глагол дня: басқару – управлять

Басшы болу — өте жауапты жұмыс, және барлық адам басшы болуды қаламайды.
Быть руководителем — это очень ответственная работа, и не все люди хотят быть руководителями.

Егер мен сізге әр адам қазірдің өзінде басшы болып, өте үлкен әрі маңызды үдерістерді басқарады десем, қалай қабылдар едіңіз?
А как вы отреагируете, если я скажу, что каждый человек уже является руководителем и управляет очень большими и серьёзными процессами?

Ал адамның өмірін басқарудан маңыздырақ не болуы мүмкін?
Ну вот что может быть серьёзнее управления человеческой жизнью?

Әрқайсымызға уақыт, өмір, дене берілген.
А ведь каждому из нас дано время, жизнь, тело.

Әрқайсымыз белгілі бір өмірлік жағдайдамыз және күн сайын қалай әрекет ету керектігі жөнінде шешім қабылдаймыз.
Каждый из нас находится в определённой жизненной ситуации и ежедневно принимает решения, как поступить.

Ал қабылдаған шешімдерімізге біздің өміріміз де, жанымыздағы адамдардың өмірі де тәуелді.
И от принятых нами решений зависит и наша жизнь, и жизнь людей, которые находятся рядом с нами.

Мұндай теория туралы пікіріңіз қандай?
Как вам такая теория?

Ақыры келгенде, бәрімізге өз өміріміздің үдерістерін басқару тапсырылған.
В итоге всем нам дано руководить процессами своей жизни.

Бұл үдерістердің көлемі мен ауқымы әртүрлі.
Они разные по величине и масштабу.

Бірақ өмірлік міндеттері маңызды емес адам жоқ.
Но нет ни одного человека, чьи жизненные задачи не являются важными.

Сондықтан сіздердің барлығыңызға жақсы басшы болып, өздеріңізге берілген дүниені дұрыс басқара білуді тілеймін!
Поэтому желаю вам всем быть хорошими руководителями и правильно управлять тем, что вам дано!

📘 ГРАММАТИКА ДНЯ: «ӘРҚАЙСЫМЫЗ» + –МЫЗ 🔽

(Каждый из нас… → глагол в форме «мы»)

📑 Пример из текста:
Әрқайсымыз белгілі бір өмірлік жағдайдамыз және күн сайын қалай әрекет ету керектігі жөнінде шешім қабылдаймыз.
Каждый из нас находится в определённой жизненной ситуации и ежедневно принимает решения, как поступить.

🔍 Что разбираем:
ӘРҚАЙСЫМЫЗ и согласование глагола с окончанием –мыз / –міз / –пыз / –піз

📝 Слово әрқайсымыз переводится как «каждый из нас»,
но грамматически содержит показатель 1-го лица множественного числа –мыз.
📌 Поэтому глагол обязательно ставится в форме мы, даже если по смыслу речь идёт о каждом человеке по отдельности.

👉 В русском — ед. число:
«каждый принимает»
👉 В казахском — мн. число по форме:
әрқайсымыз қабылдаймыз
Это норма казахского языка и соответствует официальной грамматике.
🛠 Әрқайсы + –мыз → Әрқайсымыз
Глагол + –мыз / –міз / –пыз / –піз
Әрқайсымыз ... жасаймыз.
(Каждый из нас … мы делаем.)

🧩 Примеры предложений:
Әрқайсымыз өз өміріміз үшін жауап береміз.
Каждый из нас отвечает за свою жизнь.

Әрқайсымыз күн сайын түрлі шешімдер қабылдаймыз.
Каждый из нас ежедневно принимает разные решения.

Әрқайсымыз кейде қателесеміз, бірақ қателерден сабақ аламыз.
Каждый из нас иногда ошибается, но учится на этих ошибках.

Әрқайсымыздың арманы бар, және біз оған жетуге талпынамыз.
У каждого из нас есть мечта, и мы стремимся её достичь.

Әрқайсымыз өмір жолында түрлі қиындықтарға тап боламыз.
Каждый из нас сталкивается с разными трудностями на жизненном пути.

Әрқайсымыз бір-бірімізге көмектесуге тырысамыз.
Каждый из нас старается помогать друг другу.

Әрқайсымыз ертеңге үмітпен қараймыз.
Каждый из нас смотрит в будущее с надеждой.

📌 Слова, которые работают так же (всегда требуют –мыз):
• Бәріміз — мы все
• Көбіміз — большинство из нас
• Кейбіріміз — некоторые из нас
• Біріміз — один из нас


📅 191-КҮН / 191-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🍿 БҮКІЛ ОТБАСЫМЫЗБЕН “АҢДАР ШАҺАРЫ 2” МУЛЬТФИЛЬМІНЕ БАРДЫҚ
ВСЕЙ СЕМЬЕЙ СХОДИЛИ НА ЗВЕРОПОЛИС 2

📌 Глагол дня: міну – садиться (на)

“Аңдар шаһары 2” мультфильміне билеттер бұдан екі күн бұрын сатып алынған еді.
Билеты на мультфильм “Зверополис 2” были куплены еще позавчера.

Бірінші бөлігі – қызымның ең сүйікті мультфильмі.
Первая часть — любимый мультфильм моей дочери.

Шұжық пен ірімшік қосылған бутербродтарды жеп алған соң, біз жинақтала бастадық.
Позавтракав бутербродами с колбасой и сыром, мы стали собираться.

«Такси кіреберістің алдында тұр», — деді әйелім терезеден қарап.
Такси уже стоит возле подъезда, сказала моя жена, глядя в окно.

Біз сыртқа шығып, таксиге мініп, мультфильм көруге кеттік.
Мы вышли, сели в такси и поехали смотреть мультфильм.

Уақыт өте аз қалған еді, бірақ біз үлгердік.
Времени оставалось совсем немного, но мы успели.

Кинозалға кірген бойда мультфильм көрсетілімі басталды.
Как только мы зашли в кинозал, начался показ мультфильма.

Мен бәріне орындарына отыруға көмектесіп, буфетке бірдеңе сатып алуға шықтым.
Я помог всем сесть на свои места и вышел в буфет купить что-нибудь.

Барлығына салқын шай мен попкорн алып, өз орныма жайғастым.
Взял всем холодный чай и попкорн и занял свое место.

Бұл мультфильмнен қазақша субтитрлерді көргеніме қуандым.
Мне было приятно увидеть в этом мультфильме казахские субтитры.

Сондықтан мен мультфильмді тек қарап қана қоймай, үйреніп те отырдым.
Поэтому я не только смотрел мультик, но ещё и обучался.

Айтпақшы, қазір кинотеатрларда көптеген фильмдер қазақша субтитрлермен көрсетіліп жүр.
Кстати, сейчас в кино многие фильмы показывают с казахскими субтитрами.

📘 ГРАММАТИКА: Падежи на примерах из сегодняшнего текста 🔽

🧐 Давайте сегодня повторим все падежи казахского языка — и посмотрим, как они работают прямо в тексте про поход в кино.

🟩 1. Атау септік
Вопросы: кто? что?

Примеры из текста:
Уақыт өте аз қалған еді. — Времени оставалось совсем немного.
Мультфильм көрсетілімі басталды. — Начался показ мультфильма.
Мен бәріне көмектестім. — Я помог всем.

📝 Что обозначает: подлежащее, объект высказывания.
Форма: без окончания.

🟩 2. Ілік септік
Вопросы: чей? чего?

Примеры из текста:
Бірінші бөлігінің — первой части (мультфильма)
Қызымның ең сүйікті мультфильмі — любимый мультфильм моей дочери

📝 Что обозначает: принадлежность, часть целого.
Окончания: –ның / –нің / –дың / –дің / –тың / –тің

🟩 3. Барыс септік
Вопросы: кому? чему? куда?

Примеры из текста:
“Аңдар шаһары 2” мультфильміне бардық. — Пошли на мультфильм.
Буфетке шықтым. — Вышел в буфет.
Кинозалға кірген бойда… — Как только зашли в кинозал…

📝 Что обозначает: направление, цель, адресат.
Окончания: –ға / –ге / –қа / –ке / –на / –не

🟩 4. Табыс септік
Вопросы: кого? что?

Примеры из текста:
Мультфильмді тек қарап қана қоймай… — Не только смотрел мультфильм…
Қазақша субтитрлерді көргеніме қуандым. — Мне было приятно увидеть казахские субтитры.

📝 Что обозначает: прямое дополнение, объект действия.
Окончания: –ны / –ні / –ды / –ді / –ты / –ті

🟩 5. Жатыс септік
Вопросы: где? в чем?

Пример из текста:
Такси кіреберістің алдында тұр. — Такси стоит перед подъездом.
Кинотеатрларда көптеген фильмдер көрсетіліп жүр. — В кинотеатрах показывают многие фильмы.

📝 Что обозначает: нахождение в месте.
Окончания: –да / –де / –та / –те

🟩 6. Шығыс септік
Вопросы: откуда? из чего? с чего?

Примеры из текста:
Бұдан екі күн бұрын сатып алынған еді. — Были куплены ещё позавчера.

📝 Что обозначает: исходная точка, источник, начало действия.
Окончания: –дан / –ден / –тан / –тен / –нан / –нен

🟩 7. Көмектес септік
Вопросы: с кем? с чем? при помощи чего?

Пример из текста:
Бүкіл отбасымызбен бардық. — С всей нашей семьёй пошли.

📝 Что обозначает: совместность или средство действия.
Окончания: –мен / –бен / –пен


📅 192-КҮН / 192-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🫖 СЕНДЕРГЕ ШАЙ ҚҰЯЙЫН БА? ҚҰЯ БЕР!
ВАМ ЧАЮ НАЛИТЬ? ДА НАЛИВАЙ!

📌 Глагол дня: құю – наливать

Үйде әйелім ең жиі айтатын сөздердің бірі — «Сендерге шай құяйын ба?».
Одна из самых часто используемых фраз моей жены дома — “Вам чаю налить?”

Біз үйде шай ішкенді қатты жақсы көреміз.
Мы дома очень любим пить чай.

Мен көбіне шайды лимон мен бал қосып ішемін.
Я в основном пью чай с лимоном и мёдом.

Әкем бір үлкен бөшке бал сатып алды.
Мой папа купил целую огромную флягу мёда.

Ал кішкентай құтыдағы бал таусылып қалғанда, ол бізге тағы бір құты береді.
И когда у нас в баночке мёд кончается, он нам даёт ещё одну баночку.

Сондықтан үйімізде бал ешқашан таусылмайды.
Поэтому мёд у нас никогда не кончается.

Жалпы, біздің отбасымыз — тәттіқұмарлар.
А вообще наша семья — сладкоежки.

Біз тәттіні жақсы көреміз: кәмпит, пирог, эклер, қою сүт, тосап және тағы басқа тәттілерді жиі сатып аламыз.
Мы любим сладкое и покупаем конфеты, пироги, эклеры, сгущёнку, варенье и так далее.

Шайды да біз жиі ішеміз.
Ну и чай мы тоже довольно часто пьём.

Бұрын сүтпен ішетінбіз, ал қазір көбіне лимонмен ішеміз.
Раньше с молоком пили, а сейчас в основном с лимоном пьём чай.

Жалпы, Қазақстанда шайды басқа елдерге қарағанда жиірек ішетін сияқты.
И вообще мне кажется, в Казахстане чай пьют чаще, чем в других странах.

Тіпті бізде осындай әзіл-мәтел бар: «Қонаққа барғанда, бір шәйнек шай ішпесе — қазақ емес».
У нас даже есть такая пословица: “Казах не казах, если не выпьет чайник чая в гостях.”

Әйелім күніне орта есеппен кем дегенде бес рет шай құяды.
Моя жена в среднем наливает чай не меньше 5 раз в сутки.

Ал сіз күніне неше рет шай ішесіз?
А вы сколько раз в сутки пьёте чай?

📘 ГРАММАТИКА: ИНИЦИАТИВА –АЙЫН / –ЕЙІН / –ЙЫН / –ЙІН 🔽

📑 Пример из текста:
Сендерге шай құяйын ба?
Вам чаю налить?

🔍 Что разбираем: құяйын

📝 Инициативная форма — разновидность побудительного наклонения, выражающая:
👉 готовность выполнить действие,
👉 инициативу говорящего,
👉 предложение помощи,
👉 вопрос о разрешении:
«Можно я…?»,
«Мне сделать?»,
«Давайте я…»

📌 Используется:
— в форме я: –айын / –ейін / –йын / –йін
—в форме мы: –айық / –ейік / –йық / –йік

🛠 ОСНОВА ГЛАГОЛА + –АЙЫН / –ЕЙІН / –ЙЫН / –ЙІН
бар → барайын
көр → көрейін
құй → құяйын
аш → ашайын
баста → бастайын

🛠 ДАВАЙТЕ МЫ СДЕЛАЕМ: ОСНОВА ГЛАГОЛА + –АЙЫҚ / –ЕЙІК / –ЙЫҚ / –ЙІК
барайық — давайте пойдём
істейік — давайте сделаем
сөйлейік — давайте поговорим
тыңдайық — давайте послушаем

🧩 Примеры;
🔵 Глагол құю – наливать
Мен шай құяйын ба? — Мне налить чай?
Шайды мен құяйын. — Давайте я налью чай.
Мына құтыға су құяйын. — Я налью воду в эту банку.

🟢 Глагол бару – идти
Мен дүкенге барайын ба? — Мне сходить в магазин?
Онда мен барайын. — Тогда я пойду.
Мен қазір барайын. — Я сейчас пойду.

🟣 Глагол алып келу – приносить
Су алып келейін бе? — Принести воду?
Дәріні мен алып келейін. — Лекарство принесу я.
Қағаздарды алып келейін. — Я принесу бумаги.

🔴 Глагол жасау – делать, готовить
Тамақ жасайын ба? — Мне приготовить еду?
Кофені мен жасайын. — Кофе приготовлю я.
Төсекті мен жинайын. — Я заправлю постель.

🟠 Глагол жазу – писать
Өтінішті мен жазайын ба? — Мне написать заявление?
Хатты мен жазайын. — Письмо напишу я.
Ескертуді мен жазайын. — Я напишу уведомление.

🟤 Глагол табу – находить
Мекенжайын табайын ба? — Мне найти его адрес?
Қажет болса, мен табайын. — Если нужно, найду я.
Құжатты мен табайын. — Документ найду я.

🔵 Форма «мы»;
Барайық. — Давайте пойдём.
Істейік. — Давайте сделаем.
Сөйлейік. — Давайте поговорим.
Тыңдайық. — Давайте послушаем.
Бастайық. — Давайте начнём.
Күтейік. — Давайте подождём.


📅 193-КҮН / 193-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

😢 НЕГЕ БІЗ ЖЫЛАЙМЫЗ?
ПОЧЕМУ МЫ ПЛАЧЕМ?

📌 Глагол дня: жылау – плакать

Жылау — көз жасы, дыбыс, тыныс алу мен мимикадағы өзгерістерді қамтитын күрделі эмоционалдық және физиологиялық реакция.
Плач — сложная эмоциональная и физиологическая реакция, включающая слёзы, звуки, изменения дыхания и мимики.

Көз жасы тек жылағанда ғана емес — мысалы, пияздан немесе түтіннен де ағады, бұл көздің қорғаныш рефлексі.
Слёзы бывают не только при плаче — например, от лука или дыма, это защитный рефлекс глаза.

Жылау әртүрлі себептермен пайда болады: қайғы, күйзеліс, ауырсыну, қорқыныш, қатты қуаныш, жеңілдеу, шамадан тыс шаршау, эмоционалдық жүктеме және қолдауға деген қажеттілік.
Плач появляется по разным причинам: грусть, стресс, боль, страх, сильная радость, облегчение, переутомление, эмоциональная перегрузка и потребность в поддержке.

Қайғы мен жоғалтулар эмоционалды көз жастарын тудырады, олар қиын сәттерді жеңіл өтуге көмектеседі.
Грусть и потеря вызывают эмоциональные слёзы, помогающие пережить трудные моменты.

Күйзеліс пен шаршау — тыныс алуды және жүрек соғысын тұрақтандырып, жылау арқылы жеңілдейді.
Стресс и усталость снимаются через плач, стабилизируя дыхание и сердечный ритм.

Ауырсыну мен қорқыныш — қорғаныш реакцияларын іске қосып, жылау арқылы адамға жеңілдік береді.
Боль и страх запускают защитные реакции и через плач приносят облегчение.

Қатты қуаныш пен жеңілдік сезімі эмоциялар өте күшті болғанда көз жастарын шығарады.
Сильная радость и облегчение вызывают слёзы, когда эмоции слишком сильны.

Қолдауға мұқтаждық адамды жылауға итермелейді, бұл жылау назар аударуға және көмек алуға көмектесетін маңызды белгіге айналады.
Потребность в поддержке делает плач сигналом, который помогает получить внимание и помощь.

📘 ГРАММАТИКА: КАК СТРОЯТСЯ НАУЧНЫЕ ОПРЕДЕЛЕНИЯ. 🔽

📑 Пример из текста:
Жылау — көз жасы, дыбыс, тыныс алу мен мимикадағы өзгерістерді қамтитын күрделі эмоционалдық және физиологиялық реакция.
Плач — сложная эмоциональная и физиологическая реакция, включающая слёзы, звуки, изменения дыхания и мимики.

📌 Это классический формат энциклопедического определения, включающее:
- Понятие
- Родовое слово (тип, область, явление)
- Признаки, состав или функции, раскрывающие суть

🛠 Научные определения строятся по модели: X — [родовое понятие] + [пояснение: из чего состоит, что включает, какую функцию выполняет].

👉 Эта поясняющая часть может выражаться разными словами:
- қамтитын — включающий в себя / содержащий
- тұратын — состоящий из
- сипаттайтын — характеризующий / описывающий
- құрайтын — образующий / формирующий
- көрсететін — отражающий / показывающий
- білдіретін — обозначающий / выражающий смысл
- құрамында … бар — в составе есть … / содержит внутри …
- болып табылады — является (официально, книжно)

🧠 Внутренняя логика любого определения
1) Родовое понятие (К какой категории относится объект):
- ғылым
- жүйе
- өнер саласы
- құрал
- құқық саласы

2) Видовое отличие (Что именно делает объект тем, чем он является):
- из чего состоит
- какие элементы включает
- какую функцию выполняет
- какие процессы отражает

🧩 Примеры;
Экология — организмдер мен қоршаған орта арасындағы өзара байланыстарды, бейімделу заңдылықтарын және биологиялық жүйелердің құрылымын зерттейтін ғылым.
Экология — наука, изучающая взаимосвязи организмов с окружающей средой, закономерности адаптации и структуру биологических систем.

Әдебиет — халықтың рухани әлемін, мәдениетін және ой-санасын көркем тіл арқылы бейнелейтін өнер саласы.
Литература — область искусства, отражающая духовный мир народа, его культуру и мировоззрение посредством художественного языка.

Тіл — қарым-қатынас жасаудың, ойды жеткізудің және ақпарат берудің негізгі құралы.
Язык — основной инструмент общения, выражения мыслей и передачи информации.

Биология — тірі организмдердің құрылысы, қызметі және олардың ортадағы байланыстарын зерттейтін ғылым.
Биология — наука, изучающая строение живых организмов, их функции и связи с окружающей средой.

🧐 Что объединяет все эти примеры?

✔️ начинается с понятия: экология, тіл, әдебиет
✔️ сразу даётся родовое слово: ғылым, өнер саласы, құрал
✔️ затем описываются признаки, функции, элементы, сущность
✔️ используются разные грамматические конструкции, но выполняющие одну задачу — объяснить, что представляет собой понятие


📅 194-КҮН / 194-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🥶 АЛМАТЫДА АУА РАЙЫ СУЫТЫП, ҚЫРАУ ТҮСТІ
В АЛМАТЫ ПОХОЛОДАЛО И ПОЯВИЛСЯ ИНЕЙ

📌 Глагол дня: қату – замерзать

Алматыда соңғы үш күнде қатты суытып, қала тұрғындары қыстық киімдерін киіп алды.
В Алматы в последние три дня сильно похолодало, и все в городе оделись в зимнюю одежду.

Біз алдыңғы күні кешке қайын енеміздің туған күнінен үйге қайтып келе жатқанда, аулада шөптің қатып қырау басқанын көрдік.
Мы позавчера возвращались с дня рождения тёщи поздно вечером и увидели, что трава во дворе замёрзла и покрылась инеем.

Қырау түнде суық ауа жер бетіне төмен түскендіктен қалыптасады, сол себепті жердің дәл үсті ең суық болады.
Иней образуется потому, что холодный воздух ночью опускается к поверхности земли, и у самой земли становится холоднее всего.

Ауада әрдайым су буы болады — ол топырақтағы және өсімдіктердегі ылғалдан түзіледі және атмосферада табиғи түрде кездеседі.
В воздухе всегда есть водяной пар — он образуется из влаги почвы и растений и просто присутствует в атмосфере.

Сол бу нөлден төмен салқындап, қатқан шөппен немесе жермен араласқанда, лезде өте майда мұз кристалдарына айналады. Когда этот пар соприкасается с травой или землёй, которые охладились и замёрзли ниже нулевой температуры, он мгновенно превращается в мельчайшие ледяные кристаллы.

Осылайша ақ қырау пайда болады.
Так и появляется белый иней.

Мен көлігімнің жазғы шиналарын қыстыққа бір апта бұрын ауыстырып қойдым.
Резину на машине с летней на зимнюю я поменял ещё неделю назад.

Қысқасы, біз қарға — әрі денемізбен, әрі көңілімізбен толық дайынбыз.
В общем, мы уже и физически, и морально готовы к снегу.

Рождество мен Жаңа жыл мерекесінде қала ақ қарға оранып, нағыз ертегідей көрінсе екен дейміз.
Очень хотелось бы на Рождество и Новый год увидеть белоснежную сказку в городе.

📘 ГРАММАТИКА: ПОЖЕЛАНИЕ И НАДЕЖДА 🔽

📑 Пример из текста:
Рождество мен Жаңа жыл мерекесінде қала ақ қарға оранып, нағыз ертегідей көрінсе екен дейміз.
По смыслу на русском:
Очень хотелось бы на Рождество и Новый год увидеть белоснежную сказку в городе.
Дословный смысл:
Мы говорим: пусть на Рождество и Новый год город укрылся бы белым снегом и выглядел бы как настоящая сказка.

🔍 Что разбираем: көрінсе екен дейміз
📝 Конструкция вида глагол + –са/–се + екен + деу
используется, чтобы мягко выразить желание, надежду или мечту относительно события, состояния или результата, который не зависит напрямую от говорящего.

📌 Она выражает мысль:
«мы говорим: пусть так было бы»
и в русском чаще всего передаётся как:
«мы хотим, чтобы… / нам бы хотелось, чтобы… / мы надеемся, чтобы…»

🛠 Как образуется форма:
- Берётся основа глагола.
- Добавляется желательная форма –са/–се.
- Добавляется частица екен, придающая оттенок мечты.
- Завершается формой глагола деу
(указание на речевое выражение мысли):

деймін / дейміз / дейсің / дейді…
көрін–
көрін-се
көрін-се екен
көрін-се екен дейміз

Получаем форму пожелания.

🧩 Примеры;
Еліміз тыныш болса екен дейміз.
Желаем, чтобы в нашей стране был мир.

Бәрі жақсы аяқталса екен деймін.
Надеюсь, чтобы всё завершилось хорошо.

Қыс биыл жұмсақ болса екен дейміз.
Хочется, чтобы зима в этом году была мягкой.

Анам тезірек жазылса екен деймін.
Желаю, чтобы мама скорее поправилась.

Жаңбыр жаумаса екен дейміз.
Хотим, чтобы дождя не было.

Жолымыз ашық болса екен дейміз.
Надеемся, чтобы наш путь был удачным.

Балаларымыз аман-есен өссе екен дейміз.
Желаем, чтобы дети росли благополучно.

ҰБТ-дан жоғары бал алсам екен деймін.
Надеюсь получить высокий балл на ЕНТ.

Бұл іс жақсылыққа апарса екен дейміз.
Хотим, чтобы это дело привело к добру.

Жаңа жыл бәрімізге жақсылық әкелсе екен дейміз.
Желаем, чтобы Новый год принёс всем благо.


📅 195-КҮН / 195-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🚴‍♂️ ВЕЛОСИПЕД МАҒАН АСТАНАНЫ ТАНЫП-БІЛУГЕ ҚАЛАЙ КӨМЕКТЕСТІ
КАК ВЕЛОСИПЕД ПОМОГ МНЕ УЗНАТЬ АСТАНУ

📌 Глагол дня: аралау – обходить, посещать

Астанаға іссапармен алғаш келгенімде сезінгенім – сенімсіздік болатын.
Я помню своё первое чувство, когда я приехал в командировку в Астану, это была неуверенность.

Сапарымның мақсаты осы қалада кеңсе ашу болғандықтан, алдымен оны жақсы танып-білуім керек еді.
Целью моей поездки было открытие офиса в этом городе, а значит мне следовало хорошо с ним познакомиться.

Міне мен не істедім: велосипедті жалға алып, қаланы түгел аралап шықтым.
Вот что я сделал: Я взял напрокат велосипед и проехал вдоль и поперёк весь город.

Мен барлық бейтаныс жерлерге кіріп, оларды аралап көрдім және сол жерлер туралы жергілікті тұрғындардан сұрап жүрдім.
Я заходил во все незнакомые места, осматривал их, спрашивал у местных жителей про эти места.

Кейінірек мен велосипед сатып алып, зерттеуді жалғастырдым.
Позже я купил велосипед и продолжил своё исследование.

Білесіз бе, мен сізге не айтам? Көмектесті!
И знаете что я вам скажу? Помогло!

Қаланы бірнеше рет аралап, көрікті жерлерін тамашалағаннан кейін, мен оны сезіне бастадым. Ішімде карта секілді сезім пайда болып, не қай жерде орналасқанын түсіне бастадым.
После нескольких поездок по городу я стал его чувствовать. Внутри меня появилось ощущение карты и понимание того, что и где находится.

Менің ойымша, тұрғалы немесе өмір сүргелі жатқан жаңа қалаңды танып-білудің ең тамаша жолдарының бірі – оны велосипедпен зерттеу.
На мой взгляд, это один из лучших способов знакомства с новым городом, в котором ты планируешь жить.

📘 ГРАММАТИКА: ДЕЕПРИЧАСТИЕ ЦЕЛИ –ҒАЛЫ / –ГЕЛІ 🔽

📑 Пример из текста:
Менің ойымша, тұрғалы немесе өмір сүргелі жатқан жаңа қалаңды танып-білудің ең тамаша жолдарының бірі – оны велосипедпен зерттеу.
На мой взгляд, это один из лучших способов знакомства с новым городом, в котором ты планируешь жить.

🔍 Что разбираем: тұрғалы, өмір сүргелі
📝 Суффиксы –ғалы / –гелі / –қалы / –келі образуют көсемше (деепричастие) с значением цели, намерения или направленности к действию.

📌 көсемше формалы етістік
(глагол в форме деепричастия), мақсаттық (ниеттік) мән
(оттенок цели/намерения)

👉 Передаёт мысль:
«я нахожусь в состоянии планирования/подхода к действию»
или
«движусь к тому, чтобы сделать …»
собираюсь …
намерен …
планирую …
предполагаю …

🛠 Берётся основа глагола и добавляется один из формантов:
–ғалы / –гелі / –қалы / –келі
(выбор зависит от гармонии гласных).
[основа глагола] + –ғалы / –гелі / –қалы / –келі

📌 Форма выражает идею внутреннего движения к действию, передаёт «предстоящую цель»:
«Я нахожусь в процессе того, чтобы…»
«Я движусь к этому действию…»
«Я готовлюсь/собираюсь сделать…»

👉 Поэтому она так естественно сочетается с глаголами состояния:
жүр, жатыр, отыр, тұр:
тұрғалы жүрмін — собираюсь жить
үйренгелі жатырмын — готовлюсь начать учить
көшергелі тұрмын — стою на пороге переезда

🧩 Примеры:
Жаңа үйге көшкелі жатырмыз.
Мы собираемся переехать в новый дом.

Қазақ тілін терең үйренгелі жүрмін.
Я двигаюсь в изучении казахского языка.

Жұмысымды ауыстырғалы отырмын.
Собираюсь поменять работу.

Достарыммен жолға шығғалы отырмыз.
Мы собираемся отправиться в путь с друзьями.

Жеке ісімді бастагалы жүрмін.
Собираюсь начать своё дело.

Бұл үйді жөндегелі отырмын.
Планирую отремонтировать этот дом.

Жаңа жобаны қолға алғалы жатырмыз.
Мы собираемся начать новый проект.

Балалармен саяхаттағалы тұрмыз.
Мы собираемся отправиться в путешествие с детьми.

Кітап жазғалы жүрмін.
Нахожусь в процессе подготовки к написанию книги.


📅 196-КҮН / 196-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

АРМАНДАРЫМЫЗ БІЗДІҢ ЖОЛЫМЫЗДЫ АНЫҚТАУЫ КЕРЕК
НАШИ МЕЧТЫ ДОЛЖНЫ ОПРЕДЕЛЯТЬ НАШ ПУТЬ

📌 Глагол дня: армандау – мечтать

Арман — адамды алға жетелейтін қозғаушы күш.
Мечта — это двигатель человека.

Адамның арманы болса, ол сонымен өмір сүреді, көзінде от жанады.
Когда у человека есть мечта, он живёт этой мечтой, и у него горят глаза.

Арман — дәл қазір қолжетпейтін, үлкен нәрсе.
Мечта — это всегда что-то большое и недостижимое прямо сейчас.

Ал мақсаттар мен жоспарларды адам белгілі бір қысқа уақыт ішінде жүзеге асыра алады.
Цели и планы человек может реализовать в течение какого-то относительно небольшого времени.

Ал арман әрдайым біздің мүмкіндіктеріміз бен күшімізден жоғары тұрады.
А мечта всегда выше наших возможностей и выше наших сил.

Ол — дәл қазір өзімізге рұқсат ете алмайтын, бірақ қатты қалайтын нәрсе.
Это то, что мы не можем себе позволить прямо сейчас, но очень хотим.

Кейбір адамдар армандауды тоқтатады, себебі олар қалаған нәрселеріне жету мүмкін емес деп ойлайды.
Некоторые люди перестают мечтать, потому что то, что они хотят, невозможно достичь.

Бірақ мен сіздерге бір сыр айтайын: арманның өзі қолжетімсіз болуы керек.
Но я открою вам один секрет: мечты и должны быть недостижимыми.

Мысалы, менің арманым – үлкен аудитория алдында таза қазақ тілінде сөйлеп, бір сағат бойы қателіксіз сөз сөйлеу, соңында бәрінің қошеметпен қол шапалақтауын көру.
Например, у меня есть мечта выступить перед большой аудиторией на чистом казахском языке и говорить без ошибок в течение часа так, чтобы все в конце аплодировали.

Сондықтан мен күн сайын арманымның бір күні орындалуы үшін аз да болса бір қадам жасаймын.
Поэтому я каждый день делаю хотя бы что-то, чтобы однажды это произошло.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «АРМАНДАУ» по временам и лицам 🔽

📝 Глагол армандау означает «мечтать».
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен армандаймын (Я мечтаю / буду мечтать) / армандамаймын / армандаймын ба?
Сен армандайсың / армандамайсың / армандайсың ба?
Сіз армандайсыз / армандамайсыз / армандайсыз ба?
Біз армандаймыз / армандамаймыз / армандаймыз ба?
Сендер армандайсыңдар / армандамайсыңдар / армандайсыңдар ма?
Сіздер армандайсыздар / армандамайсыздар / армандайсыздар ма?
Ол армандайды / армандамайды / армандай ма?
Олар армандайды / армандамайды / армандай ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен армандап жатырмын (Я сейчас мечтаю) / армандап жатқан жоқпын / армандап жатырмын ба?
Сен армандап жатырсың / армандап жатқан жоқсың / армандап жатырсың ба?
Сіз армандап жатырсыз / армандап жатқан жоқсыз / армандап жатырсыз ба?
Біз армандап жатырмыз / армандап жатқан жоқпыз / армандап жатырмыз ба?
Сендер армандап жатырсыңдар / армандап жатқан жоқсыңдар / армандап жатырсыңдар ма?
Сіздер армандап жатырсыздар / армандап жатқан жоқсыздар / армандап жатырсыздар ма?
Ол армандап жатыр / армандап жатқан жоқ / армандап жатыр ма?
Олар армандап жатыр / армандап жатқан жоқ / армандап жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен армандадым (Я мечтал) / армандаған жоқпын / армандадым ба?
Сен армандадың / армандаған жоқсың / армандадың ба?
Сіз армандадыңыз / армандаған жоқсыз / армандадыңыз ба?
Біз армандадық / армандаған жоқпыз / армандадық па?
Сендер армандадыңдар / армандаған жоқсыңдар / армандадыңдар ма?
Сіздер армандадыңыздар / армандаған жоқсыздар / армандадыңыздар ма?
Ол армандады / армандаған жоқ / армандады ма?
Олар армандады / армандаған жоқ / армандады ма?

📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЛАГОЛА

📄 Каузатив (себептес етіс)
Суффиксы: –т, –қыз, –кіз, –ғыз, –гіз

армандату — вдохновить мечтать, побудить мечтать

Тәлімгер жастарға үлкен мақсаттарды армандатты.
Наставник вдохновил молодёжь мечтать о больших целях.


📅 197-КҮН / 197-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🍽 «АЗДАП ТОЙМАҒАНДАЙ» ҚАҒИДАСЫ ТУРАЛЫ НЕ ОЙЛАЙСЫЗ?
КАК У ВАС ОБСТОЯТ ДЕЛА С ПРИНЦИПОМ ЛЁГКОГО НЕДОЕДАНИЯ?

📌 Глагол дня: тою – наедаться

Тамақтанғаннан кейін аздап тоя қоймағандай сезім қалуы керек деген теория бар.
Существует такая теория, что после еды должно оставаться ощущение лёгкой ненасыщенности.

Яғни ас ішуді толық тойған сәтке жеткізбей, одан бұрын тоқтау ұсынылады.
То есть заканчивать приём пищи нужно до того момента, когда почувствуешь полную сытость.

Неге бұлай кеңес береді?
Почему так советуют?

Себебі ағза ас ішкеннен кейінгі тою сезімін 10–20 минуттан соң ғана сезінеді.
Наш организм ощущает насыщение через 10–20 минут после еды.

Егер біз дастарқаннан «толық тойдым» деген күйде тұрсақ, шын мәнінде ағзаға қажетті мөлшерден сәл артық жеп қойғанымызды білдіреді.
Если вставать со стола, когда уже «наелся досыта», на самом деле это почти всегда означает, что организм получил чуть больше, чем нужно.

Егер біз шамадан тыс тамақтанбасақ, бұл салмақты бақылауда ұстауға көмектеседі, ас қорыту жүйесін үнемі ауырлатып жүктемей, оның дұрыс жұмыс істеуіне ықпал етеді.
Если мы не будем объедаться, это поможет контролировать вес, будет поддерживать пищеварение, так как желудочно-кишечный тракт не будет постоянно перегружен.

Мен бұл қағида туралы алғаш естіген кезде қолдана бастадым.
Я стал пользоваться этим принципом, когда впервые о нём услышал.

Осыдан кейін мен қосымша ас сұрауды қойдым.
После этого я перестал просить добавку.

Бірақ анам бізді мерекеге қонаққа шақырғанда, бәрібір артық жеп қоямын.
Однако, когда моя мама зовёт нас в гости на праздник, я всегда переедаю.

Өйткені оның дайындағаны сондай дәмді, тоқтаудың өзі қиын.
Потому что у неё всё такое вкусное, что остановиться сложно.

📘 ГРАММАТИКА: –ҒАНДАЙ / –ГЕНДЕЙ («как будто…, словно…») 🔽

📑 Пример из текста:
Аздап тоймағандай сезім
Ощущение, как будто немного не наелся.

🔍 Что разбираем: тоймағандай
📝 Аффикс –ғандай / –гендей / –қандай / –кендей присоединяется к форме есімше (причастию) и образует слово со сравнительным, предположительным оттенком.

👉 Эта конструкция передаёт субъективное ощущение:
«как будто…»,
«словно…»,
«похоже, что…».

✔️ действие не утверждается,
✔️ а описывается по ощущению или впечатлению.

🛠 [основа глагола] + (–ма/–ме — отриц.) + –ған/–ген/–қан/–кен + –дай/–дей
той-ма-ған-дай — как будто не наелся
шарша-ған-дай — как будто устал
күліп жібер-ген-дей — будто рассмеялся
қорық-қан-дай — словно испугался

🧩 Примеры:
Айнала түнергендей болып кетті.
Всё вокруг словно потемнело.

Бала жылағандай дауыстап жіберді.
Ребёнок вскрикнул так, будто заплакал.

Жол әдеттегіден ұзара түскендей сезілді.
Дорога показалась как будто длиннее обычного.

Ол маған бір нәрсе айтқысы келгендей қарады.
Она посмотрела так, словно хотела что-то сказать.

Су салқын тартып кеткендей.
Вода как будто стала холоднее.


📅 198-КҮН / 198-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

💬 ЖАҢА СӨЗДЕРДІ ОҚЫҒАННАН КЕЙІН ТАЛҚЫЛАУДЫҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ
НЕОБХОДИМОСТЬ ОБСУЖДЕНИЯ НОВЫХ СЛОВ ПОСЛЕ ЧТЕНИЯ

📌 Глагол дня: талқылау – обсуждать

Сізде осындай болды ма: сабақтарға қатысып, оқып, тіпті басқалардың не айтып тұрғанын түсінгендей боласыз. Бірақ сөйлесуге келгенде, аузыңызға су толтырып алғандай күйде қаласыз?
У вас было такое: вы проходите уроки, читаете и вроде даже понимаете, что другие говорят. Но когда дело доходит до общения, вы чувствуете, что как будто воды в рот набрали?

Танымал ғылыми сайттар жазғандай (https://cyberleninka.ru/article/n/effektivnye-strategii-zapominaniya-novoy-leksiki-pri-izuchenii-inostrannogo-yazyka), жүйелі қайталау мен жаңа сөздерді мәнмәтінде қолдану нейрондық байланыстарды нығайтады және сөздерді қысқа мерзімді жадтан ұзақ мерзімді жадқа көшіреді.
Как пишут популярные научные сайты, систематическое повторение + использование новых слов в контексте укрепляет нейронные связи и переводит слова из кратковременной памяти в долговременную.

Қарапайым оқу немесе жаттау пассивтік сөздік береді — сөздер таныс болады, бірақ сирек қолданылады.
Простое чтение/заучивание даёт пассивный словарь — слова узнаются, но редко используются.

Ал сіз сөйлегенде, жазғанда, талқылағанда — сіз тек «танып қана қоймай», сонымен қатар өнімді түрде қайта шығарасыз: бұл — шынайы сөйлеуде қолданылатын белсенді сөздік.
А когда вы говорите, пишете, обсуждаете — вы активируете не просто «узнавание», а продуктивное воспроизведение: это — активный словарь, который действительно используется в общении.

Яғни жаңа сөздер сіздің тіліңізге оқығаннан кейін емес, оларды белсенді түрде талқылап, сөйлесуде қолданғаннан кейін ғана орныға бастайды.
То есть новые слова начинают вами использоваться не после чтения, а после активного обсуждения и общения.

📘 ГРАММАТИКА: ҚАНА ҚОЙМАЙ / ҒАНА ҚОЙМАЙ («не только…, но и…») 🔽

📑 Пример из текста:
Танып қана қоймай, сонымен қатар өнімді түрде қайта шығарасыз.
Не только «узнаёте», но и продуктивно воспроизводите.

🔍 Что разбираем: қана қоймай / ғана қоймай
📝 Қана и ғана — варианты одного слова «только». С сочетанием қоймай образуют устойчивую конструкцию: «не только…, но и…»
🛠 [етістік / сөз] + қана қоймай / ғана қоймай + сонымен қатар / әрі / да + [второе действие]

✔️ Морфемный разбор примера:
танып — узнавая
қана / ғана — только
қоймай — не ограничивая / не прекращая
танып қана қоймай — не только узнавая
біле ғана қоймай — не только зная

🧩 Примеры:
Студент тыңдап қана қоймай, маңызды жерлерді жазып алады.
Студент не только слушает, но и записывает важные моменты.

Бала ойнап қана қоймай, көп нәрсе үйренеді.
Ребёнок не только играет, но и многому учится.

Ол оқып қана қоймай, өз пікірін де білдірді.
Он не только читал, но и высказал своё мнение.

Ол біле ғана қоймай, жақсы түсіндіреді.
Он не только знает, но и отлично объясняет.

Жастар тыңдай ғана қоймай, пікір айтады.
Молодёжь не только слушает, но и высказывает мнение.

Адам көре ғана қоймай, байқай білуі керек.
Человек должен не только видеть, но и замечать.

Үйреніп қана қоймай / үйрене ғана қоймай, күнделікті қолдану қажет.
Нужно не только учить, но и применять ежедневно.


📅 199-КҮН / 199-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🍳 ДӘМДІ ҚЫЗАНАҚТЫ ОМЛЕТ ДАЙЫНДАЙМЫЗ
ГОТОВИМ ВКУСНЫЙ ОМЛЕТ С ПОМИДОРАМИ

📌 Глагол дня: қуыру – жарить

Бүгін бізде ең қарапайым және кең таралған рецепттердің бірі.
Сегодня у нас один из самых простых и распространённых рецептов.

Қуыруға алған жұмыртқаларыңыздың санына сай кішкентай қызанақтарды аламыз.
Берём небольшие помидоры по количеству яиц, которые вы решили пожарить.

Оларды жұқа дөңгелек етіп тураймыз.
Режем их тонкими кружочками.

Мен үш шырынды және етті қызанақ аламын.
Я возьму 3 сочных и мясистых помидора.

Жеке ыдысқа жұмыртқаларды жарып саламыз.
В отдельную ёмкость разбиваем яйца.

Жұмыртқаға тұз, қара ұнтақ бұрыш, италиялық шөптер қосып, бәрін шанышқымен біркелкі массаға айналғанша жақсылап араластырамыз.
В яйца добавляем соль, чёрный молотый перец, итальянские травы и всё хорошо взбиваем вилкой до однородной массы.

Табаны қыздырып, аздап өсімдік майын құямыз.
Разогреваем сковороду и выливаем немного растительного масла.

Зәйтүн немесе күнбағыс майын қолдануға болады.
Можно использовать оливковое или подсолнечное масло.

Жақсы қыздырылған табаға дөңгелек туралған қызанақтарды бір қабат етіп жайып, орташа отта қуырып аламыз.
Затем на хорошо разогретую сковородку выкладываем в один слой нарезанные кружочками помидоры и обжариваем на среднем огне.

50 грамм ірімшікті алып, оны ірі үккішпен үгітеміз.
Берём 50 грамм сыра и натираем его на крупной тёрке.

Қызанақтарды аударып, үстіне жұмыртқа қоспасын құямыз. Жұмыртқаның үстіне үгітілген ірімшікті себеміз.
Переворачиваем помидоры и затем выливаем яичную смесь, сверху посыпаем натёртым сыром.

Табаны қақпақпен жауып, әлсіз отта тағамды тағы 3 минут ұстаймыз.
Держим блюдо на слабом огне ещё 3 минуты, накрыв крышкой.

📘 ГРАММАТИКА: –ҒАНША / –ГЕНШЕ («пока не…, до тех пор, пока…») 🔽

📑 Пример из текста:
… бәрін шанышқымен біркелкі массаға айналғанша жақсылап араластырамыз.
Означает: взбиваем, пока смесь не станет однородной.

🔍 Что разбираем: айналғанша
📝 Аффикс –ғанша / –генше / –қанша / –кенше присоединяется к форме есімше (причастию) и выражает предельный момент действия:
👉 «пока не…»
👉 «до тех пор, пока…»

Действие продолжается до наступления другого действия.
🛠 [основа глагола] + –ған/–ген/–қан/–кен + –ша/–ше
айнал-ған-ша — пока не превратится
кел-ген-ше — пока не придёт
қыз-ған-ша — пока не нагреется

🧩 Примеры:
Қайнағанша күте тұрыңыз.
Подождите, пока не закипит.

Жаңбыр тоқтағанша далаға шықпайық.
Не выйдем на улицу, пока дождь не прекратится.

Ол келгенше күтіп отырмын.
Я жду, пока он придёт.

Дайын болғанша тағы бірнеше минут ұстаймыз.
Держим ещё несколько минут, пока не будет готово.

Балалар тынышталғанша сабақ басталмайды.
Урок не начнётся, пока дети не успокоятся.

Пеш толық қызғанша қамырды салмаңыз.
Не кладите тесто, пока духовка полностью не прогреется.

Қараңғы түскенше үйге жетуіміз керек.
Нужно добраться домой, пока не стемнело.


📅 200-КҮН / 200-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

👕 МЕН ЗАТЫМДЫ ОРЫНДЫҚҚА ІЛУДІ ҚОЙДЫМ
КАК Я ПЕРЕСТАЛ ВЕШАТЬ ВЕЩИ НА СТУЛ

📌 Глагол дня: ілу – вешать

Бұрын мен киімдерімді орындыққа іліп қоятынмын, бірақ уақыт өте келе оның дұрыс емес екенін ойлай бастадым.
Раньше я вешал свои вещи на стул, но со временем стал думать, что это не порядок.

Енді киімдерді ілгішке іліп, шкафқа салып қоямын.
Теперь я вешаю одежду на вешалку и убираю её в шкаф.

Неліктен олай болды? Шынымды айтсам, білмеймін.
Почему так произошло? Честно говоря, я не знаю.

Уақыт өте келе санамызда түрлі нәрселер туралы көзқарастар, қағидалар мен мінез-құлық өзгеретін сияқты.
Мне кажется, что со временем в нашем сознании меняются представления о разных вещах — меняются и принципы, и поведение.

Орындықтағы заттарды көргенде не сезінемін? Мен ретсіздікті сеземін және оны бірден түзеткім келеді.
Что я чувствую, когда вижу вещи на стуле? Я ощущаю беспорядок и хочу сразу это исправить.

Сонымен қатар шкафтары мен ілгіштері бола тұра, киімдерін орындыққа іле беретін адамдарды мен айыптамаймын.
При этом я не осуждаю людей, которые продолжают вешать свою одежду на стул при наличии шкафа и вешалки.

Мысалы, қызымның бөлмесінде көбіне ретсіздік болады.
Например, в комнате моей дочери почти всегда беспорядок.

Бірақ ол — өте шығармашыл адам: жұмсақ ойыншықтар жасап, әртүрлі бұйымдар құрастырады, сурет салады.
Но она — очень творческий человек: делает мягкие игрушки и разные поделки своими руками, рисует.

Жалпы, мен шығармашылықтың көбінесе ретсіздікпен байланысты екенін байқадым.
И вообще, я заметил, что творчество часто связано с хаосом.

«Шығармашылық ретсіздік» деп текке айтылмаған.
Недаром говорят: «творческий беспорядок».

Сондықтан мен балаларымнан қатаң тәртіп талап етпеймін.
Поэтому я не требую строгого порядка от своих детей.

📘 ГРАММАТИКА: БОЛА ТҰРА 🔽

📌 Уступительная конструкция со значениями: «хотя…», «несмотря на…», «при том что…», «имея…, всё же…»

📑 Пример из текста:
Сонымен қатар шкафтары мен ілгіштері бола тұра, киімдерін орындыққа іле беретін адамдарды мен айыптамаймын.
Означает: хотя у них есть шкафы и вешалки, я не осуждаю.

🔍 Что разбираем: бола тұра
📝 Бола тұра — устойчивая уступительная конструкция.
Образует значение, когда наличие определённого условия не соответствует реальному поведению или результату.

🛠 бол- (быть, иметь) + а + тұра (хотя)
Форма не изменяется и ставится после слова, обозначающего наличие или состояние:
киімдері бола тұра — несмотря на то, что у него есть одежда
уақыты бола тұра — несмотря на то, что у него есть время
ақшасы бола тұра — несмотря на то, что у него есть деньги
денсаулығы нашар бола тұра — несмотря на то, что у него слабое здоровье / хотя здоровье слабое

🧩 ПРИМЕРЫ С БОЛА ТҰРА
1) «Хотя…» — классическая уступка

👉 Используется в формальном и нейтральном стиле.

Ауа райы суық бола тұра, олар далада жүр.
Хотя погода холодная, они гуляют.

Ол шаршаған бола тұра, жұмысын аяқтады.
Хотя он устал, он завершил работу.

2) «Несмотря на то, что…» — подчёркнутая противоположность

👉 Показывает более сильное расхождение между условием и действием.

Уақыты бола тұра, жиналысқа келмеді.
Несмотря на то, что у него было время, он не пришёл.

Мүмкіндігі бола тұра, бұл ұсынысты қабылдамады.
Несмотря на имеющуюся возможность, он отклонил предложение.

3) «При том что…» — нейтральное описание контраста

👉 Чаще подходит в описательных текстах и рассказах.

Ақшасы бола тұра, өте үнемдеп жүреді.
При том что у него есть деньги, он очень экономит.

Шкафтары бола тұра, киімдерін орындыққа іледі.
При том что есть шкафы, они всё равно вешают на стул.

4) «Имея…, всё же…» — значение «обладая чем-то, делает иначе»

👉 Подчёркивает наличие ресурса или качества.

Білімі бола тұра, өзін төмен бағалайды.
Имея знания, он всё же недооценивает себя.

Денсаулығы мәз бола тұра, жұмысқа шыққан.
Имея слабое здоровье, он всё же вышел на работу.

5) «Даже при наличии… всё равно…»

👉 Используется, когда говорящий удивлён или подчёркивает нелогичность действия.

Көмек бола тұра, жұмысты уақытында бітіре алмады.
Даже при наличии помощи всё равно не успел.

Жақсы жағдайы бола тұра, шағымдана береді.
Даже при хороших условиях всё равно жалуется.




 <<  Марафон, стр.9 Наверх ↑ Пословицы  >> 

Казахский язык. Просто о сложном © Татьяна Валяева,  2007–2026

Главная
Цвета текста на сайте
Поиск по сайту
Словарь
Грамматика детям
Существительные
Глаголы
Прилагательные
Числительные
Личные окончания
Послелоги
Местоимения
Тесты
Проверь себя!
Упражнения
Разговорник
Практика
Песни
Сказки
Пословицы
Гостевая книга
kaz-tili@yandex.kz
Автор
Телеграм-канал
WhatsApp-группы