Казахский язык
Главная
Существительные
Послелоги
Прилагательные
Числительные
Местоимения
Наречия, Союзы
Личные окончания
Глаголы
Вспомогательные глаголы
Причастия
 Деепричастия
Модальность
Предложения
  Проверь себя!
  Упражнения
   Грамматика детям
   Учим всей семьёй
 Видео
  Разговорник
Пословицы
  Книга для чтения
С казахским не шутят?
Сказки
Песни
Статьи
Словарь
Ссылки и др.
Автор сайта
Суперлёг. чтение
  1. 1  
  2. 1  
  1. 2  
  2. 2  
  1. 3  
  2. 3  
  1. 4  
  1. 5  
Истории
  1. 1  
  1. 2  
  1. 3  
  1. 4  
  1. 5  
  1. 6  
  1. 7  
 Истории о детях
  1. 1  
  2. 1  
  1. 2  
  2. 2  
  1. 3  
  2. 3  
  1. 4  
  2. 4  
  1. 5  
  2. 5  
  2. 6  
  2. 7  
 Занимательное чтение
  1. 1  
  2. 1  
  3. 1  
  1. 2  
  2. 2  
  3. 2  
  1. 3  
  2. 3  
  3. 3  
  1. 4  
  2. 4  
  3. 4  
  1. 5  
  2. 5  
  3. 5  
 Казахский по уровням
  1. 1  
  2. 1  
  3. 1  
  4. 1  
  5. 1  
  1. 2  
  2. 2  
  3. 2  
  4. 2  
  5. 2  
  1. 3  
  2. 3  
  3. 3  
  4. 3  
  5. 3  
  1. 4  
  2. 4  
  3. 4  
  4. 4  
  5. 4  
  1. 5  
  2. 5  
  3. 5  
  4. 5  
  5. 5  
  2. 6  
  3. 6  
 Лёгкое чтение
  1. 1  
  2. 1  
  3. 1  
  1. 2  
  2. 2  
  3. 2  
  1. 3  
  2. 3  
  3. 3  
  1. 4  
  2. 4  
  1. 5  
  2. 5  
 Короткие истории
  1. 1  
  2. 1  
  3. 1  
  1. 2  
  2. 2  
  3. 2  
  1. 3  
  2. 3  
  3. 3  
  1. 4  
  2. 4  
  1. 5  
  2. 5  
 Кирил/Latyn 

Истории о детях

Том 2, страница 4
Грамматика казахского языка. Просто о сложном

Автор идеи, составитель и переводчик текстов
с английского языка на русский: Андрей Краснов

      61. Саябаққа қыдыру
      Нэнси өз қызы Доннаны саябаққа алып келді. Саябақта көптеген ағаштар өсіп тұр. Олардың үстінде тиін мен құстар көп екен. Тиіндер ағаштың бойымен жоғары - төмен жүгіріп жүр. Олар бір - бірін қуалап жүр. Тиіндер бір-бірімен ойнап жүр. Айналада құстар ұшып жүр. Олар жерге жақындап қояды. Олар талға барып қонады. Тиіндер мен құстар өте тату көршілер еді. Нэнси орындыққа отырды. Ол сөмкесінен журналды алды да, парақтай бастады. Донна тиінге жүгіріп барды, оның тиінді ұстап алғысы келді. Содан соң құстарды ұстамақшы болды. Донна тиіндер мен құстардың артынан жүгірді. Ол бір тиінді де ұстай алмады. Ол бір құсты да ұстай алмады. Дегенмен ол өте көңілді болды.

      61. Saıabaqqa qydyrý
      Nensı óz qyzy Donnany saıabaqqa alyp keldi. Saıabaqta kóptegen aǵashtar ósip tur. Olardyń ústinde tıin men qustar kóp eken. Tıinder aǵashtyń boıymen joǵary - tómen júgirip júr. Olar bir - birin qýalap júr. Tıinder bir-birimen oınap júr. Aınalada qustar ushyp júr. Olar jerge jaqyndap qoıady. Olar talǵa baryp qonady. Tıinder men qustar óte tatý kórshiler edi. Nensı oryndyqqa otyrdy. Ol sómkesinen jýrnaldy aldy da, paraqtaı bastady. Donna tıinge júgirip bardy, onyń tıindi ustap alǵysy keldi. Sodan soń qustardy ustamaqshy boldy. Donna tıinder men qustardyń artynan júgirdi. Ol bir tıindi de ustaı almady. Ol bir qusty da ustaı almady. Degenmen ol óte kóńildi boldy.
Скрыть текст
      62. Ұйықтасам ба, әлде тұрсам ба екен?
      Олар көлікпен саябаққа келді. Олар кезекке тұрды. Олардың алдында көп көліктер тұрды. Оларға ертерек тұру керек еді. "Бізге ертерек тұру керек еді", - деді анасы. "Мен білемін,"- деді әкесі. "Бізге бұлай көп ұйықтамау керек еді". "Мен білемін"- деді анасы. "Бірақ кейде көбірек ұйықтауға болады, әсіресе демалыс күндері. Демалыс күндері көбірек ұйықтау үшін берліген". Кезек ақырын қозғалды. Акыры олар кезектің басына жетті. "Өкінішті", - деді саябақтың бақылаушысы. "Біз жабылдық". "Не?"- деді әкесі.- "Қазір әлі он екі де болған жоқ. Қалай сіздер жабыласыздар?" Бақылаушы көліктер қоятын тұрақтың толғандығын айтты. Көлік қоятын орын жоқ. Ол ертең келулерін сұрады. "Көп ұйықтамаңдар", - деді бақылаушы. "Ерте тұрған адамның ырысы артық".

      62. Uıyqtasam ba, álde tursam ba eken?
      Olar kólikpen saıabaqqa keldi. Olar kezekke turdy. Olardyń aldynda kóp kólikter turdy. Olarǵa erterek turý kerek edi. "Bizge erterek turý kerek edi", - dedi anasy. "Men bilemin,"- dedi ákesi. "Bizge bulaı kóp uıyqtamaý kerek edi". "Men bilemin"- dedi anasy. "Biraq keıde kóbirek uıyqtaýǵa bolady, ásirese demalys kúnderi. Demalys kúnderi kóbirek uıyqtaý úshin berligen". Kezek aqyryn qozǵaldy. Akyry olar kezektiń basyna jetti. "Ókinishti", - dedi saıabaqtyń baqylaýshysy. "Biz jabyldyq". "Ne?"- dedi ákesi.- "Qazir áli on eki de bolǵan joq. Qalaı sizder jabylasyzdar?" Baqylaýshy kólikter qoıatyn turaqtyń tolǵandyǵyn aıtty. Kólik qoıatyn oryn joq. Ol erteń kelýlerin surady. "Kóp uıyqtamańdar", - dedi baqylaýshy. "Erte turǵan adamnyń yrysy artyq".
Скрыть текст
      63. Ол қайда кетті?
      Дебби бірінші сыныпта оқыды. Оның ағасы Томми екінші сыныпта оқыды. Олар Флоридада тұрды. Олар Флоридадағы кішкентай қалашықта тұрды. Олар таңертең мектепке жаяу барып жүрді. Олар мектептен үйге жаяу қайтатын. Дүйсенбіде Дебби мен Томми үйге қайтып келе жатты. Олар Томмидың бір-екі досымен бірге келе жатты. Томми өзінің достарына Деббидың әлі де басбармағын соратынын айтты. «Ол әлі өзінің басбармағын сорады,» - деді. Оның достары күле бастады. Дебби жылай бастады. Ол Томми және оның достарынан қашып кетті. Томми үйге келгенде оның анасы: «Дебби қайда?» - деп сұрады. Томми білмейтіндігін айтты. Ол оны үйде деп ойлады. "Жоқ, ол үйде жоқ,» - деді анасы. Ол көршілерге телефон соқты. Кейін полицияға телефон соқты.

      63. Ol qaıda ketti?
      Debbı birinshi synypta oqydy. Onyń aǵasy Tommı ekinshi synypta oqydy. Olar Florıdada turdy. Olar Florıdadaǵy kishkentaı qalashyqta turdy. Olar tańerteń mektepke jaıaý baryp júrdi. Olar mektepten úıge jaıaý qaıtatyn. Dúısenbide Debbı men Tommı úıge qaıtyp kele jatty. Olar Tommıdyń bir-eki dosymen birge kele jatty. Tommı óziniń dostaryna Debbıdyń áli de basbarmaǵyn soratynyn aıtty. «Ol áli óziniń basbarmaǵyn sorady,» - dedi. Onyń dostary kúle bastady. Debbı jylaı bastady. Ol Tommı jáne onyń dostarynan qashyp ketti. Tommı úıge kelgende onyń anasy: «Debbı qaıda?» - dep surady. Tommı bilmeıtindigin aıtty. Ol ony úıde dep oılady. "Joq, ol úıde joq,» - dedi anasy. Ol kórshilerge telefon soqty. Keıin polısıaǵa telefon soqty.
Скрыть текст
      64. Балақай мен шұлық
      Анасы баласына қызыл алма берді. Балақай алманы жеуге талпынды. Оның аузы өте кішкентай еді. Онымен қоса оның тістері де жоқ. Алманы оның ағасы алды. Ағасы алманы жеп қойды. Балақай жылап жіберді. Оның ағасы балақайға ойнау үшін көк допты берді. Балақай күлді. Оның ағасы балақайдан допты алды. Ол допты еденде сырғытты. Қоңыр ала ит допты аузына қысып алды. Ит допты шайнай бастады. Балақай тағы да жылап жіберді. Оның ағасы қолына мысықты алды. Ол мысықты төсекке балақаймен жатқызды. Балақай мысықты құйрығынан тартты. Мысық төсектен секіріп түсті. Ит мысықтың артынан жүгіріп кетті. Балақай тағы да жылап жіберді. Оның ағасы балақайдың қолына шұлықты ұстатты. Балақай шұлықпен ойнай бастады. Балақай бақытты болды.

      64. Balaqaı men shulyq
      Anasy balasyna qyzyl alma berdi. Balaqaı almany jeýge talpyndy. Onyń aýzy óte kishkentaı edi. Onymen qosa onyń tisteri de joq. Almany onyń aǵasy aldy. Aǵasy almany jep qoıdy. Balaqaı jylap jiberdi. Onyń aǵasy balaqaıǵa oınaý úshin kók dopty berdi. Balaqaı kúldi. Onyń aǵasy balaqaıdan dopty aldy. Ol dopty edende syrǵytty. Qońyr ala ıt dopty aýzyna qysyp aldy. It dopty shaınaı bastady. Balaqaı taǵy da jylap jiberdi. Onyń aǵasy qolyna mysyqty aldy. Ol mysyqty tósekke balaqaımen jatqyzdy. Balaqaı mysyqty quıryǵynan tartty. Mysyq tósekten sekirip tústi. It mysyqtyń artynan júgirip ketti. Balaqaı taǵy da jylap jiberdi. Onyń aǵasy balaqaıdyń qolyna shulyqty ustatty. Balaqaı shulyqpen oınaı bastady. Balaqaı baqytty boldy.
Скрыть текст
      65. Бала өзіне сэндвич жасап жатыр
      Бала жержаңғақ пастасы банкасын ашты. Ол нан тіліміне жержаңғақ пастасын жақты. Содан кейін ол тоңазытқышты ашып, жүзім желесі банкасын алды. Жержаңғақ пастасының үстінен желені жақты. Ол банканы тоңазытқышқа қайтып салды. Жержаңғақ пастасы мен жүзім желесінің үстіне басқа нан тілімін салды. Қазір оның сэндвичі дайын болды. Ол тоңазытқышты қайтып ашты. Өзіне үлкен стақанға сүт құйды да, сүтті қайтып тоңазытқышқа салды. Сэндвичті тәрелкеге салды. Ол тәрелке мен сүтті асханадағы үстел үстіне апарды. Үстел басына отырды. Ол теледидарды қосты да сэндвичінен үлкен тілімін тістеді.

      65. Bala ózine sendvıch jasap jatyr
      Bala jerjańǵaq pastasy bankasyn ashty. Ol nan tilimine jerjańǵaq pastasyn jaqty. Sodan keıin ol tońazytqyshty ashyp, júzim jelesi bankasyn aldy. Jerjańǵaq pastasynyń ústinen jeleni jaqty. Ol bankany tońazytqyshqa qaıtyp saldy. Jerjańǵaq pastasy men júzim jelesiniń ústine basqa nan tilimin saldy. Qazir onyń sendvıchi daıyn boldy. Ol tońazytqyshty qaıtyp ashty. Ózine úlken staqanǵa sút quıdy da, sútti qaıtyp tońazytqyshqa saldy. Sendvıchti tárelkege saldy. Ol tárelke men sútti ashanadaǵy ústel ústine apardy. Ústel basyna otyrdy. Ol teledıdardy qosty da sendvıchinen úlken tilimin tistedi.
Скрыть текст
      66. Рақмет, анашым
      Мен анамды жақсы көремін. Мен кішкентай болғанда, ол маған қамқор болды. Мен ауырғанда, ол маған қамқор болды. Ол маған оқуды үйретті. Ол мені киінуге үйретті. Ол мені жейдемдегі түймемді салуға үйретті. Ол мені бәтеңкемнің бауын байлауға үйретті. Ол мені тісімді тазалауға үйретті. Ол мені басқаларына мейірімді болуға үйретті. Ол мені шындықты айтуға үйретті. Ол мені сыпайы болуға үйретті. Ол мені оқуымның алғашқы күні мектепке апарды. Ол мені қолымнан ұстады. Ол маған үй жұмысын жасауға көмектесті. Ол менің барлық достарыма жақсы қарады. Ол мені ылғи қоштады. Келесі жылы мен орта мектепті аяқтаймын. Мен колледжге оқуға барамын. Мен колледжде жақсы оқитын боламын. Мен колледжден кейін жетістіктерге жетемін. Менің анам мені жақсы үйретті.

      66. Raqmet, anashym
      Men anamdy jaqsy kóremin. Men kishkentaı bolǵanda, ol maǵan qamqor boldy. Men aýyrǵanda, ol maǵan qamqor boldy. Ol maǵan oqýdy úıretti. Ol meni kıinýge úıretti. Ol meni jeıdemdegi túımemdi salýǵa úıretti. Ol meni báteńkemniń baýyn baılaýǵa úıretti. Ol meni tisimdi tazalaýǵa úıretti. Ol meni basqalaryna meıirimdi bolýǵa úıretti. Ol meni shyndyqty aıtýǵa úıretti. Ol meni sypaıy bolýǵa úıretti. Ol meni oqýymnyń alǵashqy kúni mektepke apardy. Ol meni qolymnan ustady. Ol maǵan úı jumysyn jasaýǵa kómektesti. Ol meniń barlyq dostaryma jaqsy qarady. Ol meni ylǵı qoshtady. Kelesi jyly men orta mektepti aıaqtaımyn. Men kolejge oqýǵa baramyn. Men kolejde jaqsy oqıtyn bolamyn. Men kolejden keıin jetistikterge jetemin. Meniń anam meni jaqsy úıretti.
Скрыть текст
      67. Мұхитқа сапар
      Әкесі Бэтті мұхитқа алды. Бұл оның мұхитқа бірінші сапары еді. Бұл оның жағажайға бірінші баруы еді. Ол бірінші рет құмды жағажайды көрді. Оған құм ұнады. Ол құмнан шұңқыр қазды. Ол шұңқырды көмді. Ол құмды алақанында ұстады. Ол құмдарды шашты. Əкесі оны көтеріп алды. Ол әкесін мықтап ұстады. Әкесі оны судың шетіне алып барды. Ол оның екі қолынан ұстады. Ол оны суда тұра тұруға жіберді. Оның аяқтары су болды. Ол суда тұрды. Ол судың оның аяқтарын қалай жабатынына қарап тұрды. Ол еңкейді. Ол қолына ылғал құмды алды. Ол ылғал құмды лақтырып жіберді. Ол суға отырды. Ол ылғал құмда шұңқыр қаза бастады. Әкесі оның қасына отырды.

      67. Muhıtqa sapar
      Ákesi Betti muhıtqa aldy. Bul onyń muhıtqa birinshi sapary edi. Bul onyń jaǵajaıǵa birinshi barýy edi. Ol birinshi ret qumdy jaǵajaıdy kórdi. Oǵan qum unady. Ol qumnan shuńqyr qazdy. Ol shuńqyrdy kómdi. Ol qumdy alaqanynda ustady. Ol qumdardy shashty. Ákesi ony kóterip aldy. Ol ákesin myqtap ustady. Ákesi ony sýdyń shetine alyp bardy. Ol onyń eki qolynan ustady. Ol ony sýda tura turýǵa jiberdi. Onyń aıaqtary sý boldy. Ol sýda turdy. Ol sýdyń onyń aıaqtaryn qalaı jabatynyna qarap turdy. Ol eńkeıdi. Ol qolyna ylǵal qumdy aldy. Ol ylǵal qumdy laqtyryp jiberdi. Ol sýǵa otyrdy. Ol ylǵal qumda shuńqyr qaza bastady. Ákesi onyń qasyna otyrdy.
Скрыть текст
      68. Ол ауырта ма?
      Гүлшат көлге барды. Ол көлге әкесімен барды. Бұл үлкен көл болатын. Бұл үлкен, көк көл болатын. Онда су көп болатын. Онда көп балық болды. Көлде ірі балықтар бар. Көлде ұсақ балықтар бар. Гүлшат ешқандай балықты көрмеді. "Мен ешқандай балық көріп тұрған жоқпын. Балық қайда, әке?"-деп сұрады ол. "Ол судың барлық жерінде жүзіп жүр. Ол қорек іздеп жүр,"- деді әкесі. Әкесі қармаққа құрт ілді. "Ал қармақ құртты ауыртпай ма?"- деп сұрады Гүлшат. "Жоқ, қармақ құртты ауыртпайды,"- деді әкесі. "Оны сен қайдан білесің?" деп сұрады ол. "Мен оны қайдан білем?"- деп сұрады әкесі. "Енді, құрт ештеңе айтпайды ғой. Сондықтан да қармақ оны ауыртпайды деп ойлаймын." Гүлшат айтты: "Бірақ құрт қалайша бірдеңе айта алады? Құрт сөйлей алмайды ғой!"

      68. Ol aýyrta ma?
      Gúlshat kólge bardy. Ol kólge ákesimen bardy. Bul úlken kól bolatyn. Bul úlken, kók kól bolatyn. Onda sý kóp bolatyn. Onda kóp balyq boldy. Kólde iri balyqtar bar. Kólde usaq balyqtar bar. Gúlshat eshqandaı balyqty kórmedi. "Men eshqandaı balyq kórip turǵan joqpyn. Balyq qaıda, áke?"-dep surady ol. "Ol sýdyń barlyq jerinde júzip júr. Ol qorek izdep júr,"- dedi ákesi. Ákesi qarmaqqa qurt ildi. "Al qarmaq qurtty aýyrtpaı ma?"- dep surady Gúlshat. "Joq, qarmaq qurtty aýyrtpaıdy,"- dedi ákesi. "Ony sen qaıdan bilesiń?" dep surady ol. "Men ony qaıdan bilem?"- dep surady ákesi. "Endi, qurt eshteńe aıtpaıdy ǵoı. Sondyqtan da qarmaq ony aýyrtpaıdy dep oılaımyn." Gúlshat aıtty: "Biraq qurt qalaısha birdeńe aıta alady? Qurt sóıleı almaıdy ǵoı!"
Скрыть текст
      69. Тыныш сүйікті жануар
      Жұлдыз өз құрбыларына қонаққа барғанды жақсы көреді. Оның барлық құрбыларында сүйікті үй жануарлары болды. Оның құрбыларында иттер болды. Оның құрбыларында мысықтар болды. Оның құрбыларында құстар болды. Жұлдыздың ешқандай үй жануары болған жоқ. Оның иті болған жоқ. Оның мысығы болған жоқ. Оның құсы болған жоқ. "Әке, маған ит ұстауға бола ма?" – деп сұрады Жұлдыз. «Жоқ. Ит тым қатты үреді," – деді әкесі. "Әке, маған мысық ұстауға бола ма?" – деп сұрады Жұлдыз. «Жоқ. Мысық тым қатты мияулайды», - деді әкесі. "Әке, маған құс ұстауға бола ма?" – деп сұрады Жұлдыз. «Жоқ. Құс тым қатты сайрайды," – деді әкесі. «Менің барлық құрбыларымда үй жануарлары бар. Маған тек бір ғана жануар ұстауға бола ма?» -деп сұрады ол. «Жақсы», - деді әкесі. «Бірақ ол тыныш сүйікті жануар болуы қажет. Мен саған дыбысы шықпайтын сүйікті жануар әперемін,» - деді әкесі. Ол жануарлар дүкеніне барды. Сүйікті жануарын сатып алды. Ол Жұлдызға оның жаңа сүйікті жануарын сыйлады. «Әке, бұл алтын балық қой!» - деді Жұлдыз.

      69. Tynysh súıikti janýar
      Juldyz óz qurbylaryna qonaqqa barǵandy jaqsy kóredi. Onyń barlyq qurbylarynda súıikti úı janýarlary boldy. Onyń qurbylarynda ıtter boldy. Onyń qurbylarynda mysyqtar boldy. Onyń qurbylarynda qustar boldy. Juldyzdyń eshqandaı úı janýary bolǵan joq. Onyń ıti bolǵan joq. Onyń mysyǵy bolǵan joq. Onyń qusy bolǵan joq. "Áke, maǵan ıt ustaýǵa bola ma?" – dep surady Juldyz. «Joq. It tym qatty úredi," – dedi ákesi. "Áke, maǵan mysyq ustaýǵa bola ma?" – dep surady Juldyz. «Joq. Mysyq tym qatty mıaýlaıdy», - dedi ákesi. "Áke, maǵan qus ustaýǵa bola ma?" – dep surady Juldyz. «Joq. Qus tym qatty saıraıdy," – dedi ákesi. «Meniń barlyq qurbylarymda úı janýarlary bar. Maǵan tek bir ǵana janýar ustaýǵa bola ma?» -dep surady ol. «Jaqsy», - dedi ákesi. «Biraq ol tynysh súıikti janýar bolýy qajet. Men saǵan dybysy shyqpaıtyn súıikti janýar áperemin,» - dedi ákesi. Ol janýarlar dúkenine bardy. Súıikti janýaryn satyp aldy. Ol Juldyzǵa onyń jańa súıikti janýaryn syılady. «Áke, bul altyn balyq qoı!» - dedi Juldyz.
Скрыть текст
      70. Мектептегі оқудың басталуы
      Бұл мектептегі алғашқы оқу күні болды. Бақытжан бірінші сыныпта оқыды. Ол мектеп автобусына отырды. Бұл үлкен сары мектеп автобусы болды. Ол автобустағы балаларды білмеді. Балалар оны білмеді. Көптеген балалар сөйлесіп жатты. Олар бір-бірімен сөйлесіп жатты. Бақытжан орындықта жалғыз отырды. Оның қасында ешкім отырмады. Ол терезеге қарады. Терезенің арғы жағында оның анасы тұрды. Ол анасына қол бұлғады. Анасы да қол бұлғады. Автобус қозғалды. Автобус мектепке қарай жүрді. Бақытжанның қасына бір ұл бала отырды. Ол Бақытжанмен амандасты. Бақытжан да онымен амандасты. Ол баланың аты Талип. Ол бірінші сыныпта оқыды. Ол жаңадан келгенін айтты. Ол ешкімді білмейді. Бақытжан да жаңадан келгенін айтты. Ол да ешкімді білмейді.

      70. Mekteptegi oqýdyń bastalýy
      Bul mekteptegi alǵashqy oqý kúni boldy. Baqytjan birinshi synypta oqydy. Ol mektep avtobýsyna otyrdy. Bul úlken sary mektep avtobýsy boldy. Ol avtobýstaǵy balalardy bilmedi. Balalar ony bilmedi. Kóptegen balalar sóılesip jatty. Olar bir-birimen sóılesip jatty. Baqytjan oryndyqta jalǵyz otyrdy. Onyń qasynda eshkim otyrmady. Ol terezege qarady. Terezeniń arǵy jaǵynda onyń anasy turdy. Ol anasyna qol bulǵady. Anasy da qol bulǵady. Avtobýs qozǵaldy. Avtobýs mektepke qaraı júrdi. Baqytjannyń qasyna bir ul bala otyrdy. Ol Baqytjanmen amandasty. Baqytjan da onymen amandasty. Ol balanyń aty Talıp. Ol birinshi synypta oqydy. Ol jańadan kelgenin aıtty. Ol eshkimdi bilmeıdi. Baqytjan da jańadan kelgenin aıtty. Ol da eshkimdi bilmeıdi.
Скрыть текст
      71. Түнгі уақытта паркте болған қауіпті
      Түстен кейін Камшат паркке барғысы келді. Ал анасы оның түстен кейін үйде қалғанын қалады. Баласының паркке баруын қаламады. Парк қараңғы деп айтты. Баласы парк қараңғы емес деп жауап қайтарады. «Анашым, паркте жарық бар ғой», – деді ол. Бірақ анасы жарықтың кей жерде ғана бар екенін айтты. Ол паркте қараңғы жерлер көп деп айтты. «Түнде паркке жаман адамдар келеді,» -деді ол. – Олар жақсы адамдарға жамандық жасайды. Сен жақсы адамсың ғой. Жамандыққа ұшырағаныңды қаламаймын». Сонда Камшат былай деп айтты: «Жамандыққа ұшырамаймын. Сол жерге екі досымды ертіп барамын. Бірге боламыз. Сол жерде үшеуіміз бірге боламыз. Қараңғы жерден аулақ жүреміз. Жарық бар жерде ғана боламыз».

      71. Túngi ýaqytta parkte bolǵan qaýipti
      Tústen keıin Kamshat parkke barǵysy keldi. Al anasy onyń tústen keıin úıde qalǵanyn qalady. Balasynyń parkke barýyn qalamady. Park qarańǵy dep aıtty. Balasy park qarańǵy emes dep jaýap qaıtarady. «Anashym, parkte jaryq bar ǵoı», – dedi ol. Biraq anasy jaryqtyń keı jerde ǵana bar ekenin aıtty. Ol parkte qarańǵy jerler kóp dep aıtty. «Túnde parkke jaman adamdar keledi,» -dedi ol. – Olar jaqsy adamdarǵa jamandyq jasaıdy. Sen jaqsy adamsyń ǵoı. Jamandyqqa ushyraǵanyńdy qalamaımyn». Sonda Kamshat bylaı dep aıtty: «Jamandyqqa ushyramaımyn. Sol jerge eki dosymdy ertip baramyn. Birge bolamyz. Sol jerde úsheýimiz birge bolamyz. Qarańǵy jerden aýlaq júremiz. Jaryq bar jerde ǵana bolamyz».
Скрыть текст
      72. Дәмді тамақ
      Балалардың тамақ жегісі келді. Олар терезеге қарады. Аналары қайда? Ол үйге кірді. Олар оған жүгіріп барып:" Ана, біздің тамақ жегіміз келіп тұр",- деді. Ол асүйге барды. Ол тауык сорпасы бар ыдысты ашты. Ол сорпаны кәстрөлге құйды. Ол су қосты. Ол кәстрөлді отқа қойды. Ол жержаңғақ пастасынан екі сэндвич жасады. Ол алманы бөліктерге бөлді. Сорпа ыстық еді. Ол оны екі ыдысқа құйды. Ол сэндвичті екі тәрелкеге салды. Ол әр тәрелкеге алманың бөлігін салды. Ол ыдыс пен тәрелкелерді үстелдін үстіне қойды.Балалар үстелге жүгіріп кеді. " Рахмет, анашым",- деді олар. Содан кейін олар тамақтана бастады. Ит пен мысық олардың тамақ жегендеріне қарап тұрды.

      72. Dámdi tamaq
      Balalardyń tamaq jegisi keldi. Olar terezege qarady. Analary qaıda? Ol úıge kirdi. Olar oǵan júgirip baryp:" Ana, bizdiń tamaq jegimiz kelip tur",- dedi. Ol asúıge bardy. Ol taýyk sorpasy bar ydysty ashty. Ol sorpany kástrólge quıdy. Ol sý qosty. Ol kástróldi otqa qoıdy. Ol jerjańǵaq pastasynan eki sendvıch jasady. Ol almany bólikterge bóldi. Sorpa ystyq edi. Ol ony eki ydysqa quıdy. Ol sendvıchti eki tárelkege saldy. Ol ár tárelkege almanyń bóligin saldy. Ol ydys pen tárelkelerdi ústeldin ústine qoıdy.Balalar ústelge júgirip kedi. " Rahmet, anashym",- dedi olar. Sodan keıin olar tamaqtana bastady. It pen mysyq olardyń tamaq jegenderine qarap turdy.
Скрыть текст
      73. Құстар мен бала
      Бала шалқасынан жатыр. Терезеге көк құс ұшып келді. Көк құстың көздері де көк. Ол төсекке отырды. Құстың мойнында сылдырмағы бар екен. Сылдырмақ сылдырлады. Бала күлді. Бала қолын сылдырмаққа созды. Құс басын шайқады. Сылдырмақ құстың мойнынан түсіп қалды. Ол баланың жанына құлап кетті. Бала сылдырмақты көтеріп алды. Бала сылдырмақты сылдырлатты. Терезеге тағы бір құс ұшып келді. Бұл құстың да көздері көк. Баланың көзі қоңырқай. Құстар балаға қарап тұр. Бала құстарға қарап тұр. Бала тағы да сылдырмақты сылдырлатты. Екі құс та ұшып кетті. Бала жылай бастады. Бөлмеге анасы кіріп келді. Бала күлді. Анасы сылдырмақты көрді. Ол балақайдан сылдырмақтың қайдан келгенін сұрады. Балақай терезені көрсетті.

      73. Qustar men bala
      Bala shalqasynan jatyr. Terezege kók qus ushyp keldi. Kók qustyń kózderi de kók. Ol tósekke otyrdy. Qustyń moınynda syldyrmaǵy bar eken. Syldyrmaq syldyrlady. Bala kúldi. Bala qolyn syldyrmaqqa sozdy. Qus basyn shaıqady. Syldyrmaq qustyń moınynan túsip qaldy. Ol balanyń janyna qulap ketti. Bala syldyrmaqty kóterip aldy. Bala syldyrmaqty syldyrlatty. Terezege taǵy bir qus ushyp keldi. Bul qustyń da kózderi kók. Balanyń kózi qońyrqaı. Qustar balaǵa qarap tur. Bala qustarǵa qarap tur. Bala taǵy da syldyrmaqty syldyrlatty. Eki qus ta ushyp ketti. Bala jylaı bastady. Bólmege anasy kirip keldi. Bala kúldi. Anasy syldyrmaqty kórdi. Ol balaqaıdan syldyrmaqtyń qaıdan kelgenin surady. Balaqaı terezeni kórsetti.
Скрыть текст
      74. Оның оныншы туған күні
      Бұл Еркегүлдің 10-шы туған күні еді. Оның жасы 10-да. Ол бақытты. "Мен сондай бақыттымын," - деді ол. "Ақыры 10 жасқа толдым - ау. Он- бұл екі сан. Он - бұл ересектердің саны. Он саны ересек адам екендігіңді білдіреді. Мен енді ересекпін. Мен бойжеткенмін. Мен алдында тоғыз жаста едім. Тоғыз - бұл балалардың саны. Тоғыз саны әлі бала дегенді білдіреді. "Мен енді бала емеспін." Оның сіңлісі Ғалия: "Әлбетте, сен әлі баласың. Ересектер - үлкендер емес. Сен әлі ересек те емессің. Сен бесінші сыныпта оқисың. Бесінші сыныпта кіші балалар оқиды. Оныншы сыныпта да балалар оқиды. Он екінші сыныпта да балалар оқиды. Сен 18 жасқа толғанда сен он екінші сыныпта оқитын боласың. Сен онда да ересек болмайсың. Сен әлі сегіз жыл кішкентай бала боласың," - деді. Еркегүл: "Кішкене бала - бұл сенсің. Сенің жасың әлі жетіде. Сенің жасың жетіде болса, сен кішкене бала болып саналасың," - деп айтты. Ғалия оның жасы жетіде емес екенін айтты. Ол оның жасы жеті жарымда екенін айтты.

      74. Kim dastarhan jasaıdy?
      "Asylgúl, dastarhan jasashy," - dedi anasy. "Keshki astyń ýaqyty keldi". Asylgúl bul apta onyń dastarhan jasaıtyn kezegi emes ekenin aıtty. Bul apta onyń dastarhan jınaıtyn kezegi edi. Ol bul aptada Nazymnyń dastarhan jasaıtynyn aıtty. Nazym tór bólmede bolatyn. Nazym onda ıtpen oınap jatqan edi. Nazym ıtti oınatyp jatty. "Nazym," - dedi anasy,- "munda kel de, dastarhan jasa. Keshki astyń ýaqyty keldi". Nazym bul aptada onyń dastarhan jasamaıtynyn aıtty. Bul apta Manastyń dastarhan jasaıtyn kezegi edi. Bul apta Nazymnyń ıtke tamaq beretin kezegi edi. "Manas qaıda?" - dep surady anasy. Nazym: "Ol velosıped teýip júr," - dep jaýap qaıtardy. Manas úıde emes edi, ol kóshede velosıped teýip júr edi. Anasy Asylgúlden: "Sen búgin keshke qosymsha táttilerdi qalaısyń ba?" - dep surady. Asylgúl ıá dedi. "Men ne isteıin?" - dep surady ol. Anasy oǵan dastarhan jasasań boldy dedi.
Скрыть текст
      75. Кім дастархан жасайды?
      "Асылгүл, дастархан жасашы," - деді анасы. "Кешкі астың уақыты келді". Асылгүл бұл апта оның дастархан жасайтын кезегі емес екенін айтты. Бұл апта оның дастархан жинайтын кезегі еді. Ол бұл аптада Назымның дастархан жасайтынын айтты. Назым төр бөлмеде болатын. Назым онда итпен ойнап жатқан еді. Назым итті ойнатып жатты. "Назым," - деді анасы,- "мұнда кел де, дастархан жаса. Кешкі астың уақыты келді". Назым бұл аптада оның дастархан жасамайтынын айтты. Бұл апта Манастың дастархан жасайтын кезегі еді. Бұл апта Назымның итке тамақ беретін кезегі еді. "Манас қайда?" - деп сұрады анасы. Назым: "Ол велосипед теуіп жүр," - деп жауап қайтарды. Манас үйде емес еді, ол көшеде велосипед теуіп жүр еді. Анасы Асылгүлден: "Сен бүгін кешке қосымша тәттілерді қалайсың ба?" - деп сұрады. Асылгүл иә деді. "Мен не істейін?" - деп сұрады ол. Анасы оған дастархан жасасаң болды деді.

      75. Kim dastarhan jasaıdy?
      "Asylgúl, dastarhan jasashy," - dedi anasy. "Keshki astyń ýaqyty keldi". Asylgúl bul apta onyń dastarhan jasaıtyn kezegi emes ekenin aıtty. Bul apta onyń dastarhan jınaıtyn kezegi edi. Ol bul aptada Nazymnyń dastarhan jasaıtynyn aıtty. Nazym tór bólmede bolatyn. Nazym onda ıtpen oınap jatqan edi. Nazym ıtti oınatyp jatty. "Nazym," - dedi anasy,- "munda kel de, dastarhan jasa. Keshki astyń ýaqyty keldi". Nazym bul aptada onyń dastarhan jasamaıtynyn aıtty. Bul apta Manastyń dastarhan jasaıtyn kezegi edi. Bul apta Nazymnyń ıtke tamaq beretin kezegi edi. "Manas qaıda?" - dep surady anasy. Nazym: "Ol velosıped teýip júr," - dep jaýap qaıtardy. Manas úıde emes edi, ol kóshede velosıped teýip júr edi. Anasy Asylgúlden: "Sen búgin keshke qosymsha táttilerdi qalaısyń ba?" - dep surady. Asylgúl ıá dedi. "Men ne isteıin?" - dep surady ol. Anasy oǵan dastarhan jasasań boldy dedi.
Скрыть текст
      76. Кім алдыға отырады?
      Балалар жағажайға бара жатты. Жағажайға оларды әкесі алып баратын болды. Жағажайға бару бір сағат уақыт алады. Дейв және Дик жағажайды жақсы көретін. Тағы олар жағажайға машинамен барғанды ұнататын. Олар терезеге қарағанды ұнататын. Олар терезеден басын және қолын шығарып, желдің ұрғанын сезінгенді ұнататын. Олар алдыңғы орындықта отырғанды да жақсы көретін. Екеуі де алдыңғы орындыққа отыруды қалайтын. Екеуі де артқы орындықты жек көретін. "Ал, балақайлар, кеттік" - деді әкесі. "Жағажайға кеттік". Екі баласы да үйден жүгіріп шықты. Олар тура машинаның алдыңғы есігіне жүгірді. Дейв онда бірінші болып келді. Дик екінші болып келді. Дейв есікті айқарып ашты. Дик жерге құлап түсті. Дейв алдыңғы орындыққа отырып, есікті жапты. "Мен саған қазір не айтатынымды білесің бе? Сенің артқы орындыққа отыруыңа болады," - деп ол Дикке жауап қатты.

      76. Kim aldyǵa otyrady?
      Balalar jaǵajaıǵa bara jatty. Jaǵajaıǵa olardy ákesi alyp baratyn boldy. Jaǵajaıǵa barý bir saǵat ýaqyt alady. Deıv jáne Dık jaǵajaıdy jaqsy kóretin. Taǵy olar jaǵajaıǵa mashınamen barǵandy unatatyn. Olar terezege qaraǵandy unatatyn. Olar terezeden basyn jáne qolyn shyǵaryp, jeldiń urǵanyn sezingendi unatatyn. Olar aldyńǵy oryndyqta otyrǵandy da jaqsy kóretin. Ekeýi de aldyńǵy oryndyqqa otyrýdy qalaıtyn. Ekeýi de artqy oryndyqty jek kóretin. "Al, balaqaılar, kettik" - dedi ákesi. "Jaǵajaıǵa kettik". Eki balasy da úıden júgirip shyqty. Olar týra mashınanyń aldyńǵy esigine júgirdi. Deıv onda birinshi bolyp keldi. Dık ekinshi bolyp keldi. Deıv esikti aıqaryp ashty. Dık jerge qulap tústi. Deıv aldyńǵy oryndyqqa otyryp, esikti japty. "Men saǵan qazir ne aıtatynymdy bilesiń be? Seniń artqy oryndyqqa otyrýyńa bolady," - dep ol Dıkke jaýap qatty.
Скрыть текст
      77. Итті серуендет
      «Таймас, ит есікті тырналап жатыр», – деп айқайлады мамасы. – «Итті серуендет. Өзіңмен бірге полиэтилен пакетті алуды ұмытып кетпе». Иттің есікті тырналап жатқанын естімеймін,- деді Таймас. Итке серуендеудің қажеті жоқ,- деді. Ол үйде полиэтилен пакеттердің жоқ екенін айтты. Анасы: «Өтінемін, итті қазір серуендетші», – деп айтты. Таймас қарғыбауды, полиэтилен пакетін және кішкентай пластикалық күрекшені алды. «Итті серуендетсем, үй жұмысымды қалай бітіремін?» – деп сұрады анасынан. «Үйге келгесін, үй жұмысыңды аяқтай аласың», – деді анасы. Қарғыбауды иттің мойнына кигізіп, далаға шықты. Дала суық еді. Ит ағашқа қарай жақындап, сол жерге кәкетті. Таймас иттің нәжісін полиэтилен пакетке салды. «Түу, не деген жиренішті нәрсе!» – деді ол. Бұл үй жұмысын жасаудан да жаман екен».

      77. Itti serýendet
      «Taımas, ıt esikti tyrnalap jatyr», – dep aıqaılady mamasy. – «Itti serýendet. Ózińmen birge polıetılen paketti alýdy umytyp ketpe». Ittiń esikti tyrnalap jatqanyn estimeımin,- dedi Taımas. Itke serýendeýdiń qajeti joq,- dedi. Ol úıde polıetılen paketterdiń joq ekenin aıtty. Anasy: «Ótinemin, ıtti qazir serýendetshi», – dep aıtty. Taımas qarǵybaýdy, polıetılen paketin jáne kishkentaı plasıkalyq kúreksheni aldy. «Itti serýendetsem, úı jumysymdy qalaı bitiremin?» – dep surady anasynan. «Úıge kelgesin, úı jumysyńdy aıaqtaı alasyń», – dedi anasy. Qarǵybaýdy ıttiń moınyna kıgizip, dalaǵa shyqty. Dala sýyq edi. It aǵashqa qaraı jaqyndap, sol jerge káketti. Taımas ıttiń nájisin polıetılen paketke saldy. «Túý, ne degen jırenishti nárse!» – dedi ol. Bul úı jumysyn jasaýdan da jaman eken».
Скрыть текст
      78. Бақшада
      Анасы бақшада еді. "Сен не істеп жатырсың?"- деп сұрады Жәнібек. Ол раушан гүлдерін отырғызып жатқанын айтты. Раушан- бұл гүл. Олар өте әдемі. Әдетте олар қызыл түсті болады. Олардың тікенегі бар. Анасы:" Тікенегі қолға кіреді. Тікенегіне абай бол," -деді. Жәнібек ауланың алдыңғы жағына барды. Оның иті Рекс оны күтіп тұрды. Жәнібек таяқты алып, лақтырып жіберді. Рекс таяқтың артынан жүгірді. Ол таяқты қайта әкелді. Жәнібек үйді айналып жүгіре бастады. Рекс оның артынан жүгірді. Жәнібек бақша арқылы жүгірді. Рекс те бақ арқылы жүгірді. Анасы Жәнібекке де, Рекске де айқалады. Ол оларға: «Басқа жерге барып ойнаңдар.Бақтан кетіңдер»,- деді. Жәнібек анасынан кешірім сұрады. Ол гаражға барып, велосипедін алды. Ол велосипедін тебуге кетті. Рекс велосипедтің жанында жүгірді.

      78. Baqshada
      Anasy baqshada edi. "Sen ne istep jatyrsyń?"- dep surady Jánibek. Ol raýshan gúlderin otyrǵyzyp jatqanyn aıtty. Raýshan- bul gúl. Olar óte ádemi. Ádette olar qyzyl tústi bolady. Olardyń tikenegi bar. Anasy:" Tikenegi qolǵa kiredi. Tikenegine abaı bol," -dedi. Jánibek aýlanyń aldyńǵy jaǵyna bardy. Onyń ıti Reks ony kútip turdy. Jánibek taıaqty alyp, laqtyryp jiberdi. Reks taıaqtyń artynan júgirdi. Ol taıaqty qaıta ákeldi. Jánibek úıdi aınalyp júgire bastady. Reks onyń artynan júgirdi. Jánibek baqsha arqyly júgirdi. Reks te baq arqyly júgirdi. Anasy Jánibekke de, Rekske de aıqalady. Ol olarǵa: «Basqa jerge baryp oınańdar.Baqtan ketińder»,- dedi. Jánibek anasynan keshirim surady. Ol garajǵa baryp, velosıpedin aldy. Ol velosıpedin tebýge ketti. Reks velosıpedtiń janynda júgirdi.
Скрыть текст
      79. Оның жақсы көретін кітабы
      Лейла өзінің жақсы көретін кітабын таппады. Оның жақсы көретін кітабы мысықтар туралы еді. Мысықтың аты Мяу еді. Кітаптың аты"Мяудың қалы қалай?" Лейла анасынан:" Анашым, менің Мяу туралы кітабым қайда?"- деп сұрады. Оның анасы білмеді. "Сен оны қайда қойдың? Сен оны қайда қойғаның есіңде ме?" Лейланың есіне түспеді. Менің есімде жоқ,-" деді ол. Олар асүйден қарады. Олар қонақүйден қарады. Олар жатын бөлмеден де қарады.Олар оның сүйікті кітабын таба алмады. Кешкісін Лейла ұйықтауға дайындалып жатты. Ол тісін тазартты. Ол жатарда киетін киімін киді. Ол төсекке жатты. Ол қолын жастықтың астына салды. Ол жастықтың астында бір нарсе жатқанын сезді. "Анашым"- деп айқалады ол. " Мен кітабымды таптым. Мен "Мяудың қалы қалайды" таптым. Ол менің жастығымның астында екен. Келші, оны маған оқып берші, өтінемін".

      79. Onyń jaqsy kóretin kitaby
      Leıla óziniń jaqsy kóretin kitabyn tappady. Onyń jaqsy kóretin kitaby mysyqtar týraly edi. Mysyqtyń aty Máý edi. Kitaptyń aty"Máýdyń qaly qalaı?" Leıla anasynan:" Anashym, meniń Máý týraly kitabym qaıda?"- dep surady. Onyń anasy bilmedi. "Sen ony qaıda qoıdyń? Sen ony qaıda qoıǵanyń esińde me?" Leılanyń esine túspedi. Meniń esimde joq,-" dedi ol. Olar asúıden qarady. Olar qonaqúıden qarady. Olar jatyn bólmeden de qarady.Olar onyń súıikti kitabyn taba almady. Keshkisin Leıla uıyqtaýǵa daıyndalyp jatty. Ol tisin tazartty. Ol jatarda kıetin kıimin kıdi. Ol tósekke jatty. Ol qolyn jastyqtyń astyna saldy. Ol jastyqtyń astynda bir narse jatqanyn sezdi. "Anashym"- dep aıqalady ol. " Men kitabymdy taptym. Men "Máýdyń qaly qalaıdy" taptym. Ol meniń jastyǵymnyń astynda eken. Kelshi, ony maǵan oqyp bershi, ótinemin".
Скрыть текст
      80. Көшені кесіп өту
      Жандос көшені кесіп өткісі келді. Ол көшенің оң жағында тұрды. Ол көшенің сол жағына өткісі келді. Ол кварталдың ортасында еді. Оның әкесі оған әрқашан жол қиылысынан өт дейтін. Оның әкесі:" Ешқашан жолды кварталдың ортасынан кесіп өтпе",- дейтін. Жандос көше қиылысына беттеді. Көшенің қиылысында бағдаршам тұр. Ол үш - қызыл, жасыл және сары түстен тұрды. Қызыл түс жоғарғы жақта. Жасыл төменгі жақта. Сары түс ортасында еді. Ол жаяу жүргіншіге арналған белгіге қарады. Ол қызыл түсті болып тұр. Ол қызыл қолды көрсетіп тұр. Қызыл қол "Тоқта" деген мағынаны білдіреді. Ол қызыл түстің басқа түске ауысқанын күтіп тұр. Ол жүріп бара жатқан ақ фигураға ауысты. Жүріп бара жатқан ақ фигура "Жүр" деген мағынаны білдіреді. Жандос екі жаққа қарады. Сосын ол көшені кесіп өтті. Ол жаяу жүргіншіге арналған жолмен жүрді.

      80. Kósheni kesip ótý
      Jandos kósheni kesip ótkisi keldi. Ol kósheniń oń jaǵynda turdy. Ol kósheniń sol jaǵyna ótkisi keldi. Ol kvartaldyń ortasynda edi. Onyń ákesi oǵan árqashan jol qıylysynan ót deıtin. Onyń ákesi:" Eshqashan joldy kvartaldyń ortasynan kesip ótpe",- deıtin. Jandos kóshe qıylysyna bettedi. Kósheniń qıylysynda baǵdarsham tur. Ol úsh - qyzyl, jasyl jáne sary tústen turdy. Qyzyl tús joǵarǵy jaqta. Jasyl tómengi jaqta. Sary tús ortasynda edi. Ol jaıaý júrginshige arnalǵan belgige qarady. Ol qyzyl tústi bolyp tur. Ol qyzyl qoldy kórsetip tur. Qyzyl qol "Toqta" degen maǵynany bildiredi. Ol qyzyl tústiń basqa túske aýysqanyn kútip tur. Ol júrip bara jatqan aq fıgýraǵa aýysty. Júrip bara jatqan aq fıgýra "Júr" degen maǵynany bildiredi. Jandos eki jaqqa qarady. Sosyn ol kósheni kesip ótti. Ol jaıaý júrginshige arnalǵan jolmen júrdi.
Скрыть текст


В подготовке текстов на казахском языке участвовали пользователи сайта sozdik.kz:
Еркежан Каймоллаева, Роза Алиева, Айгерим Турсынбекова, Алтынгуль Кептербаева, Аяулым Орынгали, Бахытжан Ертай, Дастан Ахметдин,
Асель Серикбаева, Аслан Бисенов, Майра Фазыл, Маргулан Канат, Раушан Муталипова, Рахат Уйсымбаев, Акжайык Сабырбаева, Диас Жунистаев, Елімай Шынатай, Максат Маликов, Anar Bekmyrza, Nazima Tokabayeva, Айжан Даукишева, Арайлан Атканова, Гульзайнаб Сисенова и другие.
Корректор текстов на казахском языке: Атлас Кудайбергенова



©  Татьяна Валяева   2007–2020
http://kaz-tili.kz/
 <<  Истории о детях. Том 2, стр.3 Вернуться к началу Истории о детях. Том 2, стр.5  >> 


Присоединиться в Фейсбуке   ВКонтакте                  Цвета текста на сайте - значение                  E-mail: kaz-tili@yandex.ru                  Гостевая книга